Chúng ta đang trên bờ vực của một cuộc khủng hoảng an ninh lương thực toàn cầu?

Giáo sư Đại học Harvard cho biết trong bối cảnh giá ngũ cốc nguyên hạt tăng cao, việc leo thang khủng hoảng Ukraina có thể gây ra một đợt hoảng loạn về giá.

Cuộc chiến đang diễn ra giữa Nga và Ukraina đồng thời đe dọa nguồn cung lương thực và sinh kế của nhiều người ở châu Âu, châu Phi, và châu Á – những người phụ thuộc vào các dải đất rộng lớn và màu mỡ của khu vực Biển Đen – nơi được coi là vựa lương thực hay “rổ bánh mì” của thế giới.

Châu Á bị ảnh hưởng nặng nề trong cuộc khủng hoảng lương thực cuối cùng từ năm 2007 đến năm 2008, phần lớn là do hoảng loạn của các thị trường gạo trong khu vực.

Còn quá sớm để biết được tác động đầy đủ đối với nguồn cung cấp ngũ cốc và cơ sở hạ tầng của Ukraina từ cuộc tấn công của Nga, đối với triển vọng thu hoạch lúa mì mùa đông bình thường hợp lý và sau đó là trồng lúa mì, ngô, hoa hướng dương và các mặt hàng chủ lực khác của Ukraina vào mùa xuân. nhà xuất khẩu đáng kể.

Đất nước này được mệnh danh là "rổ bánh mì của châu Âu" là có lý do.

1497586d4588aa293f3943dcd4bd40935dcf25dc.jpg
Người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm. Ảnh: AFP

Nhưng điều rõ ràng là nền kinh tế lương thực thế giới đang đứng trước bờ vực của một cuộc khủng hoảng lớn khác, có lẽ sẽ gây xáo trộn như cuộc khủng hoảng từ năm 2007 đến năm 2008.

Những bài học quan trọng đã được rút ra từ cuộc khủng hoảng lương thực vừa qua, và việc tránh những sai lầm đó sẽ là yếu tố then chốt để giữ cho nền kinh tế lương thực của khu vực ổn định một cách hợp lý lần này.

Úc sẽ quan tâm đặc biệt đến các nước đang phát triển ở châu Á như thế nào khi nguồn cung lương thực thắt chặt.

Thị trường ngũ cốc thế giới đang tìm kiếm hướng đi. Châu Phi đã bị mất quyền tiếp cận với lúa mì Ukraina. Xuất khẩu ngô và lúa mạch sang Trung Quốc đã bị gián đoạn.

Thị trường hạt có dầu vốn đã eo hẹp nay đang bị đe dọa do mất dầu hạt hướng dương Ukraina. Ấn Độ đã yêu cầu Indonesia giảm bớt các hạn chế đối với xuất khẩu dầu cọ.

Giá lúa mì trên thị trường kỳ hạn đã tăng do dự đoán về chiến sự Nga - Ukraina, và giá đã ở mức cao do sự gián đoạn chuỗi cung ứng do COVID-19 gây ra. Nhưng đã không có sự tăng đột biến nào được duy trì kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 24/2/2022.

Giá cả cao và dễ biến động, với giá lúa mì kỳ hạn giao dịch cả lên và xuống giới hạn hàng ngày kể từ khi chiến tranh nổ ra. Nếu một cuộc khủng hoảng thực sự thành hiện thực, sẽ có những hậu quả nghiêm trọng trong ngắn hạn và dài hạn ở các nước đang phát triển ở châu Á - Thái Bình Dương.

thu-hoach-lua-mi-o-nga-ap.jpg
Thu hoạch lúa mì trên một cánh đồng Nga. Ảnh: AP.

Thiếu hụt lương thực và giá cả tăng cao, người nghèo gặp khó

Một số hậu quả ngắn hạn đã sẵn sàng. Nền nông nghiệp hiện đại phụ thuộc nhiều vào năng lượng đầu vào, cả trực tiếp làm nhiên liệu cho thiết bị nông nghiệp và cũng để cung cấp năng lượng cho chuỗi cung ứng cho đầu vào và đầu ra của trang trại.

