Cuộc trò chuyện của chúng tôi không chỉ đơn thuần là lắng nghe những quan điểm chính trị, mà còn là hành trình chiêm nghiệm sâu sắc về ý nghĩa của sự dấn thân, về vai trò của phụ nữ trong việc kiến tạo một xã hội công bằng và nhân văn hơn.

Thưa bà Lan Chi, với vai trò là một nữ ứng cử viên Đại biểu HĐND Thành phố, điều gì đã thôi thúc bà tiếp tục dấn thân và cống hiến trong nhiệm kỳ tới tại một Thành phố sôi động như Hồ Chí Minh?

Thật lòng mà nói, động lực để tôi tiếp tục dấn thân trong nhiệm kỳ này không phải điều gì quá to tát, xa vời, mà đơn giản là tôi muốn đóng góp nhiều hơn nữa cho sự phát triển bền vững của thành phố mang tên Bác, và trên hết, là nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi người dân, những con người đang hằng ngày, hằng giờ xây dựng nên hồn cốt của Thành phố này.

Suốt những năm tháng công tác tại Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân Thành phố, tôi đã có cơ hội chứng kiến rất nhiều mảnh đời, rất nhiều vấn đề mà người dân đang phải đối mặt. Từ những câu chuyện nhỏ nhặt về rác thải, ngập úng sau mưa đến những trăn trở lớn hơn về công ăn việc làm cho con cái, trường học chất lượng cho thế hệ tương lai, hay cả những gánh nặng mưu sinh thường nhật của những người lao động.

Mỗi ánh mắt, mỗi lời tâm sự của cử tri đều hằn sâu trong tâm trí tôi, nhắc nhở tôi không ngừng về trách nhiệm của người đại biểu dân cử. Đó không chỉ là việc lắng nghe xuề xòa cho có, mà là phải thấu hiểu sâu sắc, phải phản ánh trung thực nhất những ý kiến, nguyện vọng ấy, và trên hết, là phải theo đuổi đến cùng những vấn đề mà người dân quan tâm.

Tôi muốn mình không chỉ là một người đại diện pháp lý, mà còn là một điểm tựa tinh thần vững chắc, để người dân thấy rằng tiếng nói của họ được lắng nghe, được trân trọng, và quan trọng nhất, được hành động một cách quyết liệt, nhân văn.

Chị Ngô Lan Chi, Phó Chánh Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, và là nữ ứng cử viên Đại biểu HĐND TP. Hồ Chí Minh Khóa XI.

Là một nữ đại biểu, bà đánh giá thế nào về vai trò của phụ nữ trong hoạt động giám sát và phản biện chính sách tại địa phương? Liệu phụ nữ có những lợi thế đặc biệt nào trong lĩnh vực này không, thưa bà?

Tôi tin rằng, trong "ngôi nhà" của chính sách, nếu quá trình xây dựng là nền móng, thì hoạt động giám sát và phản biện chính là công đoạn kiểm định chất lượng, chỉnh sửa để ngôi nhà ấy không chỉ vững chắc mà còn thật sự phù hợp với nhu cầu và ước mơ của mọi thành viên. Và trong công đoạn quan trọng này, phụ nữ chúng ta có một vai trò không thể thiếu, thậm chí là có nhiều lợi thế riêng biệt mà đôi khi chúng ta chưa nhận ra hoặc chưa phát huy hết.

Phụ nữ thường có một sự thấu cảm rất sâu sắc, đó là bản năng tự nhiên, là khả năng nhìn nhận vấn đề không chỉ bằng lý trí mà còn bằng cả trái tim. Khi chúng ta giám sát một chính sách, sự thấu cảm đó giúp chúng ta dễ dàng đặt mình vào vị trí của người dân, đặc biệt là những nhóm yếu thế, những người phụ nữ, người mẹ, trẻ em đang chịu thiệt thòi. Chúng ta không chỉ nhìn thấy con số thống kê khô khan, mà còn cảm nhận được những tác động thực sự của chính sách lên cuộc sống, lên bữa ăn, giấc ngủ, lên tương lai của từng gia đình.

Tinh thần trách nhiệm và cách tiếp cận đa chiều của phụ nữ cũng là điểm cộng lớn. Có thể vì chúng ta thường quán xuyến nhiều vai trò cùng lúc, từ công việc cơ quan, việc nhà, đến chăm sóc con cái và các mối quan hệ xã hội, nên chúng ta học được cách nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ phức tạp. Một chính sách tưởng chừng đơn giản, nhưng khi đặt dưới góc nhìn của một người mẹ lo lắng về bữa ăn của con, hay một người vợ trăn trở về gánh nặng tài chính gia đình, chúng ta có thể lật mở ra những khía cạnh, những hệ lụy mà đôi khi nam giới ít để ý hơn.

