Một trong những điều ít được mong đợi là hơn một năm sau cuộc xung đột, Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc sẽ nhận được sự "tán tỉnh" từ các nhà lãnh đạo châu Âu. Với lập trường cứng rắn của EU đối với Nga, nhiều người sẽ nghĩ rằng họ cũng áp dụng cách tiếp cận cứng rắn tương tự với đồng minh quan trọng nhất của Điện Kremlin.

Tuy nhiên, tuần này tại Bắc Kinh, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đứng cạnh ông Tập – người đã không lên án cuộc chiến của Vladimir Putin và tăng gấp đôi đối với "mối quan hệ đối tác không giới hạn" giữa Trung Quốc và Nga – và nói "Tôi biết tôi có thể tin tưởng vào ông trong việc đưa Nga trở lại bàn đàm phán".

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và EU đã trải qua một hành trình kỳ lạ trong thập kỷ qua. Mặc dù một thỏa thuận đầu tư đã được ký kết vào năm 2020 sau nhiều năm đàm phán, nhưng nó hiện đang bị đóng băng, một phần vì những khác biệt chính trị – EU đã gọi Trung Quốc là "đối thủ hệ thống" – nhưng cũng vì chính phủ Trung Quốc đã trừng phạt các thành viên Nghị viện châu Âu sau khi họ chỉ trích cách đối xử của Trung Quốc đối với người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ".

Mọi thứ trở nên lạnh nhạt kể từ đó và việc thiếu liên lạc cá nhân trong thời kỳ đại dịch không giúp ích được gì. Điều này gây khó chịu lớn cho một số thành viên EU, những người coi quan hệ kinh tế tốt đẹp với Trung Quốc là điều cần thiết cho tham vọng trở thành một bên tham gia địa chính trị lớn của khối.

"Tự chủ chiến lược", một thuật ngữ xấu xí của Brussels ám chỉ EU có chính sách địa chính trị độc lập, dựa vào một phần EU có thể trở thành cường quốc thứ ba và không bị chèn ép giữa Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, phe diều hâu với Trung Quốc, điển hình là ở phía đông của khối, luôn hoài nghi về bất cứ điều gì có thể tạo ra sự rõ ràng giữa châu Âu và Mỹ, mà họ coi là những người bảo vệ cuối cùng cho lãnh thổ châu Âu thông qua NATO.

Đối tác bất đắc dĩ

Trước chuyến thăm, Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban EU, đã chỉ trích việc Trung Quốc "trở nên đàn áp hơn ở trong nước và quyết đoán hơn ở nước ngoài". Bà nói rằng Trung Quốc đã sang trang trong thời kỳ cải cách của mình và an ninh quốc gia hiện được ưu tiên hơn và hợp tác quốc tế: Trung Quốc đang tìm cách định hình lại trật tự toàn cầu theo cách lấy Trung Quốc làm trung tâm.

Tuy nhiên, bà nói rằng đây không phải là lý do để châu Âu rời xa Trung Quốc, mà là để giảm thiểu bất kỳ rủi ro nào trong quan hệ đối tác của họ, thay vì tách khỏi Trung Quốc, như Mỹ đang tìm cách.

Liên minh châu Âu, thường bị chỉ trích vì cách tiếp cận các vấn đề quốc tế khi sự bất công ảnh hưởng trực tiếp đến tham vọng kinh tế của họ, đã gây khó khăn hơn nhiều cho Nga so với dự kiến. Thông qua một loạt biện pháp trừng phạt và phối hợp viện trợ quân sự, Brussels đã gây bất ngờ thú vị cho các nhà ngoại giao và quan chức ở các tổ chức siêu quốc gia khác như NATO và LHQ.

Nhưng EU đã từ chối đưa ra hình phạt tương tự đối với người bạn quan trọng nhất của Putin. Cuộc khủng hoảng Ukraina đã buộc nhiều quan chức châu Âu – trong một số trường hợp miễn cưỡng – kết luận rằng mối quan hệ của họ với Trung Quốc hiện nay có thể quan trọng hơn so với trước đây.

Một nhà ngoại giao châu Âu giải thích lý do tại sao không thể thực hiện đường lối cứng rắn kiểu Mỹ để tách khỏi Trung Quốc.

"Chúng tôi không ở vị trí địa lý, kinh tế hay chiến lược để làm những gì Mỹ đang làm. Chúng tôi không thể rời xa cả Nga và Trung Quốc cùng một lúc", nhà ngoại giao nói với CNN.

Một ví dụ: "Các biện pháp trừng phạt chống lại Nga làm tăng giá năng lượng. Mục tiêu của chúng tôi là chuyển từ khí đốt của Nga sang năng lượng tái tạo. Một phần lớn trong số đó nhanh chóng là nắm giữ các tấm pin mặt trời giá rẻ. Ai làm tấm pin mặt trời giá rẻ? Trung Quốc. Chúng tôi không thể tắt nguồn năng lượng ban đầu và nguồn năng lượng mới của chúng tôi cùng một lúc", nhà ngoại giao nói thêm.

Một nhà ngoại giao thứ hai giải thích rằng mặc dù "không ai ngây thơ và nghĩ rằng chúng ta nên mở cửa cho công nghệ Trung Quốc", nhưng hầu hết đều chấp nhận rằng "nếu chúng ta muốn đạt được các mục tiêu dài hạn của mình, bao gồm cả việc trở thành một người chơi địa chính trị có thể nắm giữ ảnh hưởng hơn Trung Quốc, chúng ta cần một nền kinh tế mạnh. Giá trị địa chính trị của chúng ta chẳng là gì nếu nền kinh tế của chúng ta đang gặp khó khăn".

