Sau 18 tháng chiến tranh toàn diện với Nga, Ukraina phải đối mặt với ba vấn đề.

Quân đội Ukraina đang chiếm được một số ưu thế trên chiến trường nhưng thiếu hỏa lực, kể cả sức mạnh không quân và nhân lực được huấn luyện bài bản để đẩy lùi quân đội của Nga khỏi phía Đông và phía Nam.

Phương Tây đang theo đuổi cách tiếp cận từng bước trong việc trang bị vũ khí cho Kiev và mong muốn cuối cùng là nước này sẽ đàm phán về một lệnh ngừng bắn.

Nhưng ngay cả khi Tổng thống Nga Vladimir Putin sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận, ông ấy đã có thành tích về việc từ bỏ các thỏa thuận và tiếp tục nỗ lực đưa Ukraina trở lại dưới sự kiểm soát của Moscow.

Sự bế tắc về quân sự và chính trị hiện tại có vẻ sẽ tiếp tục cho đến khi một trong ba yếu tố đó thay đổi.

Người Ukraina lo ngại sự bế tắc sẽ rơi vào tay Nga, đặc biệt nếu sự mệt mỏi chính trị xuất hiện ở phương Tây. Pavlo Klimkin, cựu ngoại trưởng Ukraina, cho biết: "Tình hình không bền vững".

Triển vọng quân sự của Ukraina

Quân đội Ukraina đã chọc thủng tuyến công sự hạng nặng đầu tiên của Nga gần Robotyne ở phía Đông Nam đất nước, nhưng họ vẫn còn cách biển 55 dặm, mục tiêu của cuộc phản công mùa hè của họ.

Cuộc phản công kéo dài 4 tháng cho đến nay đã làm thất vọng cả Ukraina và phương Tây về một bước đột phá lớn. Tuy nhiên, vẫn có thể giành được lãnh thổ đáng kể nếu hệ thống phòng thủ căng thẳng của Nga ở mặt trận phía Nam đạt đến điểm gãy trước mùa đông hoặc tình trạng kiệt sức buộc Ukraina phải dừng lại.

Diễn biến của cuộc chiến đã đi ngược lại dự đoán của các tướng lĩnh, cơ quan tình báo và chuyên gia quân sự, từ thất bại trong cuộc tấn công ban đầu của Nga vào Kyiv cho đến những chiến thắng bất ngờ của Ukraina ở khu vực Kharkiv và Kherson năm ngoái.

"Chúng tôi không biết chiến tranh sẽ diễn biến như thế nào. Có thể có những con thiên nga đen", Klimkin nói.

Tuy nhiên, quân đội Ukraina đang chật vật tiến về phía trước ở Zaporizhzhia và Donetsk đã thẳng thắn nói về những khó khăn trong suốt mùa hè này.

Các bãi mìn dày đặc, thiếu sức mạnh không quân và phòng không, những thiếu sót trong quá trình huấn luyện các đơn vị mới và khả năng phòng thủ hiệu quả hơn của Nga đã dẫn đến thương vong nặng nề trên mỗi dặm đường đạt được.

Lực lượng Ukraina đã giảm bớt tổn thất về binh lính và xe bọc thép bằng cách điều chỉnh chiến thuật của mình. Tuy nhiên, cách tiếp cận mới, thận trọng của họ cũng giúp quân đội Nga có thêm thời gian để thiết lập lại phòng tuyến sau khi rút lui và khiến Ukraina khó lấy lại động lực hơn, theo một nghiên cứu mới về cuộc phản công của Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia, một tổ chức tư vấn quốc phòng ở London.

Ukraina có nhân lực và quyết tâm tập thể để tiếp tục chiến đấu lâu dài, với điều kiện Mỹ và các đồng minh châu Âu tiếp tục viện trợ quân sự và kinh tế. Nhưng việc đánh bại một nước Nga được huy động toàn lực có thể sẽ đòi hỏi một nỗ lực quyết tâm hơn nhiều của phương Tây trong việc triển khai các nguồn lực công nghiệp khổng lồ của mình và tạo điều kiện thuận lợi cho chiến thắng của Ukraina.

Sự thận trọng của phương Tây

Cho đến nay, các nước phương Tây chủ chốt do Mỹ và Đức dẫn đầu đã áp dụng cách tiếp cận có chừng mực nhằm tìm cách ngăn Nga đánh bại Ukraina, đồng thời hạn chế nguy cơ leo thang thành xung đột trực tiếp với Moscow.

Tổng thống Biden đã xác định mục tiêu của Mỹ là giúp Ukraina đạt được vị thế quân sự mạnh nhất có thể để đàm phán chấm dứt chiến tranh, mà không nói rõ vị thế đó phải mạnh đến mức nào.

