Chính phủ Mỹ ngày 13/9 thông báo sẽ tăng thuế đối với xe điện nhập khẩu của Trung Quốc lên 100% từ ngày 27/9 nhằm bảo vệ người lao động trong nước trước sức ép cạnh tranh trong các ngành này. Động thái trên xuất phát từ cuộc rà soát kéo dài bốn năm do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) thực hiện, cáo buộc các hành vi thương mại không công bằng của Trung Quốc.

Được biết số lượng xe Trung Quốc được nhập khẩu vào Mỹ rất ít, do đó động thái áp thuế này chủ yếu mang tính phòng ngừa và kéo dài thời gian để chuỗi cung ứng Mỹ bắt kịp Trung Quốc.

"Các chính sách công nghiệp của Trung Quốc nhắm vào thị trường xe điện có thể là mối đe dọa đến các khoản đầu tư liên bang trong lĩnh vực này", đại diện USTR phát biểu hôm 13/9.

Mặc dù chính quyền Tổng thống Biden đã tìm cách đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang xe điện thông qua viện trợ của chính phủ, Trung Quốc vẫn dẫn đầu về cả sản xuất và áp dụng sau nỗ lực kéo dài cả thập kỷ trên toàn quốc.

Theo công ty nghiên cứu thị trường MarkLines, xe điện chiếm hơn 10% doanh số bán xe tại Mỹ trong tháng 7/2024, nhưng tại Trung Quốc, tỷ lệ này khoảng 50% - cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu khoảng 20%.

Có một sự thật không thể phủ nhận rằng thị trường xe điện Mỹ thiếu cả hai thứ quan trọng: cơ sở hạ tầng sạc xe điện và những mẫu xe ở phân khúc giá phổ thông.

Trong khi đó, các nhà sản xuất xe hơi lớn ở Trung Quốc như BYD lại có khả năng tận dụng chuỗi cung ứng nội địa rộng lớn để giúp họ có thể cạnh tranh trong một thị trường đông đúc, từ đó cung cấp các mẫu xe điện với mức giá chỉ khoảng 25.000 USD, thậm chí rẻ hơn.

Tại Mỹ, ngay cả hãng xe điện dẫn đầu như Tesla cũng chưa có mẫu xe nào có giá dưới 30.000 USD. Xe điện ở Mỹ luôn đắt đỏ hơn so với các mẫu xe chạy bằng xăng.

Ông Joe McCabe, CEO Công ty nghiên cứu AutoForecast Solutions ở Mỹ, cho biết hiện mẫu xe điện rẻ nhất của BYD được bán với mức giá là 12.000 USD. Vì vậy ngay cả khi phải chịu thuế 100%, BYD vẫn có thể cung cấp được xe điện rẻ nhất thị trường, dưới 25.000 USD.

Ông McCabe nhận định rằng các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc dường như không quan tâm đến lợi nhuận. Chính quyền Tổng thống Biden cũng lo ngại việc các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc cố gắng né tránh thuế quan. 

Tại hội nghị về chuỗi cung ứng do Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ tổ chức tháng này, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Gina Raimondo cho biết: "Ngay cả khi BYD xây dựng nhà máy ở Mexico, nó vẫn là một công ty Trung Quốc".

Một mối lo ngại khác của Mỹ là tiến độ chậm chạp trong việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với pin, chiếm 30% chi phí sản xuất xe điện. Trong nửa đầu năm nay, kim ngạch nhập khẩu pin xe điện của Mỹ từ Trung Quốc là 6,2 tỷ USD. Con số này đạt 13 tỷ USD trong cả năm 2023, tăng khoảng 40% so với năm 2022 và tăng gấp sáu lần trong vòng ba năm.

Một số người tại Mỹ kêu gọi chính quyền miễn thuế cao đối với pin sản xuất tại Trung Quốc. Tuy nhiên, USTR cho biết, họ đã "quyết định rằng yêu cầu loại bỏ thuế cho một số loại pin, bao gồm pin lithium-ion, là không phù hợp với chỉ đạo của Tổng thống và cũng không phù hợp với các mục tiêu đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Điều này cũng cản trở việc giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong một ngành công nghiệp mà họ đang nhắm đến việc thống lĩnh".

Việc thiếu tiến triển trong việc xây dựng chuỗi cung ứng xe điện đang buộc một số nhà sản xuất ô tô Mỹ phải cân nhắc lại kế hoạch đầu tư. General Motors đã hoãn lại khoảng một năm việc khởi động nhà máy sản xuất pin của mình tại bang Indiana, một dự án có sự tham gia của Samsung SDI.

Tập đoàn Panasonic Holdings của Nhật Bản đã hạ mục tiêu sản xuất pin EV, chủ yếu ở Bắc Mỹ, khoảng 30% so với kế hoạch trước đó.

Một giám đốc điều hành ô tô người Nhật tại một công ty con ở Bắc Mỹ cho biết: "Thực tế hiện nay là không có chuỗi cung ứng nào tại Mỹ để khai thác và chế biến vật liệu pin".

Ngày 14/9, Bộ Thương mại Trung Quốc đã phản đối thông báo tăng thuế quan của Mỹ, tuyên bố rằng: "Trung Quốc sẽ có những biện pháp cần thiết để kiên quyết bảo vệ lợi ích của các công ty Trung Quốc".

Bộ này nói thêm, các mức thuế mới đối với xe điện Trung Quốc sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng không góp phần giải quyết thâm hụt thương mại và vấn đề cạnh tranh công nghiệp của Mỹ.

(Nguồn: Nikkei)