'Trung Quốc cần EU'

Các quan chức trong Ủy ban châu Âu vẽ nên một bức tranh ít khắc nghiệt hơn.

"Vâng, có những điều chúng tôi không thể làm nếu không có Trung Quốc, đặc biệt là về biến đổi khí hậu", một quan chức cấp cao của Ủy ban nói với CNN. "Nhưng Trung Quốc cần EU hơn là cần Nga", họ tuyên bố.

Quan chức này nói rằng theo quan điểm của Ủy ban, sự ủng hộ của Bắc Kinh đối với Nga thiên về việc xoa dịu dư luận trong nước Trung Quốc trong thời gian ngắn bằng cách hỗ trợ một đồng minh không thuộc phương Tây, không thuộc NATO. Họ tin rằng tư duy dài hạn của Trung Quốc có lợi cho phương Tây hơn là cho Moscow.

"Sức mạnh của Trung Quốc nằm ở nền kinh tế. Nước này làm ăn với EU nhiều hơn là với Nga. Họ đã thấy những gì chúng tôi rất vui khi làm về các biện pháp trừng phạt đối với Nga và không muốn điều đó cho chính họ. Trung Quốc cũng muốn được coi là một cường quốc toàn cầu có trách nhiệm, không quan tâm đến việc đảo lộn trật tự thế giới. Sự kết hợp các yếu tố này tạo ra cơ hội cho chúng tôi", quan chức này tiếp tục.

Đó là một cái nhìn rất lạc quan. Các quốc gia thành viên, bao gồm cả những quốc gia có quan điểm mềm mỏng hơn đối với Trung Quốc như Pháp và Đức, đang thận trọng hơn so với những năm trước.

"Chúng tôi có một vấn đề với Nga mà chúng tôi sẽ có trong nhiều thế hệ. Nếu chúng tôi đồng thời gặp vấn đề với Trung Quốc, thì đó là điều chúng tôi không thể xử lý một cách thô bạo về mặt địa chính trị", một quan chức chính phủ của một quốc gia thành viên EU có ảnh hưởng nói với CNN. 

"Mọi người đều ủng hộ chuyến đi của Macron và đồng ý rằng chúng ta cần hàn gắn quan hệ với Trung Quốc, nhưng chúng tôi lo lắng về việc mọi chuyện sẽ kết thúc ở đâu và Trung Quốc sẽ làm gì trong bối cảnh Ukraina".

Những người có quan điểm diều hâu truyền thống với Trung Quốc trong EU chia sẻ những lo ngại này, nhưng cũng tin chắc rằng châu Âu không thể đơn giản rời bỏ Bắc Kinh đồng thời rời bỏ Moscow.

CNN đã nói chuyện với các nhà ngoại giao từ ba trong số các quốc gia diều hâu nhất.

Quan sát chính của họ là các đường dây ngoại giao với Trung Quốc vẫn phải được mở, nhưng với sự hiểu biết rõ ràng rằng Trung Quốc vẫn có thể trực tiếp tham gia vào cuộc chiến. Họ nói rằng mọi nỗ lực phải được thực hiện để ngăn cản Trung Quốc vượt qua ranh giới đỏ trong việc trang bị vũ khí cho Nga, rằng châu Âu phải dẫn đầu cuộc đối thoại và đảm bảo cam kết tuân theo các điều kiện của châu Âu.

Họ cũng mô tả nỗi sợ hãi rằng việc yêu cầu Trung Quốc đóng vai trò trung gian hòa bình giữa Ukraina và Nga sẽ mang lại cho Bắc Kinh một cuộc đảo chính tuyên truyền, nơi họ có thể đóng vai trò là một người chơi trong an ninh châu Âu với sự ủng hộ của EU.

Alicja Bachulska, một thành viên chính sách tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nói với CNN rằng có một cơ hội để châu Âu định hình lại mối quan hệ kinh tế với Trung Quốc.

"Chúng ta không cần phải ngồi xuống và chấp nhận rằng Trung Quốc có nhiều quyền lực hơn châu Âu. Mặc dù sẽ rất khó thuyết phục Trung Quốc thay đổi lập trường đối với Ukraina, nhưng cam kết kinh tế với Bắc Kinh vẫn là điều bắt buộc đối với EU. Nhưng trong khi làm điều đó, chúng ta cũng phải đa dạng hóa nền kinh tế của mình để bớt phụ thuộc vào Trung Quốc".

Alexander Stubb, cựu Thủ tướng Phần Lan, tin rằng "cuộc tấn công của Nga vào Ukraina đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh và bắt đầu xây dựng một trật tự thế giới", và rằng nếu châu Âu muốn đóng một vai trò quan trọng trong nó, điều đó "có nghĩa là ở càng gần Mỹ càng tốt, nhưng không tách rời khỏi Trung Quốc".

Kể từ khi Tổng thống Putin tấn công Ukraina, phản ứng phối hợp chủ yếu của phương Tây đã đặt ra câu hỏi về việc quay trở lại trật tự thế giới do Hoa Kỳ lãnh đạo. Nhưng những câu hỏi cũ về Trung Quốc vẫn chưa biến mất. Và đối với châu Âu, câu hỏi họ sẽ đặt mình ở đâu trong một thế giới đa cực trở nên phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn bao giờ hết.

(Nguồn: CNN)