Đã bao giờ về miền Tây, nghe ai đó nói một tràng “đùm đùm đề đề”, “đằng đẳng”, “cà nanh”… rồi đứng hình mất vài giây vì không hiểu họ đang nói gì chưa?

Với không ít người, đó là khoảnh khắc nhận ra: tiếng Việt hóa ra còn có một “phiên bản premium” rất riêng của miền Tây. Thực tế, đó không phải là một ngôn ngữ xa lạ. Vẫn là tiếng Việt quen thuộc, chỉ là được người miền Tây sử dụng theo cách rất đời, rất mộc mạc, những từ ngữ nghe lạ tai nhưng mang theo cả nhịp sống và tính cách của vùng đất sông nước.

Chính sự khác biệt trong cách gọi tên sự vật, hành động giữa các vùng miền đã tạo nên sự phong phú cho tiếng Việt. Cùng một câu chuyện, mỗi nơi lại có một cách nói riêng, và đó cũng là lý do khiến từ ngữ địa phương trở thành đề tài được quan tâm, chia sẻ nhiều trên mạng xã hội.

Nguồn ảnh: Gia đình Haha.

Không khó để bắt gặp những đoạn clip giới thiệu tiếng địa phương, hay video đọc cùng một từ theo nhiều giọng khác nhau thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Những nội dung tưởng chừng đơn giản ấy lại chạm đúng sự tò mò của người xem, đồng thời trở thành cầu nối giúp các vùng miền hiểu và gần nhau hơn qua ngôn ngữ.

Mới đây, một TikToker sở hữu hơn 1,8 triệu lượt theo dõi tiếp tục khiến cư dân mạng chú ý khi đăng tải clip với chủ đề “tiếng Việt premium”, tập trung vào các từ ngữ quen mà lạ của miền Tây. Đoạn clip nhanh chóng đạt khoảng 1,5 triệu lượt xem cùng hàng nghìn bình luận bàn luận sôi nổi.

Clip:  "Tiếng miền Tây premium". Nguồn: maitrithuc2020

Trong đó, nhiều từ ngữ được dân mạng đặc biệt quan tâm vì nghe qua tưởng dễ hiểu nhưng thực chất lại mang sắc thái rất riêng. Cụ thể:

- “Đùm đùm đề đề” (hay nói gọn là “đùm đề”) là cách nói dân dã của người miền Nam, dùng để chỉ việc mang theo rất nhiều đồ đạc lỉnh kỉnh, cồng kềnh. Cụm từ này thường gợi hình ảnh ai đó xách nách mang đủ thứ, có thể là mang về biếu, tặng, hoặc chuẩn bị đi xa, thể hiện sự chu đáo và dư dả.

- “Đằng đẳng” đơn giản là cách nói chỉ phương hướng, mang nghĩa “ở đằng kia kìa”, thường được dùng trong giao tiếp hằng ngày.

- “Cà nanh” lại khiến nhiều người bất ngờ vì không phải ai cũng biết đây là từ chỉ sự ghen tị. Theo PGS.TS Lê Trung Hoa (trong Văn hoá Việt Nam qua ngôn ngữ, giáo trình nội bộ, Khoa Văn hoá học, Trường ĐH KHXH&NV TP.HCM, 2011), “cà nanh” có nguồn gốc từ từ “k’anằn” trong tiếng Chăm. Tương tự, từ “cành hông” (tức giận) cũng bắt nguồn từ tiếng Chăm “k’inòng”.

- “Giống hịch” là cách nói tương đương với “giống hệt”, “giống y như đúc”, dùng để nhấn mạnh mức độ giống nhau gần như tuyệt đối, không có chút khác biệt.

- Cụm “riết lên” hay “riết riết lên” mang nghĩa thúc giục: làm nhanh lên, làm lẹ lên. Đây là cách nói quen thuộc, thường xuất hiện trong sinh hoạt thường ngày.

- Ở miền Tây, “cái buồng” chính là cách gọi phòng ngủ, một cách gọi gắn liền với không gian nhà ở truyền thống ngày xưa. Còn “đi xe du lịch” không phải là đi chơi, mà đơn giản là… đi ô tô, xe hơi.

Bên dưới bài đăng, đông đảo cư dân mạng bình luận thêm rất nhiều từ ngữ miền Tây khác, có thể kể tới như:

- Hông còn đồng bạc -> hết tiền

- Xe honda -> xe máy

- Um sùm -> Nghĩa là ồn ào

- Tràng giang đại hải -> Nghĩa là nhiều

- Đi mần -> Nghĩa là đi làm

- Ngày mơi -> Nghĩa là ngày mai. 

Không chỉ là những cách nói vui tai, các từ ngữ địa phương ấy còn phản ánh lịch sử, đời sống và sự giao thoa văn hoá của cả một vùng đất. Với nhiều người, việc “tra Google” để hiểu tiếng miền Tây không chỉ là để biết nghĩa, mà còn là cách để hiểu hơn về con người và nhịp sống nơi đây, mộc mạc, gần gũi nhưng đầy bản sắc.