Điều quan trọng không kém là sự phụ thuộc của sản xuất ngũ cốc năng suất cao vào phân đạm tổng hợp - khí tự nhiên cộng với điện và máy móc thâm dụng vốn tương đương với urê. Vaclav Smil tính toán rằng một phần ba dân số thế giới phụ thuộc trực tiếp vào ngũ cốc được sản xuất bằng urê này và các loại phân đạm tổng hợp khác.

Giá năng lượng cao có nghĩa là giá phân bón cao, lượng ứng dụng và sản lượng thấp hơn, đồng thời giá ngũ cốc cao hơn. Trong ngắn hạn, điều đó có nghĩa là nạn đói nhiều hơn ở các nước nghèo.

Ngay cả khi giá gạo từ các nhà xuất khẩu châu Á vẫn ở mức cao như hiện nay, thì sẽ có nhiều nạn đói hơn ở Timor Leste, Lào, Campuchia, Myanmar và có thể là Indonesia. Papua New Guinea và hầu hết các quốc đảo ở Thái Bình Dương sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất vì họ phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu lương thực.

Những hậu quả lâu dài có thể còn đáng lo ngại hơn, nhưng khó phân tích hơn nhiều khi cuộc chiến vẫn còn trong giai đoạn đầu.

Ai Cập là nước nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới. Hàng triệu người phụ thuộc vào bánh mì trợ cấp làm từ ngũ cốc Ukraine để duy trì sự tồn tại của mình. Nơi đây, khoảng 1/3 dân số sống trong nghèo đói.

Ahmed Salah – một nam giới 47 tuổi, cha của 7 đứa con, sống ở Cairo (Ai Cập) chia sẻ: “Chiến tranh nghĩa là thiếu thốn, và thiếu thốn có nghĩa là giá lên cao… Bất cứ sự tăng giá nào cũng là thảm họa không chỉ đối với tôi mà còn với đa số người dân”.

Anna Nagurney – một giáo sư về chuỗi cung ứng, hậu cần, và kinh tế học tại Đại học Massachusetts Amherst, nói: “Lúa mì, ngô, dầu, lúa mạch, bột mì là cực kỳ quan trọng đối với an ninh lương thực, đặc biệt là những nơi nghèo đói của hành tinh”.

Bà Nagurney băn khoăn, khi nam giới Ukraine bị động viên vào quân đội, “ai sẽ lo việc thu hoạch vụ mùa, ai sẽ vận chuyển lương thực?”.

Cơ quan thu mua lúa mì của nhà nước Ai Cập – bình thường mua rất nhiều của Nga và Ukraine, thì nay đã phải hủy 2 đơn đặt hàng chỉ trong chưa tới một tuần – một là vì giá tăng cao quá, hai là vì thiếu các công ty đề xuất bán nguồn cung của họ. Chi phí lúa mì tăng mạnh trên toàn cầu có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định của Ai Cập trong bình ổn giá lúa mì ở mức trợ cấp hiện hành.

Đất nước Syria, chìm trong chiến tranh trong các năm qua, gần đây cũng công bố họ sẽ cắt giảm chi tiêu và các món chính trong khẩu phần. Tại quốc gia Lebanon gần đó, giới chức đang tức tốc tìm cách bù đắp tình trạng thiếu hụt lương thực sắp xảy đến. Ukraine cung cấp tới 60% lương thực cho Lebanon. Quốc gia Trung Đông này đang đàm phán với Mỹ, Ấn Độ, và Canada để tìm kiếm các nguồn cung cấp khác.

Wandile Sihlobo – nhà kinh tế trưởng của Phòng thương mại nông nghiệp Nam Phi, cho biết, các nước châu Phi nhập lượng nông sản trị giá tới 4 tỷ USD từ Nga vào năm 2020, và khoảng 90% trong số đó là lúa mì.

Từ châu Phi cho đến châu Á và châu Âu

Tại Nigeria, các chủ nhà máy bột mì tin rằng tình trạng thiếu hụt lúa mì nhập từ Nga sẽ ảnh hưởng giá các sản phẩm như bánh mì – một mặt hàng lương thực phổ biến ở quốc gia đông dân nhất châu Phi.

