Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: TTXVN

Thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đồng chí lãnh đạo bộ, ban ngành Trung ương và địa phương,

Thưa các bậc lão thành cách mạng, các quý vị đại biểu, các thế hệ nhà giáo, nhà khoa học và các cháu sinh viên, học viên thân mến,

Thưa các vị khách quốc tế,

Hôm nay, trong niềm vui lớn kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi rất xúc động khi nhớ đến ngôi trường Đại học có một dấu ấn cực kỳ đặc biệt, hơn 80 năm trước, Bác Hồ đã trực tiếp chủ trì lễ khai giảng đầu tiên của nền giáo dục đại học Việt Nam độc lập. Từ dấu mốc thiêng liêng ấy, Đại học Quốc gia Hà Nội đã trở thành một biểu tượng rực rỡ của trí tuệ Việt Nam, là nơi hội tụ khát vọng học thuật, hun đúc nhân tài, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Trong không khí trang trọng, tự hào và phấn khởi của buổi lễ, thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, tôi thân ái gửi tới các đồng chí lãnh đạo, quý vị đại biểu, các thế hệ giáo sư, nhà nghiên cứu, thầy giáo, cô giáo, cán bộ, sinh viên, học viên, cựu sinh viên và người lao động của Đại học Quốc gia Hà Nội những tình cảm thân thiết, lời thăm hỏi chân thành và lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

Chúc mừng Đại học Quốc gia Hà Nội được nhận phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước trao tặng: Huân chương Lao động hạng nhất.

Thưa các đồng chí, các đại biểu,

Đất nước ta có truyền thống ngàn năm văn hiến, luôn coi trọng hiền tài là "nguyên khí của quốc gia", là nền tảng quyết định thịnh suy của đất nước. Tư tưởng ấy được khắc ghi trên bia đá Văn Miếu- Quốc Tử Giám- Trường Đại học đầu tiên của Việt Nam và được tiếp nối trong không gian phát triển của Đại học quốc gia Hà Nội.

Nhìn lại lịch sử Đại học Đông Dương từ khởi đầu năm 1906, chúng ta càng hiểu sâu sắc ý nghĩa của ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay. Đây là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học hiện đại trên đất Việt Nam, đồng thời là một trong những mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực ra đời sớm nhất ở Đông Nam Á. Từ mái trường này, nhiều thế hệ trí thức Việt Nam đã trưởng thành, lựa chọn con đường dấn thân, phụng sự dân tộc và làm rạng danh đất nước. Kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội là dịp để chúng ta tri ân một dòng chảy tri thức bền bỉ, từ truyền thống hiếu học nghìn năm của dân tộc, qua dấu mốc khai mở giáo dục đại học hiện đại, đến sứ mệnh hôm nay là ươm dưỡng nhân tài để phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân và nâng tầm trí tuệ Việt Nam.

Thưa các đồng chí và quý vị đại biểu,

Sau Cách mạng tháng Tám, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ Lâm thời ngày 3-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", đồng thời phát động cuộc vận động chống "giặc dốt" cùng với "giặc đói" và giặc ngoại xâm. Đó là tầm nhìn chiến lược sâu sắc của Người: muốn giữ vững độc lập, xây dựng đất nước giàu mạnh thì phải khai mở dân trí, chấn hưng dân khí và trọng dụng nhân tài. Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, Người đã khơi dậy khát vọng đưa dân tộc "bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu". Khát vọng ấy nhanh chóng được cụ thể hóa. Cuối tháng 9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị "sớm mở cửa lại trường đại học" và quyết định thành lập Đại học Quốc gia Việt Nam trên cơ sở kế thừa và phát triển từ Đại học Đông Dương.

