Chủ tịch Quốc hội: Phải có cơ chế bảo vệ nhà khoa học dám nghĩ, dám làm, dám đột phá công nghệ. Ảnh: QH

Sáng 25/5, kết luận cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026-2031, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng chính sách trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và năng lượng.

Đề cập cuộc họp gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về chiến lược phát triển công nghệ lượng tử, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường rà soát toàn bộ hệ thống luật, nghị quyết hiện hành để đánh giá mức độ đề cập đến lĩnh vực này.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, nếu khung pháp lý chưa có hoặc còn thiếu, cơ quan của Quốc hội cần phối hợp với Chính phủ nghiên cứu, đề xuất chính sách mới nhằm tạo nền tảng cho phát triển công nghệ lượng tử trong thời gian tới.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, cơ quan lập pháp phải có tư duy “đi tắt, đón đầu”, không chỉ dừng ở việc ban hành chính sách mà còn phải giám sát hiệu quả triển khai trên thực tế, xem chính sách có đúng hướng, phù hợp và phát huy tác dụng hay không.

Về nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn tới, ông yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; tập trung tháo gỡ những quy định pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo hoặc đã lỗi thời.

“Quy định nào không còn phù hợp phải đề xuất sửa ngay, không để kéo dài”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu đẩy nhanh việc hoàn thiện các dự án luật liên quan đến công nghệ số, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh pháp luật cần có cơ chế bảo vệ những cán bộ, nhà khoa học dám nghĩ, dám thử nghiệm, dám đổi mới và đột phá công nghệ. Cùng với đó, ông yêu cầu cắt giảm tối đa các thủ tục xét duyệt, nghiệm thu còn nặng tính hành chính, quan liêu trong hoạt động nghiên cứu khoa học.

Trong lĩnh vực năng lượng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoàn thiện thể chế cho năng lượng mới và năng lượng xanh; xây dựng hành lang pháp lý đủ hấp dẫn để thu hút vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng truyền tải điện, lưu trữ năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng xanh đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.

Theo kế hoạch, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội sẽ chủ trì thẩm tra 7 dự án luật trình tại Kỳ họp thứ 2, trong đó có Luật Điện lực, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi.

Đánh giá đây đều là các dự án luật quan trọng, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “thẩm tra hồ sơ” sang “thẩm tra chính sách, tham mưu chiến lược”. Báo cáo thẩm tra cần dựa trên dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro; giảm mô tả, tăng phân tích và kiến nghị chính sách.

Ông cũng yêu cầu cơ quan thẩm tra chủ động khảo sát, nghiên cứu thực tế và phối hợp chặt chẽ với Chính phủ ngay từ sớm, thay vì chờ hồ sơ hoàn chỉnh mới bắt đầu xem xét.

“Mục tiêu cuối cùng là tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp và người dân, tạo động lực phát triển đất nước, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xây dựng chương trình giám sát cụ thể theo tháng, quý và năm; đồng thời duy trì cơ chế theo dõi thường xuyên đối với các vấn đề trọng điểm.

Ông đặc biệt lưu ý việc giám sát các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, đường sắt nội thị và các tuyến kết nối liên vùng. Theo ông, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cần theo dõi chặt chẽ các tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ và định mức đầu tư để bảo đảm các chủ trương phát triển được triển khai đúng hướng và hiệu quả.

Khẳng định Ủy ban không làm thay chức năng điều hành của Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh vai trò giám sát nhằm bảo đảm chính sách được thực thi đúng mục tiêu.

Kết thúc cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phải đi trước thực tiễn, phát huy tư duy phản biện khoa học, đồng thời giữ tinh thần quyết liệt của cơ quan kiến tạo chính sách, góp phần đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lượng trở thành động lực cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.