Đây là khẳng định từ Hội thảo “Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức thành phố Hải Phòng trong thực hiện các đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng” do Liên hiệp Các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hải phòng phối hợp Hội Nữ Trí thức Thành phố Hải phòng tổ chức vừa diễn ra ngày 21/05/2026 tại Hải Phòng.

Toàn cảnh hội thảo do Liên hiệp Các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hải phòng phối hợp Hội Nữ Trí thức Thành phố Hải phòng tổ chức

Thế yếu trong thế mạnh

Dữ liệu thống kê cho thấy đội ngũ nữ trí thức Hải Phòng đang giữ vị trí áp đảo về số lượng, chiếm hơn 50% tổng lực lượng trí thức toàn thành phố. Tỷ trọng này tạo ra kỳ vọng về một nguồn lực tri thức dồi dào sẵn sàng cho các cuộc bứt phá về khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, sự phân bổ nhân lực bộc lộ những điểm lệch pha đáng kể so với yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Trong lĩnh vực giáo dục, nữ trí thức chiếm tỷ lệ từ 40% đến 45%, giữ vai trò nền tảng trong đào tạo nguồn nhân lực phục vụ kinh tế số và công nghiệp 4.0. Tại ngành y tế, con số này lên tới 60-70%, tập trung vào khám chữa bệnh, quản lý y tế và nghiên cứu y sinh. Thực tế này xác nhận nữ trí thức Hải Phòng đang là lực lượng nòng cốt bảo đảm an sinh xã hội và phát triển tri thức nền tảng. Dẫu vậy, PGS.TS Vũ Thị Loan, Chủ tịch Hội Nữ Trí thức thành phố Hải Phòng nhận định trình độ học thuật cao, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia đầu ngành, vẫn còn hạn chế.

TS Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố phát biểu tại hội thảo.

Nghịch lý xuất hiện khi nhìn vào các ngành công nghệ cao và lĩnh vực STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học). Dù chiếm đa số trong lực lượng trí thức chung, tỷ lệ nữ giới trong các ngành này lại ở mức thấp. Điều này tạo ra một “điểm nghẽn” về cấu trúc nhân lực. TS. Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hải Phòng, nhấn mạnh thành phố hiện sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn mạnh, song vẫn thiếu các cơ chế đồng bộ nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài và thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng. Việc sáp nhập không gian phát triển giữa Hải Phòng và Hải Dương càng đặt ra yêu cầu cấp thiết về hệ thống chính sách đồng bộ mang tính liên kết vùng để giải tỏa các rào cản này.

Rào cản từ vị thế lãnh đạo và định kiến

Một nghịch lý khác tồn tại trong quản trị và đổi mới sáng tạo doanh nghiệp. Mặc dù đóng góp vào việc cải tiến quy trình sản xuất và thúc đẩy thương mại điện tử, tỷ lệ nữ lãnh đạo tại các doanh nghiệp công nghệ vẫn duy trì ở mức thấp. Sự thiếu hụt vị trí quản lý cấp cao trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho thấy tiềm năng của nữ trí thức chưa được khai thác tương xứng.

PGS.TS Vũ Thị Loan thẳng thắn chỉ ra các rào cản về định kiến giới và áp lực xã hội đang ngăn trở việc phát huy đầy đủ năng lực của phái nữ. Nữ trí thức thường chuyển từ vai trò “người thực hiện” sang “chủ thể sáng tạo”, nhưng quá trình này đối mặt với sự thiếu hụt các cơ chế chính sách đặc thù. Trong điều kiện Hải Phòng hướng tới trở thành trung tâm logistics và đô thị thông minh, yêu cầu nữ trí thức phải trở thành lực lượng dẫn dắt chuyển đổi số trở nên gắt gao hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, nếu thiếu đi môi trường sáng tạo thực chất, các yêu cầu này dễ trở thành áp lực thay vì động lực.

TS Phạm Thị Mỵ, Phó Chủ tịch thườn trực Hội Nữ trí thức Việt Nam và bà Nguyễn Thị Hồi, Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức Việt Nam, phụ trách đối ngoại ( phải) tham dự hội thảo

Chiến lược bứt phá từ sự liên kết

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm để tái cấu trúc nền kinh tế. Để hiện thực hóa mục tiêu này, đội ngũ trí thức phải tiên phong trong đổi mới tư duy phát triển và chuyển giao công nghệ. Đây là sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang mô hình dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu.

Bùi Thanh Tùng gợi mở mô hình liên kết hiệu quả giữa “Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà trường – Doanh nghiệp – Xã hội”. Đây được xem là giải pháp cốt lõi để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững. Các chuyên gia tham dự hội thảo khẳng định, Hải Phòng cần đầu tư mạnh cho hạ tầng khoa học - công nghệ và tăng cường gắn kết giữa cơ quan quản lý với các nhà khoa học. Việc tạo ra môi trường thuận lợi sẽ giúp nữ trí thức tham gia sâu hơn vào hệ thống chính trị, đóng góp vào hoạch định chính sách và quản trị phát triển.

Thạc sĩ Nghiêm Xuân Tuấn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành uỷ trình bày tham luận tại hội thảo

Yêu cầu nâng cao năng lực khoa học - công nghệ đối với nữ trí thức không chỉ dừng lại ở trình độ chuyên môn. PGS.TS Vũ Thị Loan khẳng định nữ trí thức cần gia tăng công bố quốc tế, tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu và làm chủ công nghệ số. Sự chuyển đổi này đòi hỏi sự đổi mới tư duy quyết liệt từ chính đội ngũ nữ trí thức để thích ứng với môi trường cạnh tranh nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt.

Cơ chế đặc thù cho kỷ nguyên mới

Trong giai đoạn phát triển dựa trên kinh tế tri thức và kinh tế số, nữ trí thức Hải Phòng không được xem là lực lượng hỗ trợ đơn thuần. Họ phải trở thành chủ thể trung tâm trong quá trình sản xuất và lan tỏa tri thức. Nghị quyết Đại hội XIV xác định kinh tế số là động lực tăng trưởng mới, tạo ra không gian hành động trực tiếp cho nữ trí thức trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và chính quyền số.

Để đạt được mục tiêu này, thành phố cần thực thi các biện pháp chiến lược nhằm tạo động lực. TS. Bùi Thanh Tùng kỳ vọng những ý kiến, kiến nghị từ hội thảo sẽ góp phần tham mưu định hướng chính sách, tạo động lực mới cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các chuyên gia đánh giá việc triển khai các chính sách đặc thù về khoa học - công nghệ thời gian qua đã tạo nền tảng quan trọng, nhưng giai đoạn tới cần những cú hích thực chất hơn.

Tiến sĩ Vuơng Toàn Thu Thuỷ, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường Thiên Hương phát biểu tại hội thảo.

Sự tham gia của nữ trí thức không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, đồng thời chứa đựng giá trị xã hội sâu sắc về bình đẳng giới và phát triển bền vững. Việc khẳng định vị thế trong kỷ nguyên số là cơ hội để nữ trí thức Hải Phòng chứng minh vai trò chủ thể trong chiến lược phát triển quốc gia. Kết luận tại hội thảo nhấn mạnh, phát huy vai trò nữ trí thức là yếu tố quyết định để Hải Phòng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ cao của cả nước.