Rồi cũng chính tại ngôi trường này, ngày 15-11-1945, Bác Hồ đã tham dự và chủ trì Lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, trực tiếp trao bằng tốt nghiệp cho sinh viên Y khoa, đồng thời cùng các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Đình Hòe… tham gia giảng dạy một số môn quan trọng như Hiến pháp, Luật và Kinh tế. Hình ảnh ấy thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước cách mạng non trẻ đối với giáo dục đại học, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về vai trò của tri thức và nhân tài trong sự nghiệp dựng nước, giữ nước. Sự ra đời của Đại học Quốc gia Việt Nam là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học Việt Nam hiện đại trong kỷ nguyên Độc lập. Ngay từ ngày khai giảng đầu tiên, nhà trường đã tự nguyện lãnh sứ mệnh trở thành "một lực lượng mạnh trong những lực lượng chiến đấu của dân tộc Việt Nam", "một thành lũy để trường kỳ kháng chiến phục hồi hoàn toàn lãnh thổ và giải phóng tinh thần cho dân tộc".

Trải qua 120 năm từ Đại học Đông Dương và hơn 80 năm trong kỷ nguyên Độc lập, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền giáo dục đại học Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, phát triển mạnh mẽ, với 244 cơ sở giáo dục đại học, trong đó có hai Đại học Quốc gia và 10 đại học đa ngành, đa lĩnh vực. Bằng trí tuệ, trái tim yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng phụng sự, các thế hệ nhà giáo, nhà khoa học, trí thức và sinh viên Việt Nam đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng, Nhà nước và Nhân dân luôn trân trọng, ghi nhận và đánh giá cao những cống hiến bền bỉ, quý báu ấy.

Với những đóng góp xuất sắc qua nhiều thế hệ, năm 2006, Đại học Quốc gia Hà Nội vinh dự trở thành cơ sở giáo dục đại học đầu tiên của cả nước được tặng Huân chương Sao vàng - phần thưởng cao quý nhất của Đảng, Nhà nước và Nhân dân và hôm nay là Huân chương Lao động hạng nhất. Đây không chỉ là dấu ấn ghi nhận sự đóng góp mà cả sự gửi gắm kỳ vọng, niềm tin và cũng là sự đòi hỏi rất cao của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với Đại học Quốc gia Hà Nội trên con đường phát triển. Việc Bộ Chính trị (Khóa VII) chủ trương thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội là một quyết sách có tầm chiến lược nhằm tập trung nguồn lực xây dựng một trung tâm đại học đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, ngang tầm khu vực và quốc tế; giữ vai trò nòng cốt, dẫn dắt giáo dục đại học Việt Nam, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp Đổi mới và hội nhập của đất nước.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Đại học Quốc gia Hà Nội đã nỗ lực rất lớn, đạt nhiều thành tựu quan trọng, rất đáng trân trọng. Nhưng bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đòi hỏi Đại học Quốc gia Hà Nội phải nỗ lực cao hơn, hành động mạnh mẽ hơn, bứt phá rõ rệt hơn để thực sự xứng đáng với tầm vóc và sứ mệnh của một đại học quốc gia. Đảng ta đã nhiều lần cảnh báo, tụt hậu là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc. Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ tụt hậu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về hàm lượng tri thức trong sản xuất, dịch vụ và quản trị quốc gia. Trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lệ thuộc, suy yếu và đánh mất cơ hội vươn lên.

Chính vì vậy, Đảng ta đã ban hành những quyết sách chiến lược rất quan trọng như Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, v.v... Đường lối đã rõ, thể chế đang mở, nguồn lực đã và đang được chuẩn bị. Vấn đề quyết định hiện nay là hành động, hành động quyết liệt, hiệu quả, đến nơi đến chốn, để hiện thực hóa khát vọng phát triển cao trong nhiều thập kỷ tới nhằm đưa đất nước thoát khỏi tình trạng tụt hậu và vươn lên nhóm quốc gia phát triển tiên tiến vào năm 2045. Với yêu cầu đó, tôi đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung thực hiện tốt 7 nhiệm vụ trọng tâm:

