Khi Israel và Hamas kéo dài cuộc chiến chết chóc của họ, có vẻ như không có một kết thúc dễ dàng nào trước mắt. Có bằng chứng gần đây cho thấy, Hamas đã lên kế hoạch cho một cuộc tấn công thứ hai, thậm chí nguy hiểm hơn nhằm vào Israel, qua đó kích động một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã nhiều lần phản đối lời kêu gọi ngừng bắn.

Cho dù thế giới tiếp tục đứng về phía nào, cả Israel và Hamas đều cố gắng tận dụng sức mạnh của truyền thông để tạo ra những câu chuyện tương ứng về cuộc chiến. Khi cuộc chiến kéo dài, cả hai bên đều bị cáo buộc truyền bá thông tin sai lệch và tuyên truyền thông qua việc sử dụng PR. 

Việc thúc đẩy quan hệ công chúng không phải là điều mới mẻ trong chiến tranh - quân đội Mỹ đã có toàn bộ đội ngũ chuyên trách PR trong nhiều thập kỷ và một nghiên cứu về quan hệ toàn cầu xuất bản năm 1991 đã kết luận rằng "PR ngày nay là một phần thiết yếu của chiến tranh hiện đại".

Và mặc dù PR trong thời chiến có thể là một vấn đề lâu đời, nhưng sự ra đời của mạng xã hội đã khiến nó trở nên trầm trọng hơn và cho phép các nhóm xung đột kể câu chuyện của chính họ - dù tốt hay xấu. Israel và Hamas sử dụng PR như thế nào trong chiến tranh và nó có ý nghĩa gì đối với tương lai của cuộc xung đột ở Trung Đông?

Chiến lược PR của Israel là gì?

Israel đã liên tục cố gắng vẽ ra một bức tranh về quân nổi dậy Hamas dã man, đặc biệt là trong những ngày ngay sau vụ tấn công khủng bố đầu tiên vào ngày 7/10. 

Trên các nền tảng truyền thông xã hội bao gồm X, trước đây là Twitter, "một bức ảnh với một đứa bé chết đẫm máu với khuôn mặt bị mờ" được lưu hành trong nhiều ngày như một phần của tin nhắn trả phí từ "Bộ Ngoại giao Israel", Politico đưa tin.

Politico cho biết thêm, những hình ảnh như thế này là một phần trong "chiến dịch truyền thông xã hội sâu rộng của Israel ở các nước phương Tây chủ chốt nhằm tăng cường sự ủng hộ cho phản ứng quân sự chống lại nhóm này". 

Theo chiến lược chính của nó là "hàng tá quảng cáo chứa hình ảnh tàn bạo và cảm xúc về bạo lực dân quân chết người ở Israel". Đây là một phần trong xu hướng ngày càng tăng của "các chính phủ trên thế giới tích cực chuyển sang trực tuyến để định hình hình ảnh của họ, đặc biệt là trong thời kỳ khủng hoảng".

Những loại chiến thuật này đã được thấy trong nhiều cuộc chiến kể từ buổi bình minh của Internet, chẳng hạn như ở Ukraina, nơi những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội đã sử dụng ảnh hưởng của mình để đưa đất nước lên hàng đầu trong một năm rưỡi qua. 

Nhưng chiến lược này – sử dụng các ví dụ về bạo lực để cố gắng thay đổi làn sóng dư luận – đã trở nên đặc biệt phổ biến trong cuộc chiến hiện nay của Israel.

Đáng chú ý, điều này được thấy trong một video gần đây do người phát ngôn chính của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Daniel Hagari, công bố. Đoạn video cho thấy Hagari dẫn các phóng viên qua tầng hầm của một bệnh viện hiện bị bỏ hoang ở Gaza, nơi được cho là được sử dụng làm căn cứ hoạt động của Hamas. 

Người ta thấy Hagari khoe kho vũ khí lớn, bao gồm súng trường tấn công và lựu đạn, được cho là đã được quân nổi dậy Hamas sử dụng. Ngoài ra, có thể nghe thấy Hagari nói với các phóng viên rằng IDF đã "tìm thấy các dấu hiệu cho thấy Hamas đã bắt giữ con tin ở đây" và nhóm này "đã tiến hành cuộc chiến chống lại người Israel từ bệnh viện này".

Tuy nhiên, tranh cãi về cách tiếp cận của Israel vẫn còn. Một số cơ quan truyền thông đã gọi kiểu PR này chỉ đơn giản là một hình thức tuyên truyền khác, vì hàng nghìn người Palestine đã thiệt mạng ở Gaza do vụ đánh bom của Israel. 

Israel bắt đầu "tiến hành một chiến dịch thông tin sai lệch quy mô lớn để biện minh cho những nỗi kinh hoàng sắp xảy ra", Hamid Dabashi viết cho Middle East Eye. Dabashi cũng cáo buộc giới truyền thông "ném bom rải thảm" chu kỳ tin tức có nội dung tuyên truyền ủng hộ Israel" vì truyền thông phương Tây phần lớn ủng hộ Israel. 

Một đoạn video gần đây được phương tiện truyền thông Israel tung ra "mang mùi sân khấu của trường trung học", Marc Owen Jones đã phản đối The Daily Beast. Ông nói thêm rằng hệ thống PR của Israel dựa vào "một loạt nỗ lực ngày càng tuyệt vọng nhằm cố gắng biện minh cho số lượng dân thường thiệt mạng ngày càng tăng ở Gaza để đáp trả cuộc tấn công kinh hoàng của Hamas".