Nigeria đã chật vật tìm cách giảm sự phụ thuộc vào ngũ cốc Nga. Nông dân Nigeria đang cố gắng trồng thêm các vụ mùa lúa mì để đáp ứng 70% nhu cầu nước này trong 5 năm, theo Gambo Sale – Thư ký quốc gia của Hiệp hội Nông dân Lúa mì Nigeria.

Ông Sale cho biết thêm: “Chúng tôi có đất, có người, có tiền, có bất cứ thứ gì chúng tôi có thể cần ở Nigeria” để trồng lúa mì. “Vấn đề bây giờ là thời gian”.

Gián đoạn cung ứng lương thực có thể lan tới cả Indonesia, nơi lúa mì được sử dụng để làm mì ăn liền, bánh mì, các món chiên, và các món ăn nhanh.

Ukraina là nhà cung cấp lúa mì lớn thứ 2 của Indonesia, cung cấp tới 26% lượng lúa mì tiêu thụ tại nước này. Kasan Muhri – Vụ trưởng vụ nghiên cứu của Bộ Thương mại Indonesia, cho hay, giá cả mì sợi tăng cao có thể gây tổn thương cho những người thu nhập thấp.

Ukraina và Nga kết hợp lại sản xuất tới 75% xuất khẩu dầu hướng dương toàn cầu, chiếm 10% tổng dầu nấu ăn thế giới, theo IHS Markit.

Raad Hebsi – một chủ đầu mối bán lẻ ở Baghdad (Iraq), cho biết ông và những người đồng hương Iraq đang chuẩn bị tâm thế cho việc chi trả nhiều hơn cho dầu ăn.

“Chúng tôi có khả năng sẽ phải mua hàng thay thế từ Thổ Nhĩ Kỳ, mà Thổ Nhĩ Kỳ chắc chắn sẽ lợi dụng tình hình ở Ukraine để nâng giá”.

Nông dân ở Mỹ - quốc gia xuất khẩu ngô hàng đầu thế giới và là nhà cung cấp lớn mặt hàng lúa mì, đang theo dõi tình hình để xác định liệu mặt hàng lùa mì xuất khẩu của họ có tăng giá hay không. Ở Liên minh châu Âu, nông dân quan ngại về chi phí gia tăng cho việc nuôi gia súc. Cả Ukraina và Nga đều là các nhà cung cấp ngũ cốc lớn cho EU.

Tây Ban Nha đang cảm nhận sức nóng của cuộc chiến Nga-Ukraine lan sang giá dầu hướng dương và ngũ cốc. Tây Ban Nha cần ngũ cốc từ Đông Âu để nuôi khoảng 55 triệu con lợn.

Jaume Bernis – một nông dân nuôi tới 1.200 con lợn trong trang trại ở vùng đông bắc Tây Ban Nha, lo sợ cuộc chiến ở Ukraina sẽ làm doanh nghiệp của ông thêm khó khăn trong bối cảnh đã phải chịu đựng tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu và hạn hán.

Từ hồi tháng 10/2021, các sản phẩm thịt lợn Tây Ban Nha đã phải chịu tổn thất do chi phí sản xuất tăng cao, theo Bernis.

Trong 2 ngày đầu tiên của cuộc tấn công do Nga triển khai trên lãnh thổ Ukraine, giá ngũ cốc dùng làm thức ăn gia súc tăng vọt thêm 10% trên thị trường mở ở Tây Ban Nha.

Bernis chia sẻ: “Chúng tôi thực sự không biết những gì đang đợi phía trước nữa.”

Các khủng hoảng thực phẩm chuyển hóa chậm

Về mặt lịch sử, chuyển đổi cơ cấu ở các nền kinh tế đang phát triển khiến nông nghiệp suy giảm tầm quan trọng tương đối khi các ngành công nghiệp và dịch vụ hiện đại, chủ yếu ở các khu vực thành thị, phát triển nhanh hơn nhiều.

banh-mi-ai-cap-ap.jpg
Bánh mì phong cách Ai Cập. Ảnh: AP.

