GS Vương Hồng (Hong Wang) đang trở thành tâm điểm chú ý khi được cho là ứng viên sáng giá cho Huy chương Fields

Chỉ còn một ngày trước khi cộng đồng toán học thế giới hướng về Đại hội Toán học Quốc tế (ICM) 2026 để chờ đợi chủ nhân của Huy chương Fields cùng nhiều giải thưởng danh giá khác, cái tên Vương Hồng đang nhận được sự quan tâm đặc biệt. Trong danh sách sáu ứng viên sáng giá nhất do các chuyên gia quốc tế đề cử, cô là người phụ nữ duy nhất.

Nếu được trao Huy chương Fields, Vương Hồng sẽ trở thành người phụ nữ thứ ba trong lịch sử bước lên bục vinh quang này, sau Maryam Mirzakhani và Maryna Viazovska.

Điểm tựa lớn nhất đưa nữ toán học sinh năm 1991 trở thành ứng viên hàng đầu chính là công trình giải quyết Giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều một trong những bài toán nổi tiếng và khó bậc nhất của giải tích hiện đại.

Nguồn gốc của bài toán xuất phát từ câu hỏi do nhà toán học Nhật Bản Sōichi Kakeya nêu ra năm 1917: Làm thế nào để xoay một cây kim đủ 360 độ trong một vùng có diện tích nhỏ nhất?

Đằng sau câu hỏi tưởng như chỉ mang tính hình học trực quan là một trong những thách thức lớn nhất của toán học hiện đại. Khi được mở rộng lên các không gian nhiều chiều, đặc biệt là không gian ba chiều, bài toán Kakeya trở thành nền tảng của nhiều hướng nghiên cứu trong phương trình vi phân đạo hàm riêng, lý thuyết số và giải tích điều hòa. Trong hơn 100 năm qua, nhiều nhà toán học xuất sắc, trong đó có "thần đồng" Terence Tao, chỉ có thể đạt được những kết quả từng phần.

Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2025, khi Vương Hồng và Joshua Zahl, nhà toán học thuộc Đại học British Columbia (Canada), công bố công trình dài 127 trang chứng minh Giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều. Kết quả này nhanh chóng tạo nên tiếng vang lớn trong cộng đồng khoa học quốc tế khi đã giải quyết thành công một giả thuyết tồn tại hơn một thế kỷ.

Nhà toán học  Vương Hồng (Hong Wang). Ảnh: IHES Fanpage

Terence Tao, nhà toán học người Australia - Mỹ gốc Hoa, chủ nhân Huy chương Fields năm 2006, là một trong những người đầu tiên lên tiếng về công trình. Trên mạng xã hội Mastodon, ông viết: "Tôi rất vui mừng thông báo rằng giả thuyết tập Kakeya một trong những bài toán mở được quan tâm nhất trong lý thuyết đo hình học, nay đã được chứng minh (trong không gian ba chiều) bởi Vương Hồng và Joshua Zahl."

Chỉ một ngày sau khi công trình được công bố, Terence Tao tiếp tục đăng bài tóm tắt nghiên cứu dài 127 trang trên blog cá nhân, đồng thời đánh giá đây là một bước tiến quan trọng của lý thuyết đo hình học.

GS Nets Katz (Đại học Rice, Mỹ) cũng dành lời khen đặc biệt cho kết quả này: "Đây có thể là thành tựu toán học lớn nhất của thế kỷ XXI. Nó giải trọn một bài toán mà nhiều nhà toán học hàng đầu từng không thể vượt qua."

Theo đánh giá của giới nghiên cứu, ý nghĩa của lời giải không dừng lại ở toán học thuần túy. Việc chứng minh thành công Giả thuyết Kakeya được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho nhiều ứng dụng trong hình ảnh học, xử lý dữ liệu, mật mã học, truyền thông không dây và khoa học máy tính.