Thực tiễn đã chứng minh điều này rất rõ ràng. Nhiều chính sách liên quan đến an sinh xã hội, giáo dục, y tế, hay đặc biệt là bình đẳng giới, khi có sự tham gia tích cực của nữ đại biểu, chúng ta thường thấy chúng trở nên sát thực tế và nhân văn hơn rất nhiều. Tiếng nói của phụ nữ không chỉ là một quan điểm, mà là một "giá trị cốt lõi" mang lại sự cân bằng, sự đầy đủ và hơi ấm của tình người vào mọi quyết sách.

Bà đặc biệt quan tâm đến bảo vệ quyền lợi phụ nữ, trẻ em và người yếu thế. Vậy, theo bà hiện nay nhóm đối tượng này đang đối diện với những vấn đề cấp thiết nào cần ưu tiên giải quyết tại TP. Hồ Chí Minh?

Tôi thường hình dung phụ nữ, trẻ em và người yếu thế như những mắt xích mong manh nhưng vô cùng quan trọng trong một chuỗi xã hội đang vận hành rất nhanh, đặc biệt là ở một đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh. Mặc dù chúng ta đã có rất nhiều chính sách, quyết sách đầy tính nhân văn liên quan đến quyền và lợi ích của họ, nhưng cuộc sống thực tế đôi khi lại phơi bày những lỗ hổng, những góc khuất mà chúng ta cần phải nhìn thẳng vào với một trái tim nhân ái và hành động quyết liệt.

Hiện nay, nhóm đối tượng này đang đối diện với những nguy cơ như bạo lực gia đình vẫn là một bóng đen ám ảnh nhiều tổ ấm, không chỉ ở những khu vực khó khăn mà ngay cả trong các gia đình có vẻ "bề thế". Xâm hại trẻ em vẫn len lỏi vào từng ngóc ngách xã hội, để lại những vết sẹo tâm hồn không bao giờ lành lặn. Những con số báo cáo có thể khô khan, nhưng mỗi con số là một câu chuyện bi thương, là một "tiếng kêu cứu" mà chúng ta không thể làm ngơ.

Bên cạnh đó, áp lực việc làm, đặc biệt là với lao động nữ và người nhập cư, đang trở thành gánh nặng không hề nhỏ. Họ thường phải chấp nhận những công việc lương thấp, không ổn định, thiếu các chính sách bảo hiểm xã hội, đẩy họ vào một vòng xoáy "ma sát" trong guồng quay kinh tế đô thị. Rồi vấn đề tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục, dù đã có nhiều cải thiện, nhưng ở một số khu vực vùng ven hay các khu dân cư lao động, vẫn còn rất nhiều hạn chế. Điều này tạo ra một lực cản lớn, làm chậm lại quá trình hòa nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

Theo chị Lan Chi ứng cử viên HĐND TP.HCM: “Công bằng là điều kiện cần để phụ nữ đi xa”

Là người làm công tác Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và HĐND Thành phố, kinh nghiệm chuyên môn này đã giúp ích gì cho bà trong vai trò đại biểu dân cử và đưa ra những giải pháp thiết thực?

Tôi tin rằng kinh nghiệm công tác tại Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân Thành phố chính là một "lợi thế cạnh tranh" đặc biệt mà tôi may mắn có được. Nó không chỉ đơn thuần là kinh nghiệm hành chính, mà là cả một quá trình "học hỏi, chuyên môn, kinh nghiệm, trải nghiệm" quý báu, giúp tôi nhìn nhận và giải quyết vấn đề dưới nhiều lăng kính, từ vi mô đến vĩ mô, từ lý thuyết đến thực tiễn.

Thực tế là, công tác tại Văn phòng đã giúp tôi hiểu rất rõ "cơ chế vận hành" của bộ máy chính quyền, như việc ta thấu hiểu từng chi tiết của một cỗ máy phức tạp. Từ quy trình xây dựng một nghị quyết, từ khi còn là ý tưởng sơ khai trên giấy tờ, đến quá trình lấy ý kiến rộng rãi, thẩm tra kỹ lưỡng, chỉnh sửa nhiều lần, và cuối cùng là ban hành. Tôi hiểu được sự cẩn trọng, tỉ mỉ của từng bước, cũng như những thách thức mà các cơ quan phải đối mặt khi biến một chủ trương thành hành động cụ thể trên thực địa.

Không chỉ vậy, tôi còn nắm rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính quyền, ai làm gì, ai chịu trách nhiệm đến đâu, và làm thế nào để họ hợp lực hiệu quả. Một nghị quyết của Hội đồng Nhân dân không thể tự động đi vào cuộc sống nếu thiếu sự đồng lòng và triển khai hiệu quả từ Ủy ban Nhân dân, các sở ban ngành và chính quyền địa phương. Tôi biết "điểm nghẽn" có thể nằm ở đâu, điều này giúp tôi khi trở thành đại biểu, có thể định hướng các cuộc giám sát, chất vấn một cách chính xác hơn, "đi đúng người, đúng việc", tránh tình trạng né tránh trách nhiệm hoặc sự trì hoãn không đáng có.

