Sai lầm trong chiến thuật ngoại giao thời COVID-19 đang khiến Trung Quốc điêu đứng

THUẬN TIỆN

Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Trung Quốc là nguyên nhân khiến dịch bệnh bùng phát và đang tìm cách trừng phạt.

Ngày 3/5, Australia kêu gọi tiến hành cuộc điều tra về nguồn gốc của dịch COVID-19. Đức và Anh chần chừ trong việc triển khai hạ tầng công nghệ có sự tham gia của tập đoàn viễn thông Huawei .

Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Trung Quốc là nguyên nhân khiến dịch bệnh bùng phát và tìm cách trừng phạt. Một số quốc gia khác lại muốn kiện Bắc Kinh vì những thiệt hại và muốn họ phải chi trả các phí tổn cho việc hồi phục.

Trên khắp thế giới hiện nay là làn sóng phản ứng tiêu cực nhằm vào Trung Quốc vì những sai sót của quốc gia này trong giai đoạn đầu dịch COVID-19 bùng phát đã khiến virus lây lan. Một cuộc chiến đầy chia rẽ về những vấn đề liên quan đến COVID-19 đang hình thành và đẩy lùi tham vọng của Trung Quốc nhằm thế vào khoảng trống lãnh đạo mà Mỹ để lại.

Làn sóng phản ứng tiêu cực nhằm vào Trung Quốc vì những sai sót của quốc gia này trong giai đoạn đầu dịch COVID-19 bùng phát đã khiến virus lây lan.
Làn sóng phản ứng tiêu cực nhằm vào Trung Quốc vì những sai sót của quốc gia này trong giai đoạn đầu dịch COVID-19 bùng phát đã khiến virus lây lan.

Trung Quốc, chưa bao giờ chấp nhận những chỉ trích từ bên ngoài và luôn lo ngại nguy cơ tổn hại tới quyền kiểm soát ở trong nước cũng như những ảnh hưởng về kinh tế, đã đáp trả những phản ứng này một cách gay gắt, từ mạnh mẽ viện trợ nguồn vật tư y tế sang các quốc gia khác cho tới việc đưa ra các tuyên bố mang đậm màu sắc dân tộc chủ nghĩa cùng các đòi hỏi nhằm nhấn mạnh vị thế kinh tế của mình.

Tuy nhiên, điều này chỉ càng khoét sâu thêm những góc nhìn thiếu tích cực về Trung Quốc và gia tăng sự hoài nghi của châu Âu và châu Phi, hủy hoại hình ảnh mà quốc gia này luôn muốn xây dựng là một nhân tố toàn cầu đầy hào phóng. Ngay từ trước khi dịch bùng phát, Bắc Kinh đã có một cách tiếp cận khá “hung bạo” trên khía cạnh quan hệ quốc tế.

Với sự hậu thuẫn công khai từ phía Chủ tịch Tập Cận Bình và Ban Tuyên giáo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, một thế hệ các nhà ngoại giao trẻ sẵn sàng thể hiện sự trung thành của họ với tổ quốc bằng những thông điệp đậm màu sắc dân tộc chủ nghĩa và đôi khi là còn cả hàm ý đe dọa với nước sở tại.

Từ khi COVID-19 lan rộng, giọng điệu này càng gay gắt hơn, phản ánh rõ việc giới lãnh đạo Trung Quốc nhìn nhận về mối đe dọa mà dịch bệnh này gây ra với vị thế của họ ở trong nước, khi nó kích động sự tức giận của người dân và hủy hoại tăng trưởng kinh tế ở cả trong và ngoài nước.

Chỉ trong tuần trước, ít nhất 7 nhà ngoại giao Trung Quốc – từ Pháp, Kazakhstan, Nigeria, Kenya, Uganda, Ghana cho tới Liên minh châu Phi đều đã bị nước sở tại triệu tập để trả lời những cáo buộc về thông tin giả và “các hành vi đối xử mang tính phân biệt chủng tộc” với người châu Phi tại Quảng Châu.

Theo Giám đốc Trung tâm Trung Quốc Thế kỷ 21 (Đại học California) Susan Shrik, một học giả về Trung Quốc, chính Bắc Kinh khuyến khích các nhà ngoại giao của mình trở nên “hiếu chiến”.

