Ba tháng trước, Sonya, một thanh niên 25 tuổi làm việc tại một công ty game di động lớn và làm trợ giảng tại một học viện, đã đưa ra một trong những quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời mình: Cô rời Nga.

Cô có một căn hộ chung cư cũ nhưng ấm cúng với bạn trai và hai người bạn cùng phòng khác ở trung tâm thành phố Moscow, một nhóm bạn thân thiết và dành vài ngày trong tuần để tham gia các lớp học tại một học viện khiêu vũ địa phương - niềm đam mê cả đời của cô.

"Đây là nhà tôi. Gia đình, bạn bè của tôi ở đó. Cả đời tôi. Làm thế nào bạn có thể từ bỏ tất cả những thứ này?", cô ấy nói với Fortune.

Nhưng giống như vô số người Nga trẻ tuổi khác, Sonya, người yêu cầu chỉ sử dụng tên của mình, đã đóng gói đồ đạc và ra đi sau khi Nga tấn công Ukraina vào ngày 24/2.

Theo ước tính của Cơ quan An ninh Liên bang, hơn 3,8 triệu người Nga đã rời đi từ tháng 1 đến tháng 3 năm nay. Một số rời đi vì lý do công việc hoặc du lịch, nhưng nhiều người cũng ra đi vì cuộc chiến Ukraina của Nga. 

Các ước tính khác cho biết số người đã ra đi vì chiến tranh là 300.000 đến 3,8 triệu. Con số chính xác vẫn chưa được biết. Một cuộc khảo sát gần đây của tổ chức phi chính phủ OK Russians cho biết độ tuổi trung bình của những người Nga rời khỏi đất nước sau ngày 24/2 là 32 tuổi, trong khi 80% trong số họ có trình độ học vấn cao hơn.

Và khi chiến tranh đến gần mốc sáu tháng của nó, đất nước Nga đang trải qua làn sóng di cư ra nước ngoài lần thứ hai, khi các cá nhân và gia đình cần thêm thời gian để kết thúc cuộc sống của họ hiện đang rời đi. 

Và mặc dù các ước tính khác nhau rất nhiều, nhưng cuộc di cư ồ ạt khỏi nước Nga năm nay có thể so sánh với cuộc di cư ban đầu ra khỏi đất nước này khi Liên Xô sụp đổ và 1,2 triệu người Nga rời đi vào năm 1992 và 1993. 

Hiện nay, tình trạng chảy máu chất xám quy mô lớn của Nga đối với những người trẻ tuổi, có kỹ năng và các công dân có trình độ học vấn, có thể làm suy yếu các lĩnh vực từ báo chí, đến học thuật và công nghệ, các chuyên gia nói.

Sonya là một phần của cuộc di cư thứ hai. Vào tháng 3, cô ấy đã mua vé cho chuyến bay rẻ nhất, 650 USD - chỉ thấp hơn một chút so với mức lương hàng tháng của cô là 750 USD - và rời đi vào tháng 5. Sonya nói rằng, cô ấy đã sớm nhận ra rằng cuộc sống ở Nga là không thể tránh khỏi, bởi vì "chiến tranh ở Ukraina đã được tiết lộ. Một nền kinh tế bị hủy hoại".

Cô nói: "Hàng ngày chúng tôi đã và đang trải qua một dòng cảm xúc xấu hổ và tức giận không thể kiểm soát được".

Cho một tương lai tốt hơn

Gần như chỉ sau một đêm, cuộc chiến Ukraina của ông Putin đã biến Nga trở thành một quốc gia toàn cầu và khiến nền kinh tế rơi vào hỗn loạn. Các nhà lãnh đạo quốc tế lên án hành động của ông Putin và các quốc gia phương Tây giáng hàng loạt đòn trừng phạt, bao gồm cả việc cắt bỏ SWIFT, hệ thống thanh toán quốc tế.

Kể từ tháng 2, hơn 1.000 công ty toàn cầu đã hạn chế hoạt động của họ ở Nga, hạn chế cơ hội việc làm và khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ của người Nga. Lạm phát tăng vọt lên gần 18%, trong khi lương thực tế giảm 7,2% trong tháng 4.

Trong quý đầu tiên của năm nay, số người Nga sống dưới mức nghèo khổ đã tăng lên 20,9 triệu người, tương đương 14,3% dân số, so với 12,4 triệu người trong quý cuối cùng của năm 2021, tăng gần 67%, theo chính phủ Nga. Cơ quan thống kê cho rằng sự gia tăng nghèo đói là do lạm phát. Cựu trợ lý của Tổng thống Putin, Andrei Illarionov nói với BBC vào tháng 4 rằng con số này có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba khi chiến tranh tiếp tục.

Do đó, những người trẻ tuổi ở Nga hình dung ra một cuộc sống bấp bênh và không ổn định phía trước do chiến tranh. Họ phản đối việc Nga tấn công Ukraina hơn các nhóm nhân khẩu học khác vì họ không muốn chiến tranh, cũng như không bị cô lập với phần còn lại của thế giới, theo các cuộc khảo sát và các chuyên gia.