Theo bà, nữ trí thức trong bộ máy chính quyền địa phương hiện nay đã phát huy hết tiềm năng chưa? Theo góc nhìn của một người phụ nữ đồng thời là cán bộ chủ chốt, bà nghĩ cần thêm những điều kiện gì để phụ nữ tham gia quản lý, lãnh đạo hiệu quả hơn, xứng tầm với năng lực của họ?

Tôi hoàn toàn tin rằng nữ trí thức trong bộ máy chính quyền địa phương đã và đang có rất nhiều đóng góp quan trọng, thầm lặng nhưng đầy ý nghĩa. Họ mang đến sự tỉ mỉ, cẩn trọng, khả năng làm việc đa nhiệm và cả sự thấu cảm đặc trưng của phái nữ vào công việc quản lý và điều hành. Tuy nhiên, nếu nhìn một cách "phản biện mở", tôi cho rằng tiềm năng của nữ trí thức vẫn còn rất lớn, và chúng ta cần những "điều kiện cần và đủ" để họ có thể thực sự bứt phá và tỏa sáng.

Một phần tiềm năng của nữ trí thức chưa được phát huy hết có thể xuất phát từ những rào cản vô hình, đôi khi từ chính định kiến xã hội, hoặc từ gánh nặng gia đình mà người phụ nữ vẫn thường phải gánh vác nhiều hơn so với nam giới. Để phụ nữ tham gia quản lý, lãnh đạo hiệu quả hơn, chúng ta cần một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện và công bằng:

Đầu tiên và quan trọng nhất, là cần tạo điều kiện bình đẳng về đào tạo chuyên môn và quy hoạch cán bộ. Chúng ta cần xóa bỏ suy nghĩ "phụ nữ chỉ nên làm công việc nhẹ nhàng, ít áp lực" hoặc "khó có thể đi xa trong sự nghiệp lãnh đạo". Thay vào đó, hãy trao cho họ những cơ hội học tập, tham gia vào các dự án quan trọng, và được quy hoạch vào các vị trí lãnh đạo dựa trên năng lực và thành tích thực chất, không phân biệt giới tính. Việc này không chỉ giúp họ "học hỏi, chuyên môn" mà còn tạo cơ hội để "mở rộng network" và "thể hiện bản thân" một cách mạnh mẽ trong vai trò lãnh đạo.

Môi trường làm việc bình đẳng, cởi mở và không phân biệt: Một môi trường làm việc nơi mà mọi ý kiến đều được lắng nghe, mọi đóng góp đều được trân trọng, không có sự thiên vị hay phân biệt đối xử là yếu tố then chốt. Cần khuyến khích văn hóa "minh bạch, rõ ràng, khách quan", nơi phụ nữ cảm thấy tự tin để nêu lên quan điểm của mình, tham gia vào các cuộc tranh luận, phản biện mà không sợ bị đánh giá hay thiếu tôn trọng. Chúng ta cần những người lãnh đạo nam giới sẵn sàng là "đồng minh", tạo điều kiện và hỗ trợ để nữ giới phát huy hết khả năng.

Ngoài ra, việc đánh giá cán bộ cần dựa trên hiệu quả công việc, trên những đóng góp cụ thể và định lượng, thay vì dựa vào các yếu tố ngoại cảnh hay định kiến cá nhân. Một cơ chế đánh giá công bằng, minh bạch sẽ là động lực để nữ trí thức nỗ lực hơn nữa, và cũng là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy tiềm năng của họ là vô hạn, không bị giới hạn bởi định kiến xã hội.

Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, là sự chia sẻ trách nhiệm trong gia đình và xã hội. Một người phụ nữ sẽ yên tâm cống hiến hết mình cho sự nghiệp khi họ có được sự hỗ trợ, cảm thông từ chồng, từ gia đình, và từ cả cộng đồng. Các chính sách hỗ trợ giữ trẻ, giờ làm việc linh hoạt, hoặc các chương trình tư vấn tâm lý cho phụ nữ có thể giúp họ cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Khi gánh nặng được san sẻ, họ sẽ có nhiều "năng lượng" hơn để phát triển sự nghiệp và cống hiến cho xã hội, không phải lựa chọn giữa gia đình và sự nghiệp.

Tôi tin rằng, khi chúng ta tạo ra đủ những điều kiện này, nữ trí thức sẽ không chỉ phát huy hết tiềm năng mà còn trở thành những hạt nhân quan trọng, mang đến những tư duy mới mẻ, sắc bén và đầy tính nhân văn, góp phần xây dựng một chính quyền địa phương thực sự vì dân, và vì một tương lai bền vững, công bằng của Thành phố Hồ Chí Minh.

Cảm ơn bà về cuộc trao đổi.