Đó là con đường thoát nghèo bền vững duy nhất. Bất kỳ lực lượng nào làm chậm quá trình này, hoặc thậm chí làm nó dừng lại, cũng làm chậm hoặc cản trở quá trình giảm nghèo và đói. Các lực lượng này có thể là bên trong, chẳng hạn như môi trường chính trị, hoặc các cú sốc bên ngoài, chẳng hạn như chiến tranh và khủng hoảng lương thực.

Điều kiện thương mại giữa nông thôn và thành thị cao hơn do khủng hoảng lương thực mang lại đã làm chậm quá trình chuyển đổi cơ cấu một cách đáng kể. Nhiều công nhân nông nghiệp ở lại trang trại hơn, ít chuyển sang các công việc có năng suất cao hơn ngoài nông trại hoặc ở các khu vực thành thị.

Nghèo đói ở nông thôn gia tăng, năng suất nông nghiệp đình trệ và đất nước vẫn chìm trong nghèo đói. Phần lớn châu Phi cận Sahara bị mắc vào bẫy này và một số quốc gia châu Á Thái Bình Dương vẫn dễ bị tổn thương nếu cuộc khủng hoảng lương thực kéo dài.

Nếu có bất cứ điều gì mà các đồng minh phương Tây, hoặc Trung Quốc, có thể làm để ngăn cản Nga theo đuổi chiến dịch "thiêu đốt xương sống" ở Ukraina, thì họ nên thử. Điều quan trọng nhất là không được hoảng sợ.

Có đủ lúa mì, gạo và các loại thực phẩm khác trong các kho trên khắp thế giới hoặc đang chờ thu hoạch ở bán cầu bắc để đảm bảo rằng không ai cần phải chết đói. Nhưng "đừng hoảng sợ" ngụ ý mức độ tin tưởng vào các thị trường ngũ cốc thế giới để cung cấp kịp thời các nguồn cung cấp cần thiết.

Sự tin tưởng như vậy sẽ phụ thuộc vào mức độ hợp tác nào đó giữa các bên tham gia vào thị trường gạo và lúa mì thế giới. Cuộc khủng hoảng gạo từ năm 2007 đến năm 2008 là do các nhà nhập khẩu, xuất khẩu hoảng loạn và do những người tham gia quy mô nhỏ tích trữ trong chuỗi cung ứng gạo gây ra. Giá cả tăng vọt.

Tin tưởng vào các nhà xuất khẩu chính

Một khi thực tế về nguồn cung đầy đủ đã rõ ràng sau khi Nhật Bản thông báo rằng hai triệu tấn gạo hạt dài của Mỹ sẽ được tái xuất từ ​​các hầm chứa của Nhật Bản vào ngày 2/6/2008, giá gạo đã giảm rất nhanh.

skynews-ukraine-food-crisis_5699959.jpg

Thị trường gạo thế giới ổn định trong vài tuần, duy trì khá ổn định kể từ đó. Niềm tin vào thị trường gạo thế giới đã được thiết lập lại, ít nhất là ở hầu hết các bên tham gia châu Á. ASEAN đã đóng một vai trò đáng ngạc nhiên trong việc thiết lập và duy trì sự tin cậy này.

Việc hạch toán đầy đủ và chi tiết nguồn cung cấp ngũ cốc hiện tại của các nhà xuất khẩu lớn sẽ giúp ngăn chặn sự lặp lại của cơn hoảng loạn giá từ năm 2007 đến năm 2008.

Việc các nhà xuất khẩu này cam kết phân bổ nguồn cung cấp cho những khách hàng có nhu cầu nhất sẽ loại bỏ nỗi sợ hãi của các nhà nhập khẩu, xây dựng lòng tin và ổn định nền kinh tế ngũ cốc thế giới. Nếu xung đột Nga - Ukraina kết thúc sớm một cách hợp lý mà không phá hủy các trang trại và cơ sở hạ tầng tiếp thị ngũ cốc, thì cuộc khủng hoảng lương thực thế giới có thể tránh được.

(Nguồn; CNA/AP)

NGỌC CHÂU