Kseniya Kirillova, nhà phân tích của Trung tâm Phân tích Chính sách Châu Âu (CEPA), nói với Fortune: "Họ cảm nhận sâu sắc hơn các nhóm khác rằng chiến tranh đã tước đi tương lai của họ".

Tháng 6 năm ngoái, Roman Pastukhov, 23 tuổi, rời quê hương Blagoveshchensk, một thành phố nhỏ của Nga, nơi cách Trung Quốc 5 phút đi thuyền. Anh biết mình phải rời Nga để lấy bằng sau đại học được công nhận rộng rãi và đã nhận được học bổng để nghiên cứu khoa học và công nghệ môi trường tại Nhật Bản.

Pastukhov nói với Fortune, các vấn đề xã hội, chính trị và kinh tế của Nga, đã chồng chất trong những năm qua, khiến cuộc sống ở Nga trở nên kém hấp dẫn. Anh nói: "Một công việc tầm trung sẽ không đưa bạn đến đâu cả", do mức lương thấp, lạm phát cao và đồng rúp không ổn định.

Pastukhov và vợ Anastasiia, đã lên kế hoạch trở lại Nga để gặp gia đình và tìm hiểu chương tiếp theo của cuộc đời họ. Nhưng cuộc chiến của Nga ở Ukraina mang đến cho họ sự bất ổn tài chính và đàn áp. Sau ngày 24/2, Pastukhov mất quyền truy cập vào tài khoản đầu tư của mình do các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với các ngân hàng Nga.

Anh ấy nói, lúc đầu anh rất buồn và sợ hãi cho những người bạn của mình ở Ukraina. Bây giờ, anh ấy bị sốc về mức độ của tuyên truyền ở Nga. "Chúng tôi nhận ra rằng không có cách nào để có thể trở lại Nga sớm. Một khi chúng tôi về, chúng tôi có thể không đi được nữa. Ở bên ngoài dường như là lựa chọn an toàn nhất lúc này", Pastukhov nói.

'Lớp học sáng tạo mà tôi biết đã rời khỏi nước Nga'

Trong hơn một thập kỷ, nghệ sĩ kỹ thuật số 32 tuổi Grishanti Holon, một bút danh, đã tham gia vào các nhóm nghệ thuật cấp tiến, bao gồm cả tập thể chống chính phủ khét tiếng Voina.

Bất chấp những hoạt động của ông, chính phủ đã công nhận tài năng của ông và trao cho ông danh hiệu "Nhân tài của nước Nga" vào năm 2019. Nhưng ông nói rằng cuộc sống sau đó đã trở nên không thể tự do sáng tạo và thể hiện quan điểm chính trị.

Vào tháng 12/2021, "bầu không khí trở nên căng thẳng đến mức ông phải rời Moscow đến Bali cùng với đối tác và đội ngũ của mình, Holon nói với Fortune. Grishanti Holon tin rằng nếu ông cố gắng làm điều đó sau khi chiến tranh bắt đầu, ông sẽ không được yên.

"Tôi chắc chắn rằng mình sẽ bị giam giữ và bỏ tù", ông nói. Sau khi chiến tranh bắt đầu, ông đã tạm dừng một dự án NFT kỹ thuật số hợp tác với ngân hàng nhà nước Nga Sberbank vào giữa thời điểm khởi động, vì ông không muốn hỗ trợ chiến tranh, thậm chí là gián tiếp.

Bây giờ, "phần lớn tầng lớp sáng tạo mà tôi biết đã rời khỏi Nga. Chỉ riêng cộng đồng của chúng tôi ở Bali đã lên đến vài trăm người", Holon nói.

Các học giả, nhà hoạt động và công nhân công nghệ cũng đang rời đi hàng loạt. Khoảng 10% lực lượng lao động công nghệ của Nga đã rời đi - hoặc đang có ý định rời khỏi đất nước, Hiệp hội Truyền thông Điện tử Nga nói với Quốc hội Nga vào tháng 5.

Elena, một freelancer 31 tuổi, người tạo nội dung trên YouTube, đã chia sẻ câu chuyện của mình với Fortune vào tháng 3, khi cô rời Moscow đến Istanbul. Cha mẹ già của cô ấy hỏi khi nào cô ấy sẽ trở lại, nhưng cô ấy không có kế hoạch vì "tin tức và ý tưởng đến từ chính phủ Nga khiến tôi kinh hoàng", cô ấy nói với Fortune.

Hiện cô ấy đã học tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cơ bản và đã mở tài khoản tại một ngân hàng kỹ thuật số của châu Âu. Cô ấy nói rằng bạn bè của cô ấy đã định cư ở Brazil và Hàn Quốc. "Những người được giáo dục hiểu tình hình thực tế đang rời bỏ đất nước; bán nhà, làm các tài liệu khác nhau và học ngoại ngữ", cô nói.

