Không để AI dừng ở văn phòng, phải đi vào từng dây chuyền sản xuất

Với mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%, năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5-9,5%/năm, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) là những nguồn tạo ra năng suất mới. Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, AI và chuyển đổi số phải đi trực tiếp vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị thay vì chỉ dừng ở các phần mềm văn phòng.

Chiều 14/8, tại TP.HCM, Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045” diễn ra với sự tham dự của lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Diễn đàn do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO), diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho rằng sau gần 40 năm đổi mới, tiềm lực của nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, một hạn chế cần nhìn nhận là mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045”.

Trong khi đó, dư địa để tiếp tục tăng trưởng bằng cách mở rộng vốn, lao động và các nguồn lực đầu vào không còn lớn như trước. Kinh nghiệm của nhiều nền kinh tế trong khu vực cũng cho thấy không quốc gia nào có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình nếu không trải qua giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ về năng suất.

“Năng suất hôm nay không còn là làm nhanh hơn cách làm cũ, mà là tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời phải đạt chuẩn về chất lượng, môi trường thì mới được thị trường chấp nhận”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, nâng cao năng suất vì vậy không thể được xem là một phong trào và càng không phải nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ. Đây phải trở thành một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026-2030.

Một trong những yêu cầu quan trọng được Chính phủ đặt ra là thay đổi cách tiếp cận đối với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số: công nghệ phải tạo ra năng suất thực tế và kết quả phải có khả năng đo lường.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đưa ra ba định hướng lớn. Trước hết, hoạt động nâng cao năng suất phải chuyển từ cách làm mang tính phong trào sang chuyển đổi sâu, thực chất và có thể đo lường, trong đó chỉ tiêu năng suất trở thành một trong những thước đo quan trọng trong công tác điều hành.

Mục tiêu đặt ra là đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%, trong khi năng suất lao động của khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5-9,5%/năm.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu đưa chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty. Việc hỗ trợ và cải tiến năng suất phải được đo bằng kết quả thực tế thay vì số lượng chương trình hay doanh nghiệp tham gia.

Định hướng thứ hai là đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nguồn trực tiếp tạo ra năng suất mới.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu đưa AI và chuyển đổi số vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị, thay vì chỉ dừng ở những phần mềm quản lý văn phòng.

Điều này đặt ra một bước chuyển quan trọng đối với doanh nghiệp. AI chỉ thực sự tạo ra năng suất khi được sử dụng để tối ưu dây chuyền, giảm thời gian sản xuất, dự báo nhu cầu, quản lý chất lượng, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và hỗ trợ ra quyết định.

Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vấn đề không đơn thuần là mua một phần mềm hay thiết bị mới mà quan trọng hơn là năng lực hấp thụ, vận hành và làm chủ công nghệ.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chụp ảnh cùng các đại biểu tham dự Diễn đàn.

Phó Thủ tướng đồng thời nhấn mạnh chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành “tấm hộ chiếu” để sản phẩm tiếp cận thị trường. Hạ tầng chất lượng quốc gia vì vậy cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao tại các thị trường lớn.

Định hướng thứ ba là huy động đồng bộ cả ba khu vực: doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực công.

Theo Phó Thủ tướng, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm và lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo thay vì lấy số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ làm thành tích.

Ngay cả khu vực công cũng phải nâng cao năng suất của chính mình. Sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, mỗi cơ quan phải hướng tới quy trình gọn hơn, thời gian giải quyết nhanh hơn và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Qua đó, năng suất khu vực công có thể góp phần trực tiếp giảm chi phí cho toàn nền kinh tế.

Khi năng suất trở thành “đường đua” mới của nền kinh tế

Từ những định hướng trên, Chính phủ đặt ra một loạt nhiệm vụ cụ thể trong thời gian tới.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương sơ kết Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030; trên cơ sở đó nghiên cứu, trình Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới và hoàn thành trong quý III/2026.

Đáng chú ý, kế hoạch mới sẽ phải cập nhật những vấn đề đang tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế như năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Một nhiệm vụ khác là hoàn thành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và tiến tới công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Hạ tầng chất lượng quốc gia cũng được yêu cầu hiện đại hóa, trong đó ưu tiên năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm; phát triển tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số và tăng cường tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Song song với công nghệ là bài toán con người. Việt Nam cần hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất đạt chuẩn khu vực, nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học, giáo dục nghề nghiệp, đồng thời đẩy mạnh kỹ năng số cho người lao động.

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cũng cho rằng khi dư địa mở rộng các nguồn lực đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu cho tăng trưởng dài hạn.

“Bứt phá năng suất không chỉ là làm ra nhiều hơn mà là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Năng suất tạo ra hiệu quả; chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Cả hai phải cùng được nâng lên để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá trị và công nghệ”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.

Theo ông, khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và AI nâng cao hiệu quả, còn tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng giúp sản phẩm được thị trường tin cậy và chấp nhận.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại diễn đàn.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đặt vấn đề cần nhận diện rõ những điểm nghẽn về thể chế, công nghệ, nhân lực và quản trị đang hạn chế tăng trưởng năng suất. Quan trọng hơn, khoa học, công nghệ, dữ liệu, AI và chuyển đổi xanh phải được chuyển hóa thành những kết quả năng suất có thể đo lường thay vì dừng ở chủ trương hay đầu tư công nghệ theo phong trào.

“Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Đó là tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ và AI; tăng tốc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tăng tốc chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng. Trên hết là nâng cao năng suất của từng doanh nghiệp, cơ quan và người lao động.

Theo Phó Thủ tướng, những ý tưởng và khuyến nghị tại diễn đàn phải được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể, “có địa chỉ, có thời hạn, có người chịu trách nhiệm”.

Thông điệp này cũng cho thấy yêu cầu mới đối với tăng trưởng của Việt Nam: thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào việc mở rộng nguồn lực, công nghệ, dữ liệu, AI và chất lượng nguồn nhân lực phải trở thành động lực tạo ra giá trị mới. Đây sẽ là một trong những yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng cao, nâng sức cạnh tranh và tiến tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.