Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng trao giải Nhất cho các học sinh đạt giải. Ảnh: BTC

Vừa qua, tại Đại học Phenikaa (Hà Nội), Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức lễ bế mạc Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2025–2026.

Diễn ra trong ba ngày (20–22/3), cuộc thi năm nay quy tụ 457 học sinh với 242 dự án thuộc 21 lĩnh vực, ghi nhận lần đầu tiên 100% tỉnh, thành phố trên cả nước tham gia. Kết thúc, Ban tổ chức đã trao 145 giải, gồm 14 giải Nhất, 29 giải Nhì, 44 giải Ba và 58 giải Tư.

Hà Nội là địa phương dẫn đầu về số lượng giải thưởng với 11 dự án được vinh danh, đồng thời nằm trong nhóm có nhiều giải Nhất nhất (3 giải). TP Hồ Chí Minh xếp sau với 10 dự án đoạt giải, tiếp đến là Ninh Bình với 7 dự án. Đáng chú ý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) có 5 dự án dự thi thì tới 4 dự án đạt giải, trong đó có 3 giải Nhất.

Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, dấu ấn nổi bật của cuộc thi năm nay là sự lan tỏa mạnh mẽ của chuyển đổi số và công nghệ mới. Ở lĩnh vực công nghệ, có 34 dự án phần mềm hệ thống, 32 dự án hệ thống nhúng, 16 dự án robot và máy thông minh. Nhiều đề tài không dừng ở lập trình mà đã tích hợp AI, IoT để giải quyết các bài toán cụ thể như giám sát giao thông, hỗ trợ học tập, chẩn đoán y tế hay phát triển nông nghiệp thông minh.

Song song với đó, 19 dự án khoa học vật liệu và 8 dự án kỹ thuật môi trường tập trung vào các giải pháp bền vững như vật liệu phân hủy sinh học, xử lý vi nhựa, rác thải và năng lượng xanh. Lĩnh vực khoa học xã hội và hành vi cũng ghi nhận 48 dự án, trong đó nhiều nghiên cứu trực diện các vấn đề của “kỷ nguyên số” như quá tải thông tin, an toàn mạng và sức khỏe tâm lý học sinh.

Phát biểu tại lễ bế mạc, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, nhiều ý tưởng nghiên cứu xuất phát từ chính học sinh, với giáo viên đóng vai trò hướng dẫn. Đây là cách tiếp cận phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, góp phần hình thành năng lực tự học, tư duy và sáng tạo cho học sinh.

Theo Trưởng Ban giám khảo Phạm Thành Huy, chất lượng các đề tài năm nay cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về phương pháp tiếp cận và khả năng nghiên cứu. Nhiều nhóm học sinh đã chủ động thử nghiệm, điều chỉnh, kiên trì vượt qua thất bại để hoàn thiện sản phẩm, phản ánh tinh thần làm khoa học thực chất ngay từ bậc phổ thông.

Trong số 14 dự án đạt giải Nhất, nổi bật là các nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao trong y sinh, môi trường và năng lượng như phát triển liệu pháp điều trị ung thư bằng công nghệ nanobody; phát hiện sớm ung thư gan bằng proteomics; ứng dụng AI dự báo phát thải và thu giữ CO₂; hay tối ưu thiết kế tuabin gió cho điều kiện Việt Nam. Bên cạnh đó là các đề tài gắn với giáo dục và xã hội như phát triển tư duy phản biện khi sử dụng AI hay nghiên cứu tác động của năng lực số tới định hướng nghề nghiệp.

Đáng chú ý, học sinh Hà Nội và Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên chiếm tới 6/14 giải Nhất, cho thấy vai trò nổi bật của các trung tâm đào tạo chất lượng cao trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học ở bậc phổ thông.

Ban tổ chức cho biết sẽ lựa chọn những dự án tiêu biểu để tham dự Hội thi Khoa học kỹ thuật quốc tế dành cho học sinh trung học (ISEF). Đồng thời, tại lễ bế mạc, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng chính thức phát động cuộc thi năm học 2026–2027, dự kiến do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk đăng cai tổ chức.

Sau hơn một thập kỷ triển khai (từ năm 2013), cuộc thi không chỉ là sân chơi học thuật mà còn trở thành môi trường nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu, rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh những năng lực cốt lõi trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang định hình tương lai.

Danh sách 14 dự án đạt giải nhất như sau:

1. Phát triển chất ức chế điểm kiểm soát miễn dịch ứng dụng trong điều trị ung thư dựa trên công nghệ nanobody (trường THPT chuyên Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội).

2. Phát triển phương pháp đánh giá mức độ lão hóa da sử dụng công nghệ Proteomics (THPT chuyên Khoa học tự nhiên).

3. Nghiên cứu phát hiện một số chỉ thị sinh học ứng dụng trong phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan sử dụng công nghệ Proteomics (THPT chuyên Chu Văn An, Hà Nội).

4. Phát triển giải pháp đánh giá nhanh nguy cơ sữa giả bằng quang phổ hồng ngoại kết hợp Chemometrics (THPT chuyên Khoa học tự nhiên).

5. Phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống (THPT chuyên Lương Văn Tụy, Ninh Bình).

6. Nghiên cứu tối ưu biên dạng cánh tuabin gió trục đứng quy mô nhỏ phù hợp chế độ gió thấp ở Việt Nam bằng phương pháp mô phỏng CFD kết hợp trí tuệ nhân tạo (THPT Yên Mỹ, Hưng Yên).

7. SBProbMol3: Phát triển mô hình tạo sinh xác suất đa phương thức trong thiết kế phối tử dựa trên cấu trúc không gian ba chiều của protein (THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP HCM).

8. Ứng dụng AI để dự báo phát thải và chế tạo vật liệu hấp phụ mới nhằm thu giữ, chuyển hóa CO2 hướng tới Net Zero (THPT Ngô Quyền, Hải Phòng).

9. Thiết kế và phát triển thiết bị AculRpen sử dụng bộ lọc Hampel nhằm nâng cao độ chính xác khi xác định huyệt đạo trong chăm sóc sức khỏe (THPT chuyên Lương Thế Vinh, Đồng Nai).

10. Nghiên cứu và chế tạo giường y tế thông minh tích hợp AI hỗ trợ chăm sóc và cảnh báo sức khỏe (THPT Ngô Sĩ Liên, Bắc Ninh).

11. Xây dựng mô hình dự báo theo thời gian thực và đánh giá khả năng cải thiện mức độ ô nhiễm sông Cầu Bây, Hà Nội (THPT Việt Đức, Hà Nội).

12. Phát triển công nghệ xử lý rác thải nhựa bằng phương pháp sinh học thân thiện với môi trường (THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, Hà Nội).

13. Phát triển Tư duy phản biện cho học sinh trung học phổ thông khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (THPT chuyên Hạ Long, Quảng Ninh).

14. Tác động của năng lực số và hệ sinh thái số đến định hướng lựa chọn nghề nghiệp: Vai trò trung gian của khả năng thích ứng và học tập chủ động (TH, THCS và THPT Thực nghiệm Khoa học giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam).

 Trong 14 giải nhất, học sinh Hà Nội, trường chuyên Khoa học tự nhiên đều giành ba giải - đông nhất. Ngoài giải nhất, ban tổ chức còn trao 29 giải nhì, 44 giải ba và 58 giải khuyến khích.