Triển vọng về ngân sách liên bang hiện nay về cơ bản là chưa từng có, thâm hụt quy mô có thể nhìn thấy được, mặc dù nền kinh tế dường như đang ở trạng thái tốt. Triển vọng đó đang khiến các nhà đầu tư lo lắng, thể hiện qua lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm chuẩn tăng trên 4,3% trong tuần này, mức cao nhất kể từ năm 2007.

Các chi phí đi vay khác cũng tăng song song: Lãi suất trung bình của khoản thế chấp cố định kỳ hạn 30 năm đã tăng cao trên 7% lần đầu tiên sau hơn hai thập kỷ.

Các nhà đầu tư lo ngại rằng tình trạng thiếu hụt tài chính kéo dài trên quy mô do Văn phòng Ngân sách Quốc hội dự kiến có thể đẩy lãi suất lên cao hơn, điều này chỉ gây thêm áp lực lên tài chính công bằng cách làm tăng thêm các hóa đơn lãi suất ngày càng tăng của chính phủ.

Mối lo ngại gia tăng trong tháng này sau cú đấm có một không hai. Kho bạc Mỹ tăng cường phát hành nợ, báo trước tình trạng nguồn cung dồi dào có thể kéo dài trong vài quý và Fitch Ratings bất ngờ hạ xếp hạng tín dụng quốc gia của Mỹ.

"Nợ bao nhiêu là quá nhiều" là một cuộc tranh luận lâu đời và Phố Wall từ lâu đã càu nhàu về thói quen chi tiêu của Washington. Nhưng có một bước ngoặt mới ẩn chứa nỗi lo lắng của thị trường trái phiếu. 

Mức thâm hụt tăng vọt trong năm nay - tăng hơn gấp đôi, lên 1,6 nghìn tỷ USD, trong 10 tháng tính đến tháng 7, trông giống như những gì xảy ra khi chính phủ chuyển sang chế độ chống suy thoái. 

Ngoại trừ việc hiện tại nền kinh tế đang tăng trưởng ở mức khá, điều này khiến nhiều chuyên gia đã dự đoán về sự suy thoái trong năm nay phải bối rối.

Chính phủ ở các quốc gia khác cũng đang vay mượn và chi tiêu nhiều hơn, nhưng lượng tiền mặt đổ vào của Mỹ là cực kỳ lớn và đó không phải là sai sót chỉ xảy ra một lần. Từ việc cắt giảm thuế của Donald Trump đến trợ cấp công nghiệp của Tổng thống Joe Biden, chưa kể đến cuộc giải cứu đại dịch trị giá hàng nghìn tỷ USD, cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa ngày càng sẵn sàng sử dụng hầu bao công để thúc đẩy tăng trưởng thay vì giao phó công việc chủ yếu cho chính phủ. 

Vì vậy, triển vọng về một thỏa thuận lớn, lưỡng đảng, giảm thâm hụt bất cứ lúc nào sẽ sớm xuất hiện rất mong manh.

Trong một nền kinh tế mạnh mẽ với tỷ lệ thất nghiệp thấp, các chính trị gia Mỹ "thực sự không có động lực để nghĩ rằng họ cần phải thay đổi bất cứ điều gì". "Bạn có một khoản chi tiêu tài chính khổng lồ, một số tiền chưa từng có trong thời kỳ chưa có chiến tranh. Có rất nhiều yếu tố kết hợp với nhau để đẩy lãi suất dài hạn lên cao hơn", Oksana Aronov, người đứng đầu chiến lược thị trường cho thu nhập cố định thay thế tại JP Morgan Asset Management, cho biết.

Hậu quả còn vượt ra ngoài thị trường Kho bạc trị giá 25.000 tỷ USD. Nhà ở ở Mỹ hiện có giá phải chăng hơn bao giờ hết kể từ những năm 1980, và nó sẽ còn trở nên ít hơn nữa nếu lợi suất nợ chính phủ Mỹ tăng kéo lãi suất thế chấp lên 8%. 

Cổ phiếu cũng có thể bị ảnh hưởng vì chi phí tài chính cao hơn đối với các tập đoàn sẽ ăn vào lợi nhuận. Aronov nói: "Lịch sử cho chúng ta biết rằng không có loại tài sản nào thực sự có thể thoát khỏi điều này hoàn toàn".

Lý do chính khiến mọi người phải trả nhiều tiền hơn để đi vay hiện nay là vì Fed đã tăng lãi suất trong một năm rưỡi để dập tắt lạm phát. Thông thường, chu kỳ thắt chặt tiền tệ nhanh nhất trong bốn thập kỷ sắp kết thúc, mặc dù Chủ tịch Fed Jerome Powell có thể bác bỏ giả định đó khi ông phát biểu trước các thống đốc ngân hàng trung ương tại hội nghị Jackson Hole hàng năm ở Wyoming vào ngày 25/8 (theo giờ địa phương).