Khi cơn bão đại dịch COVID-19 lan ra khắp thế giới, chính quyền Trung Quốc đã thay đổi chiến lược.
Khi cơn bão đại dịch COVID-19 lan ra khắp thế giới, chính quyền Trung Quốc đã thay đổi chiến lược.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên (Zhao Lijian) thậm chí còn nói rằng SARS-CoV-2 không đến từ Trung Quốc mà là do quân đội Mỹ phát tán.

Theo bà Shrik, việc ông Triệu Lập Kiên trở thành người phát ngôn Bộ Ngoại giao và đưa ra những phát biểu về quân đội Mỹ “đánh tiếng với người dân Trung Quốc rằng đó là quan điểm chính thức (của Bắc Kinh), và điều này có sức lan tỏa rất lớn”.

Bà cho rằng thực tế ấy khiến mọi dàn xếp trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, trong dài hạn, Trung Quốc đang tự mình hủy hoại lòng tin của dư luận quốc tế và tự xói mòn các lợi ích của mình.

Bà Shrik nói thêm: “Khi Trung Quốc bắt đầu kiểm soát virus và khởi động chiến thuật ngoại giao y tế, đó có thể là cơ hội để họ nhấn mạnh sự chân thành, khôi phục lòng tin cũng như uy tín với tư cách một cường quốc toàn cầu có trách nhiệm…

Tuy nhiên, nỗ lực này đã bị chính Ban Tuyên giáo hủy hoại, với tham vọng lớn hơn là gia tăng những hỗ trợ để được người ta ngợi ca cả đất nước, cả thể chế Trung Quốc và những gì mà Trung Quốc đã làm nhằm ngăn chặn virus”.

Tại Đức, cũng như Anh, bên cạnh những thắc mắc về quá trình tham vấn để sử dụng các thiết bị của Huawei trong hạ tầng 5G, người ta ngày càng lo ngại về sự lệ thuộc nguồn cung nguyên liệu thiết yếu và dược phẩm từ Trung Quốc.

Chính phủ Đức cho rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đã cố tìm cách kêu gọi sự ủng hộ của quan chức các nước được viện trợ y tế trong đại dịch COVID-19.
Chính phủ Đức cho rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đã cố tìm cách kêu gọi sự ủng hộ của quan chức các nước được viện trợ y tế trong đại dịch COVID-19.

Angela Stanzel, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện các Vấn đề An ninh và Quốc tế Đức, cho rằng ngay tại nhiều quốc gia châu Âu như Đức, “Hoài nghi đối với Trung Quốc cũng gia tăng nhanh chóng cùng với sự lây lan của dịch bệnh, đến nỗi các bộ ngành hoàn toàn không biết phải làm gì để đối phó”. Pháp, vốn có mối quan hệ khá tốt đẹp với Bắc Kinh, gần đây cũng không hài lòng với những bình luận mang tính chỉ trích của các nhà ngoại giao Trung Quốc.

Chính phủ Đức cho rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đã cố tìm cách kêu gọi quan chức các nước sở tại và lãnh đạo các doanh nghiệp Đức thể hiện sự biết ơn đối với các nỗ lực và nguồn viện trợ phòng chống COVID-19 của Bắc Kinh.

Đại sứ Mỹ tại Warsaw Georgette Mosbacher cho biết điều tương tự cũng diễn ra tại Ba Lan. Ông cho biết Trung Quốc đã gây sức ép buộc Tổng thống Andrzej Duda gọi điện cảm ơn Chủ tịch Tập Cận Bình về khoản viện trợ từ Trung Quốc, cuộc điện đàm mà Bắc Kinh ra sức loan tin. Thực tế dư luận Trung Quốc cũng không đồng tình với các nỗ lực ngoại giao kiểu này.

Trong một bài bình luận mới đây, Zi Zhongyun, một chuyên gia lâu năm về Mỹ tại Học viện Khoa học Quân sự Trung Quốc, hiện đã 89 tuổi, cho rằng có sự tương đồng giữa những phát biểu mang đậm màu sắc dân tộc chủ nghĩa và bài ngoại hiện nay với giai đoạn diễn ra Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn chống ảnh hưởng từ phương Tây tại Trung Quốc những năm 1899-1901.

Bà cảnh báo rằng những phản ứng kiểu này có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát, và chừng nào họ còn tiếp tục kiểu cư xử đó, “Trung Quốc càng không thể có được vị trí mà họ mong muốn giữa những quốc gia văn minh hiện đại trên thế giới”.

Dữ liệu đang được cập nhật.

(Nguồn: TTXVN)