Vào tháng 1/2021, Andrey Gusev, 36 tuổi, giám đốc sản phẩm của công ty trò chơi và blockchain Sabai Ecoverse, rời Zelenograd, một thành phố nhỏ bên ngoài Moscow, đến Phuket để có cơ hội nghề nghiệp tốt hơn. Anh ấy không có kế hoạch trở lại.

"70% bạn bè của tôi, những người hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ… như CNTT, khoa học và kỹ thuật, đã rời đi hoặc đang tích cực tìm cách rời khỏi Nga", anh nói với Fortune.

Một nhân viên công nghệ khác, Alexander Salomatov, người sáng lập công ty tư vấn metaverse và tiền điện tử Soulmate Consulting, đã rời Moscow đến Bali vào tháng 1 năm nay. Ông muốn phát triển các dự án công nghệ với đội ngũ và cơ sở người dùng toàn cầu, điều này dường như rất khó thực hiện ở Nga. Nhưng chính cuộc chiến đã củng cố niềm tin của ông rằng "bây giờ không phải là thời điểm tốt nhất" để sống ở Nga và các đồng minh truyền thống như Belarus và Kazakhstan.

Holon nói: "Tôi không thể hình dung những gì sẽ xảy ra ở Nga… nếu tất cả những người tài năng nhất, năng động và dám nghĩ dám làm đã rời quê hương của họ".

Vốn con người bị mất

Sự di chuyển hàng loạt của nguồn nhân lực — công nhân công nghệ, học giả, nhà báo và các nhà hoạt động chống chiến tranh — có thể làm suy yếu một số lĩnh vực nhất định và làm tổn hại đến nền kinh tế Nga vốn đang quay cuồng và phần lớn bị cắt đứt khỏi thương mại và kinh doanh quốc tế.

Michael Reynolds, giám đốc nghiên cứu về Nga, Đông Âu và Á-Âu tại Đại học Princeton, nói với Fortune rằng nước Nga hiện đã mất đi "nguồn nhân lực quý giá nhất". 

Ông nói: "Những người Nga trẻ tuổi, có học thức, tài năng và có óc kinh doanh, với trình độ học vấn và kỹ năng của mình, sẽ trở thành những nhà lãnh đạo trong nền kinh tế Nga và giúp thúc đẩy sự phát triển của nó.

Một số người Nga sẽ tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế nước nhà thông qua công việc từ xa và có thể hoạt động như một biện pháp trừng phạt bằng cách thiết lập các hoạt động xuất nhập khẩu ở các nước như Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia và Ấn Độ. Nhưng "phần lớn tài năng này sẽ bị mất đi", Reynolds nói.

Theo các chuyên gia, nền kinh tế Nga sẽ không đơn giản sụp đổ vì cuộc di cư. Margarita Zavadskaya, nhà nghiên cứu cấp cao về khoa học xã hội tại Đại học Helsinki's Trung tâm Phần Lan về Nghiên cứu Nga và Đông Âu, nói với Fortune.

"Nhưng những người thay thế có khả năng trung bình sẽ kém hơn và sẽ… tuân thủ chính trị hơn", cô nói. Một số thanh niên Nga ở lại, như nhà thơ kiêm giáo viên Katya V., người đã kể câu chuyện của mình với Fortune vào tháng 3, nói rằng cô và những người bạn ở lại Nga làm vậy để hỗ trợ gia đình và phản đối từ bên trong. 

Tuy nhiên, điểm mấu chốt là nền kinh tế Nga đang mất đi những người lao động có năng lực và khả năng cạnh tranh", Zavadskaya nói.

Ông Putin đã tìm cách miêu tả tình trạng chảy máu chất xám khỏi đất nước như một điều tích cực. Ông nói rằng những người Nga rời bỏ đất nước và những người có quan điểm thân phương Tây là "những kẻ phản bội", những người tìm cách tiêu diệt nước Nga.

"Vấn đề là… tâm lý nô lệ của họ ở đó, không phải ở đây, với người dân của chúng tôi. Tôi tin rằng một quá trình giải độc tự nhiên và cần thiết của xã hội như thế này sẽ củng cố đất nước của chúng ta", ông Putin nói hồi đầu năm nay.

Nhưng chính phủ Nga đang có dấu hiệu cho thấy, họ sẽ không buông tha những người rời bỏ Nga ra nước ngoài một cách dễ dàng như vậy. Tổ chức nhân quyền Nga Perviy Otdel (Cục Thứ nhất) đã báo cáo rằng các đặc vụ FSB đã bắt đầu yêu cầu thân nhân của những người đã bỏ trốn khỏi đất nước để yêu cầu họ trở về.

Và triển vọng xây dựng và tích lũy lại nguồn nhân lực đã mất của Nga cuối cùng sẽ rất khó khăn trong ngắn hạn. "Sự hồi sinh kinh tế của Nga chỉ có thể thực hiện được nếu cuộc chiến tàn khốc kết thúc", Zavadskaya nói.

Reynolds nói rằng Nga cần phải hứa hẹn về sự ổn định kinh tế và chính trị để thu hút người Nga quay trở lại. Nhưng như ông lưu ý, "không có triển vọng ổn định vào lúc này".

(Nguồn: Fortune)