Đằng sau thành tựu đó là hành trình học thuật được xây dựng từ rất sớm. Vương Hồng sinh năm 1991 tại thành phố Quế Lâm, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), trong một gia đình mà cả cha và mẹ đều là giáo viên trung học.

Theo truyền thông Trung Quốc, trước khi vào lớp 1, cô đã tự hoàn thành phần lớn chương trình tiểu học và được đặc cách học vượt hai lớp nhờ năng lực nổi bật.

Năm 2007, khi mới 16 tuổi, Vương Hồng trúng tuyển Học viện Khoa học Trái đất và Không gian thuộc Đại học Bắc Kinh. Tuy nhiên, chỉ sau một năm, cô quyết định chuyển sang Khoa Toán học để theo đuổi lĩnh vực mình yêu thích.

Trong thời gian học tại Đại học Bắc Kinh, Vương Hồng sớm thể hiện năng lực nghiên cứu nổi bật. Khóa luận tốt nghiệp mang tên "Lý thuyết Hodge cổ điển và Lý thuyết Hodge trên không gian metric", được thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS Lưu Trương Cự.

Sau khi nhận bằng cử nhân Toán học năm 2011, cô tiếp tục hành trình học thuật tại châu Âu. Năm 2014, ở tuổi 23, Vương Hồng đồng thời tốt nghiệp kỹ sư tại École Polytechnique (Pháp) và nhận bằng thạc sĩ của Đại học Paris-Sud (Paris XI).

Rời nước Pháp, nữ toán học sang Mỹ theo học chương trình tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Đến năm 2019, khi mới 28 tuổi, cô bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại một trong những trung tâm nghiên cứu khoa học hàng đầu thế giới.

Tháng 6/2021, Vương Hồng hoàn thành chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton (Institute for Advanced Study - IAS). Chỉ một tháng sau, cô được bổ nhiệm làm trợ lý giáo sư tại Đại học California, Los Angeles (UCLA). Đến tháng 7/2023, cô chuyển sang công tác tại Viện Khoa học Toán học Courant thuộc Đại học New York với cương vị phó giáo sư.

Tháng 9/2025, Vương Hồng tiếp tục ghi thêm một cột mốc đáng nhớ khi trở thành nữ giáo sư vĩnh viễn đầu tiên trong lịch sử của Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp (IHES).

Đây được xem là dấu mốc mang ý nghĩa đặc biệt đối với giới toán học. Trong hơn 60 năm hình thành và phát triển, IHES nơi được mệnh danh là "thánh đường" của toán học gần như chỉ bổ nhiệm các giáo sư vĩnh viễn là nam giới. Việc một nữ toán học người châu Á sinh năm 1991 đảm nhiệm vị trí này không chỉ khẳng định năng lực khoa học xuất chúng mà còn góp phần phá vỡ những rào cản lâu nay về giới tính và tuổi tác trong môi trường nghiên cứu hàn lâm châu Âu.

Chia sẻ về phụ nữ theo đuổi toán học, Vương Hồng từng bày tỏ: "Tôi hy vọng tương lai người ta sẽ không còn quá ngạc nhiên khi thấy một phụ nữ giải được những giả thuyết thế kỷ. Việc tôi chọn ở lại nghiên cứu hay quay về quê hương phát triển không chỉ là quyết định cá nhân, mà tôi mong sẽ mở ra những không gian tự do hơn cho các bạn gái trẻ có đam mê tương tự."

Ngày mai (23/7/2026), Huy chương Fields sẽ chính thức được công bố tại Đại hội Toán học Quốc tế. Nếu tên của Vương Hồng được xướng lên, đó không chỉ là phần thưởng cho một công trình toán học xuất sắc mà còn là dấu mốc tiếp theo trong hành trình mở rộng sự hiện diện của phụ nữ ở đỉnh cao của khoa học cơ bản. Thành tựu ấy sẽ tiếp tục khẳng định rằng, ở đỉnh cao của toán học, điều quyết định không phải giới tính mà là tài năng, sự bền bỉ và tư duy sáng tạo.