Một số nhà kinh tế và nhà đầu tư cảnh báo rằng chi tiêu tài chính của chính quyền Biden - đổ hàng trăm tỷ đô la vào các chương trình nhằm thúc đẩy sản xuất ô tô điện và chất bán dẫn trong nước cũng như sửa chữa cầu đường có thể khơi dậy lạm phát và khiến Fed khó có thể giải quyết vấn đề.

Tại Washington, các nhà lập pháp mới từ cuộc tranh chấp trần nợ vào mùa xuân này đang hướng tới một cuộc chiến chi tiêu khác, lần này là về kế hoạch ngân sách cho năm tài chính sắp tới. Tổng thống Biden và Quốc hội đang chuẩn bị cho việc đóng cửa chính phủ vào tháng 9 trước khi một thỏa thuận được thực hiện.

Tuy nhiên, số tiền đang tranh chấp chỉ là 100 tỷ USD, thay đổi rất lớn so với hàng nghìn tỷ USD cắt giảm chi tiêu và tăng thuế mà các nhà phân tích cho rằng cần thiết để ổn định nợ quốc gia. Trong khi các cuộc chiến ồn ào đang diễn ra vì phần tương đối nhỏ của ngân sách tài trợ cho các cơ quan trong nước, các nhà lập pháp của cả hai đảng đều không muốn cắt giảm các khoản thanh toán An sinh xã hội hoặc phúc lợi y tế cho người về hưu. Họ cũng không muốn trả cái giá chính trị về việc tăng gánh nặng thuế lên các hộ gia đình và doanh nghiệp.

Trên thực tế, Thượng viện đã xem xét chi tiêu khẩn cấp cho chiến tranh Ukraine và cứu trợ thiên tai, những khoản này sẽ được miễn giới hạn đã thỏa thuận trong thỏa thuận trần nợ tháng 5. Đảng Cộng hòa, hiện đang kiểm soát Hạ viện, đã thảo luận về việc cắt giảm thuế nhiều hơn.

Kết quả cuối cùng là Văn phòng Ngân sách Quốc hội phi đảng phái kỳ vọng mức thâm hụt sẽ tăng lên khoảng 6% tổng sản phẩm quốc nội trong năm nay và sẽ tiếp tục ở mức đó trong 10 năm tới. Xét theo bối cảnh, trong khoảng sáu thập kỷ kể từ sau Thế chiến II đến cuộc khủng hoảng năm 2008, sự thiếu hụt chưa bao giờ đạt đến mức đó.

Điều thay đổi là chính sách tài khóa đang được sử dụng như một công cụ để kéo dài thời gian mở rộng và giữ cho nền kinh tế hoạt động tốt, theo Doug Holtz-Eakin, cựu giám đốc CBO, hiện đứng đầu Diễn đàn Hành động Mỹ, một tổ chức tư vấn nghiêng về Đảng Cộng hòa. Ông nói: "Trong những năm 1980 và 1990, người ta tập trung nhiều hơn vào bức tranh dài hạn và đảm bảo nền tài chính của chúng ta hoạt động ổn định". "Và họ để Fed chịu trách nhiệm về chu kỳ kinh doanh".

Một hậu quả của sự phục hồi chậm chạp và khó khăn sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là các chính trị gia Mỹ nhận ra rằng việc giao quyền quản lý kinh tế cho ngân hàng trung ương sẽ phải trả giá. Ông Trump khoe rằng việc cắt giảm thuế của ông đã thúc đẩy tăng trưởng, trong khi ông Biden đang ca ngợi sự phục hồi tốc độ cao của nước Mỹ sau cuộc suy thoái do COVID-19, hiện đang đón nhận làn gió thứ hai nhờ các ưu đãi trong Đạo luật Giảm lạm phát và luật CHIPs. 

Cả hai tổng thống đều tránh những lời phàn nàn rằng những chính sách như vậy sẽ mở đường cho thâm hụt lớn hơn hoặc gây ra lạm phát.

Một thế hệ nhà giao dịch đã quen với việc lợi suất trái phiếu giảm bất kể điều gì xảy ra với ngân sách chính phủ. John Ryding , cố vấn kinh tế trưởng tại Brean Capital, cho biết mối tương quan lịch sử giữa hai biến số này sẽ tự khẳng định lại. 

Dự đoán cuối cùng của ông là đối với một mức lãi suất nhất định của Fed, mỗi điểm phần trăm tăng lên trong cân đối ngân sách liên bang tính theo tỷ trọng trong tổng sản phẩm quốc nội sẽ khiến lãi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm tăng 40 điểm cơ bản.

