Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc. Ảnh: Việt Hùng

Phát biểu chỉ đạo về công tác số hóa và dữ liệu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, dữ liệu lịch sử, văn hóa và di sản phải được coi là một bộ phận cốt lõi của hạ tầng văn hóa quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) thiết lập Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia theo hướng thống nhất, liên thông, có thể kiểm chứng và sử dụng lâu dài. Cùng với đó, cần xây dựng các thể chế, chính sách đặc thù, vượt trội để phát triển dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong bảo tồn và chuyển hóa các giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong năm 2026, Bộ VHTTDL được yêu cầu đánh giá thực chất kết quả triển khai các chương trình số hóa di sản và dữ liệu văn hóa hiện có, đồng thời làm rõ những nội dung còn trùng lặp, phân tán, không tương thích hoặc chưa có tiêu chuẩn chung.

Đến năm 2027, các hoạt động khai thác Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia cần được triển khai đồng bộ, liên thông trên toàn quốc. Trước mắt, hệ thống được áp dụng tại các bảo tàng quốc gia, bảo tàng lớn, cơ quan lưu trữ và một số địa phương có điều kiện.

Theo yêu cầu, mỗi hiện vật khi được đưa vào kho dữ liệu chung phải có định danh thống nhất, thông tin về nguồn gốc, hồ sơ khoa học và dữ liệu số tương ứng. Tương tự, một di tích, tài liệu hay bộ sưu tập cũng từng bước được quản lý theo cùng một logic, gồm nguồn gốc, bối cảnh, thẩm quyền xác thực, khả năng truy xuất và liên kết dữ liệu.

Một yêu cầu khác là phải giải quyết bài toán bảo tồn dữ liệu số trong dài hạn. Một tấm bia có thể tồn tại hàng trăm năm, một văn bản giấy có thể còn đọc được sau vài thế kỷ, trong khi tài liệu số nếu không được quản lý đúng cách có thể trở nên không thể sử dụng chỉ sau vài chục năm. Vì vậy, dữ liệu cần được tổ chức để sau 100 năm, 1.000 năm và lâu hơn nữa vẫn có thể được đọc, xác thực và hiểu đúng ý nghĩa lịch sử, văn hóa, kỹ thuật tại thời điểm hình thành.

Hiện Bộ VHTTDL đang chủ trì soạn thảo Luật Phát triển Công nghiệp Văn hóa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu dự thảo luật thể chế hóa các chủ trương của Đảng theo hướng xây dựng chính sách đặc thù, vượt trội; đồng thời tạo khung pháp lý để thu hút nguồn lực, ưu đãi đầu tư cho hạ tầng văn hóa số, phát triển các giải pháp công nghệ cao trong lĩnh vực văn hóa và tập trung phát triển một số ngành, lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cạnh tranh trong công nghiệp văn hóa giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, không chỉ về kinh tế mà còn liên quan đến sức mạnh mềm. Việt Nam cần có các chính sách hỗ trợ, ưu đãi đặc thù, vượt trội về ngân sách, đất đai, thuế, giáo dục - đào tạo và nhân tài để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, AI sẽ ngày càng tham gia sâu vào quá trình tìm kiếm, tổng hợp, diễn giải và chuyển hóa tri thức. Nếu dữ liệu lịch sử, văn hóa Việt Nam không đầy đủ, không được tổ chức tốt và không do chính Việt Nam làm chủ, về lâu dài, các hệ thống khác có thể trở thành nơi định hình cách thế giới, thậm chí chính người Việt Nam, hiểu về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến những cách hiểu sai lệch nếu Việt Nam không làm chủ dữ liệu.

Đây không chỉ là vấn đề của một dự án chuyển đổi số trong ngành văn hóa mà còn liên quan đến chủ quyền tri thức, quyền tự tổ chức và kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Theo báo cáo của Bộ VHTTDL về công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, thời gian qua, dưới sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, công tác phát triển văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản đã đạt nhiều kết quả quan trọng.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cơ bản được hoàn thiện, phù hợp với thực tiễn và đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan, tạo cơ chế thuận lợi để đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút sự quan tâm và nguồn lực đầu tư của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân.

Việc phân cấp, phân quyền, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân cũng tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Hoạt động này tại các địa phương ngày càng đi vào nền nếp, hiệu quả; công tác kiểm kê, xếp hạng, ghi danh di sản và tôn vinh nghệ nhân đạt nhiều kết quả.

Nhiều bảo tàng đã trở thành điểm đến nổi bật, thường xuyên được kết nối trong các tuyến du lịch văn hóa. Hệ thống bảo tàng chuyên ngành được phát huy, qua đó khẳng định vai trò của công tác bảo tồn và bảo tàng trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước.

Chuyển đổi số cũng đang được đẩy mạnh trong quản lý và bảo tồn di sản. Trong giai đoạn 2021-2025, Bộ VHTTDL đã triển khai các hệ thống thông tin quản lý di sản, hoàn thành số hóa 100% hồ sơ các di sản văn hóa được công nhận, ghi danh, xếp hạng cấp quốc gia và di sản văn hóa thế giới từ năm 1962 đến nay.

Bộ đồng thời thực hiện số hóa 3 di tích quốc gia đặc biệt và 100 bảo vật quốc gia. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và khai thác giá trị di sản trong môi trường số.