Chiến lược PR của Hamas là gì?

Hamas "tin vào việc sử dụng các thể chế chính trị hiện có để giành quyền lực" đồng thời "thiết lập cơ sở hạ tầng dịch vụ xã hội và tiến hành công việc truyền giáo để giành được sự ủng hộ của quần chúng". 

Theo Devorah Margolin, thành viên tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, kể từ khi nhóm nắm quyền kiểm soát Gaza vào năm 2007, Hamas đã cố gắng thể hiện mình là "một chủ thể chính trị hợp pháp và là đại diện của người Palestine ở Gaza".

Margolin đưa tin, nhóm này đã bị nhiều thực thể nước ngoài coi là tổ chức khủng bố, "thậm chí còn vận hành các tài khoản mạng xã hội để tương tác với công chúng". Mạng xã hội của Hamas cũng bao gồm một tài khoản chính thức trên X đăng vào năm 2015, "Hamas tôn trọng nhân quyền; đó là một phần hệ tư tưởng và giáo điều của chúng tôi".

Tuy nhiên, có vẻ như không phải ai cũng đồng tình với quan điểm này: "Các nhà lãnh đạo quân sự của Hamas chủ yếu đưa ra tuyên truyền" Adam Rasgon và David D. Kirkpatrick đưa tin cho The New Yorker. Điều này được cho là bao gồm việc hạ thấp bạo lực của chính nhóm - một trong những nhà lãnh đạo chính trị của Hamas, Abu Marzouk, nói với The New Yorker rằng: "Các chiến binh Hamas đã không hành quyết thường dân hoặc gây ra hành động tàn bạo". 

Thay vào đó, Marzouk tuyên bố rằng những hành động này được thực hiện "bởi các chiến binh và dân thường Palestine đã theo chân các chiến binh Hamas" vào Israel.

Những cuộc phỏng vấn như thế này là một phần trong việc Hamas sử dụng rộng rãi hơn các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội. Điều này đặc biệt phổ biến trên ứng dụng nhắn tin Telegram, nơi Hamas chia sẻ các thông điệp "được thiết kế để củng cố quyết tâm của những người ủng hộ, khuấy động cơn thịnh nộ chống Israel ở các nước láng giềng, bảo vệ sự tàn bạo của các chiến binh và gây cảm thông với hoàn cảnh khó khăn của Gaza".

Tương tự như cuộc tranh cãi về việc thúc đẩy PR của Israel, một số người đã đặt vấn đề với việc Hamas cố gắng thể hiện bản thân theo cách này. The Post nhấn mạnh một video của Hamas, trong đó "những người đàn ông ngụy trang nâng súng trường đẩy một đứa trẻ đang khóc trong xe đẩy" với chú thích, "Các chiến binh Hamas thể hiện lòng trắc ẩn đối với trẻ em". 

Tuy nhiên, Post lưu ý, Hamas cũng đã sử dụng Telegram "để đăng tải những đoạn video độc thoại của các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự, tập hợp những người ủng hộ quốc tế cầm vũ khí và đe dọa phát sóng các vụ hành quyết con tin".

Hệ quả là gì?

PR trong chiến tranh không bắt đầu từ cuộc xung đột này và cũng sẽ không kết thúc bằng cuộc xung đột này. Tuy nhiên, các chiến lược PR mà Israel và Hamas sử dụng được cho là đã tạo điều kiện cho thông tin sai lệch phát triển mạnh, đặc biệt là khi công nghệ và truyền thông xã hội tiến bộ. 

"Chiến tranh thông tin sai lệch đang phát triển nhanh chóng như công nghệ quân sự và kỹ thuật truyền thông", Haaretz đưa tin. Khi ranh giới giữa PR và thông tin sai lệch tiếp tục mờ nhạt", các tác nhân tung thông tin sai lệch đang sử dụng công nghệ mới nhất, chẳng hạn như trí tuệ nhân tạo tổng hợp (AI) và các tin giả, rồi lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội để qua mặt cả chính phủ và người dân", tờ báo này cho biết thêm.

Một giáo sư về thông tin sai lệch tại Đại học Clemson, nói với Haaretz: Xu hướng thao túng này - đặc biệt là giữa các phương tiện truyền thông xã hội và hình ảnh - đã "đóng vai trò trung tâm trong các chiến dịch thông tin sai lệch". 

Và trong khi cả Israel và Hamas có thể tiếp tục sử dụng quan hệ công chúng để coi nhau là những kẻ chiến đấu tồi tệ hơn, thì cuộc chiến đã "tạo ra những hình ảnh khủng khiếp, nhưng cũng có những thông tin sai lệch về hành động của cả hai bên", theo Valerie Wirtschafte, một nhà nghiên cứu chính sách đối ngoại tại Viện Brookings.

Như vậy, phần hiệu quả nhất của cả hai nỗ lực PR này có thể là việc họ đã đặt ra "cách mạng xã hội bán cho bạn ảo tưởng về thực tế", CNN đưa tin - cho dù thực tế đó có chính xác hay không.

(Nguồn: The Week)