Các chính sách tiền tệ và tài chính cũng có mối liên hệ với nhau theo một cách quan trọng khác: Chi phí trả nợ của chính phủ đang tăng cao do việc Fed tăng lãi suất. Các khoản thanh toán lãi ròng cho nợ liên bang đã tăng lên trên 600 tỷ USD mỗi năm, từ mức khoảng 380 tỷ USD khi đại dịch xảy ra. 

Brian Rehling, người đứng đầu chiến lược thu nhập cố định toàn cầu tại Viện Đầu tư Wells Fargo, cho biết hiện nay họ chiếm khoảng 14% doanh thu thuế, mức mà trước đây đã thúc đẩy các nhà đầu tư và chính Quốc hội yêu cầu kỷ luật tài chính chặt chẽ hơn.

"Việc bạn ngày càng tiêu tốn nhiều doanh thu chỉ để trả chi phí trả nợ cho các trái chủ không phải là cách sử dụng vốn hiệu quả". "Các nhà đầu tư nên xem xét nó một cách nghiêm túc", ông nói.

Kỳ hạn của Kho bạc đã ngắn hơn trong những năm gần đây, do đó, gần 1/3 tổng số nợ quốc gia cần được gia hạn trong vòng 12 tháng tới, có thể ở mức lãi suất mới cao hơn. Và điều đó không tính đến việc phát hành thêm để tài trợ cho những khoản thâm hụt lớn hơn. Trong quý hiện tại, khoản vay ròng đang ở mức 1.000 tỷ USD.

Sau khi cộng số nợ và bế tắc chính trị, Fitch đã hạ xếp hạng nợ công của Mỹ xuống một bậc từ AAA xuống AA+ vào ngày 1 tháng 8, dự đoán tình hình tài chính của nước này có thể sẽ xấu đi trong ba năm tới và trích dẫn "sự xói mòn trong quản trị".

Trong một báo cáo tháng này, Ariane Curtis tại Capital Economics nhận thấy rằng hầu hết các nền kinh tế tiên tiến lớn cũng sẽ có tỷ lệ nợ cao hơn trong 5 năm tới so với năm 2019. "Chính sách có vẻ sẽ vẫn hỗ trợ nhu cầu nhiều hơn trước đây," bà viết. "Nếu thâm hụt vẫn tiếp tục lớn hơn thì lãi suất dài hạn cũng có thể cần phải duy trì ở mức cao hơn".

Không thiếu những áp lực chi tiêu. Ngoài vấn đề dân số đang già đi, cần nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe và dịch vụ xã hội khác hơn, các chính phủ muốn dành nhiều nguồn lực hơn để chống biến đổi khí hậu. Và ở Mỹ, cả hai bên đều đang đầu tư vào cuộc cạnh tranh quyền lực tốn kém với Trung Quốc.

Tất nhiên, tiền được chi tiêu hợp lý - nếu nó được đổ vào các lĩnh vực thúc đẩy năng lực sản xuất của nền kinh tế, chẳng hạn như cơ sở hạ tầng, giáo dục và nghiên cứu khoa học, cuối cùng có thể giảm bớt gánh nặng nợ nần.

Nhưng các nhà kinh tế cũng có nhiều lập luận giải thích tại sao nợ ngày càng tăng có thể là điều xấu đối với Mỹ. Nhiều người viện dẫn khái niệm "lấn át". Sự gia tăng vay nợ công làm tăng sự cạnh tranh về nguồn vốn, khiến các doanh nghiệp và hộ gia đình phải đi vay đắt hơn, từ đó hạn chế đầu tư và tiêu dùng tư nhân.

Đối với tất cả những điều đáng lo ngại, thật khó để vạch ra con đường dẫn đến một cuộc khủng hoảng trái phiếu toàn diện ở Mỹ, giống như những gì đã đe dọa các nền kinh tế châu Âu trong thập kỷ trước và thường xảy ra ở các thị trường mới nổi như Argentina.

Mỹ không chỉ vay bằng đồng tiền của mình, mang lại khả năng in nhiều tiền hơn trong lúc khó khăn, mà Kho bạc, bất chấp những gì các công ty xếp hạng nói vẫn đại diện cho tài sản trú ẩn an toàn mạnh nhất toàn cầu, đảm bảo rằng nhu cầu đối với chúng sẽ vẫn duy trì mạnh mẽ cho đến khi một giải pháp thay thế hấp dẫn trở thành hiện thực. 

Ngoài ra, các nhà kinh tế đã đưa ra cảnh báo về mức nợ của Mỹ trong nhiều thập kỷ, được cho là đã làm suy yếu lý lẽ của họ bằng những cảnh báo mơ hồ và sớm về sự diệt vong.

 "Không rõ liệu chúng ta có thể xác định trước mức nợ liên bang cụ thể có thể gây ra khủng hoảng hay không" . "Không có sự đồng thuận giữa các chuyên gia", Karen Dynan, giáo sư kinh tế tại Harvard, cho biết.

(Nguồn: Bloomberg)