Trước hết, Đại học Quốc gia Hà Nội phải luôn tự soi mình trong trách nhiệm quốc gia và trong khát vọng vươn lên của dân tộc. Hai chữ "quốc gia" là lời nhắc nhở thiêng liêng về trách nhiệm, danh dự và sứ mệnh phụng sự đất nước. Đó phải là nơi hội tụ những bộ óc ưu tú, khơi mở chân trời tri thức mới, góp phần giải đáp các vấn đề lớn của phát triển, đào tạo những con người có năng lực dẫn dắt và hun đúc bản lĩnh trí tuệ Việt Nam trong thời đại mới. Trong kỷ nguyên mà vận mệnh quốc gia ngày càng được quyết định bởi tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng con người, Đại học Quốc gia Hà Nội càng phải vươn lên mạnh mẽ hơn nữa, trở thành trụ cột học thuật hàng đầu, trung tâm sáng tạo lớn, lực lượng tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam; đồng thời là một gương mặt tiêu biểu, có uy tín của trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế.

Thứ hai, Đại học Quốc gia Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia. "Tinh hoa" phải được đo bằng chất lượng học thuật, năng lực tạo tri thức mới, đào tạo nhân tài, phát triển công nghệ chiến lược và đóng góp thực chất cho đất nước, và uy tín được thừa nhận trên trường quốc tế. Tôi đồng ý với mục tiêu mà đồng chí Giám đốc Đại học quốc gia Hà nội đặt ra là: đến năm 2030 Trường ta nằm trong nhóm 100 đại học hàng đầu Châu Á và đến 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới. Tôi đề nghị một số ngành mũi nhọn sẽ đứng vào nhóm 100 toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, Nhà trường cần có triết lý giáo dục hiện đại, quản trị tiên tiến và môi trường học thuật khai phóng; khẩn trương hoàn thiện Khu đô thị đại học Hòa Lạc theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, kết nối hữu cơ với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước. Tôi đề nghị có lộ trình cụ thể, phân giao mục tiêu, nhiệm vụ cho từng thành viên, từng đơn vị, nhóm nghiên cứu, định hướng quản lý theo kết quả.

Đầu tư cho Đại học Quốc gia Hà Nội phải được coi là đầu tư chiến lược cho tương lai quốc gia, với cơ chế tài chính đặc thù, nguồn lực đủ mạnh và chính sách vượt trội để xây dựng hạ tầng khoa học hiện đại, thu hút và trọng dụng nhân tài trong nước, quốc tế.

Thứ ba, Đại học Quốc gia Hà Nội phải là nơi dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Qua đó cung cấp cơ sở thực tiễn để Đảng, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển trong kỷ nguyên mới. Yêu cầu trọng tâm là đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị đại học dựa trên mục tiêu, chất lượng, kết quả và hiệu quả đầu ra; mở rộng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình; triệt để phân cấp, phân quyền; lấy chất lượng đào tạo, giá trị nghiên cứu, sản phẩm đổi mới sáng tạo, văn hóa học thuật và đóng góp thực chất cho đất nước làm thước đo cao nhất.

Thứ tư, Đại học Quốc gia Hà Nội phải đi tiên phong trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng. Tập trung giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, nhất là công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nguồn và các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam. Nhà trường cần trở thành nơi hội tụ trí tuệ quốc gia (các nhà khoa học lớn, chuyên gia công nghệ đầu ngành, doanh nhân công nghệ, những sinh viên ưu tú,…) để nghiên cứu, làm chủ và phát triển các công nghệ nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, dữ liệu lớn, công nghệ xanh và bền vững. Các chương trình hành động phải được triển khai quyết liệt, làm đến cùng, đo được kết quả, rõ được hiệu quả; đưa thành tựu đào tạo, nghiên cứu trực tiếp phục vụ đất nước, Thủ đô Hà Nội và các địa phương, qua đó khẳng định vai trò tiên phong trong xây dựng kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và năng lực tự cường quốc gia.

Thứ năm, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển, gắn chặt hơn nữa nhà trường với Nhà nước, doanh nghiệp, địa phương và xã hội. Tri thức đại học không thể chỉ dừng lại trong giảng đường, phòng thí nghiệm hay các công bố khoa học mà phải được chuyển hóa thành chính sách tốt hơn, công nghệ hữu ích hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, địa phương phát triển hơn và cuộc sống người dân tốt đẹp hơn. Do đó, cần chủ động hình thành các chương trình nghiên cứu, tư vấn chính sách và đổi mới sáng tạo theo đặt hàng lớn của quốc gia; tăng cường hợp tác với các bộ, ngành, Thủ đô Hà Nội, các địa phương, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và mạng lưới chuyên gia quốc tế. Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, cho phép hình thành các doanh nghiệp khoa học công nghệ từ phòng thí nghiệm, quan tâm đến lợi ích của các nhà khoa học trực tiếp.

Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành "túi khôn" để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho những quyết sách chiến lược; là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới; là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam.

Thứ sáu, với truyền thống lâu đời và vị thế đại học hàng đầu của đất nước, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành một địa chỉ tiêu biểu của ngoại giao học thuật Việt Nam. Đây từng là nơi nhiều nguyên thủ, lãnh đạo quốc tế, học giả lớn và lãnh đạo các tập đoàn toàn cầu đến thăm, phát biểu chính sách, giao lưu tri thức và văn hóa. Vì vậy, mỗi cán bộ, giảng viên, học sinh, sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội cần ý thức sâu sắc rằng mình đang góp phần đại diện cho trí tuệ, văn hóa và phẩm giá Việt Nam trong mọi hoạt động học thuật, đối ngoại và giao lưu quốc tế. Bằng tri thức đỉnh cao, phong thái văn minh, bản lĩnh hội nhập và bản sắc dân tộc, Đại học Quốc gia Hà Nội phải góp phần lan tỏa mạnh mẽ sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thứ bảy, Đại học Quốc gia Hà Nội phải tổ chức thật tốt việc giáo dục chính trị - tư tưởng sâu rộng trong toàn thể cán bộ và sinh viên về truyền thống đáng tự hào, về vai trò, trách nhiệm và sứ mệnh của người trí thức trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Truyền thống ấy là một di sản quý giá, cần được bảo tồn, lan tỏa và chuyển hóa thành động lực hành động. Từ mái trường này đã trưởng thành nhiều nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng và Nhà nước như Tổng Bí thư Trường Chinh, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp; nhiều nhà khoa học, văn nghệ sĩ lớn; nhiều trí thức anh hùng, sinh viên tiêu biểu, những người dâng hiến sức lực, trí tuệ, tuổi trẻ và cả máu xương để khắc tạc nên "dáng đứng Việt Nam". Mỗi nhà giáo, nhà khoa học, mỗi học sinh, sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay cần sống, học tập, nghiên cứu và cống hiến sao cho xứng đáng với các thế hệ đi trước, với niềm tin của Tổ quốc, Nhân dân và sự quan tâm đặc biệt mà Đảng, Bác Hồ luôn dành cho sự nghiệp giáo dục, khoa học và công nghệ nước nhà.

Để thực hiện thành công các nhiệm vụ đó, tôi đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu, đề xuất Bộ Chính trị, Chính phủ những cơ chế, chính sách phát triển đột phá cho Đại học Quốc gia Hà Nội nói riêng và giáo dục đại học Việt Nam nói chung. Trong đó đặc biệt chú trọng tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, quản trị, tài chính, nhân lực, tự chủ đại học, tự do học thuật, đầu tư cho khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược; qua đó giúp Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển xứng tầm, đồng thời tạo động lực đổi mới mạnh mẽ toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thưa các đồng chí, quý vị đại biểu,

Chặng đường phía trước dẫu còn nhiều thách thức, nhưng với bề dày lịch sử vẻ vang, tôi tin tưởng Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ tiếp tục vươn lên mạnh mẽ trở thành biểu tượng của trí tuệ Việt Nam, đóng góp xứng đáng cho sự nghiệp xây dựng đất nước ta ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như Bác Hồ kính yêu hằng mong ước.

Xin chúc các đồng chí lãnh đạo, các quý vị đại biểu, cùng toàn thể các thế hệ thầy và trò Đại học Quốc gia Hà Nội dồi dào sức khỏe, hạnh phúc và gặt hái nhiều thành tựu mới rực rỡ hơn nữa.

Xin trân trọng cảm ơn!