Mỹ đã cung cấp cho Ukraina những hệ thống vũ khí mạnh mẽ chỉ sau nhiều tháng tranh luận và vận động hành lang của Kiev và các đồng minh châu Âu, những người muốn nỗ lực nhanh chóng để đánh bại Nga.

Thủ tướng Đức Olaf Scholz luôn nói rằng Putin không được thắng, đồng thời tránh nói rằng Ukraina nên thắng.

Alexander Gabuev, giám đốc Trung tâm Á-Âu Carnegie Russia ở Berlin, cho biết phương Tây đang cho thấy lợi ích của họ ở Ukraina còn hạn chế. "Thật đau lòng khi rất nhiều cử tri ở phương Tây không coi chiến tranh là sự tồn tại của họ. Họ cũng muốn tiền được chi cho những vấn đề khác nữa".

Ưu tiên của phương Tây là làm suy yếu khả năng quân sự và kinh tế của Điện Kremlin nhằm theo đuổi tham vọng bành trướng, giữ cho các nước NATO đoàn kết và tránh Thế chiến III. Sự bế tắc hiện tại đánh dấu vào những ô đó.

"Putin đã thua trong cuộc chiến", ông Biden nói sau hội nghị thượng đỉnh của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương ở Vilnius, Lithuania, vào tháng 7. Tuy nhiên, đánh giá đó không được ông Putin chia sẻ - cũng như Ukraina.

Cựu ngoại trưởng Klimkin cho biết: "Cho đến nay, Putin nghĩ rằng thời gian đang trôi qua có lợi cho mình". "Chúng ta cần một chiến lược phối hợp với phương Tây để Putin nghĩ rằng thời gian đang trôi qua bất lợi cho quan điểm cá nhân của ông và Nga".

Gabuev cho biết, giá trị có thể giảm theo hướng khác nếu Donald Trump trở lại Nhà Trắng và Mỹ cắt viện trợ cho Kyiv. Ông nói: "Sau đó, mục tiêu ban đầu của Putin là thiết lập một chế độ thân thiện ở Kiev, rời bỏ một quốc gia tồi tàn ở miền Tây Ukraina, có thể trở lại bàn đàm phán".

Đàm phán với Putin

Tại Washington và các thủ đô quan trọng của châu Âu, nhiều quan chức nghi ngờ Ukraina có thể lấy lại toàn bộ lãnh thổ của mình bằng vũ lực - nếu không có sự gia tăng lớn về viện trợ quân sự của phương Tây mà họ cho là quá rủi ro.

Các nhà lãnh đạo phương Tây không muốn gây áp lực buộc Kiev phải đàm phán, vì điều đó có thể chia rẽ NATO đồng thời khuyến khích Nga đặt cược rằng phương Tây sẽ từ bỏ Kiev. Nhưng một số người lại thích đàm phán hơn là chi tiền cho một cuộc chiến lâu dài.

Một số nhà bình luận phương Tây từ lâu đã lập luận rằng việc đóng băng xung đột và chấp nhận mất lãnh thổ sẽ mang lại lợi ích tốt nhất cho Ukraina, thay vì phải chịu số người chết nặng nề vô tận trong một cuộc chiến tiêu hao sinh lực chống lại một quốc gia đông dân hơn.

Tuy nhiên, các cuộc khảo sát đã liên tục chỉ ra rằng người Ukraina đa số phản đối việc nhường lãnh thổ cho Nga. Những tiết lộ về việc giết hại thường dân, phòng tra tấn, trại lọc và trục xuất trẻ em khỏi các khu vực bị chiếm đóng đã củng cố quyết tâm của nước này trong việc khôi phục toàn quyền kiểm soát lãnh thổ của mình bất chấp thương vong nặng nề.

"Cho đến nay, phần lớn người Ukraina về cơ bản phản đối bất kỳ cuộc đàm phán nào. Đó là một quan điểm tình cảm cũng như chính trị", Klimkin nói. Hơn nữa, nhiều người tin rằng Ukraina không có lựa chọn nào khác, bởi vì ngay cả khi Putin sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận, ông ấy cũng sẽ không tuân theo nó.

Andrei Kozyrev, cựu ngoại trưởng Nga vào những năm 1990, người đã lên án cuộc chiến Ukraina, cho biết: "Putin sẽ chỉ coi lệnh ngừng bắn như một không gian thở để tăng cường lực lượng quân sự của mình". 

"Một thỏa thuận sẽ mở đường cho việc mua vũ khí từ Trung Quốc. Trong khoảng một năm nữa, Putin sẽ lại tấn công".

Khi Putin trở thành tổng thống, Nga đã ký một số hiệp ước đảm bảo sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraina. Năm 2003, đích thân ông ký hiệp ước với Ukraina về phân định biên giới đất liền giữa hai nước.

Năm 2008, Putin nổi giận khi được hỏi trên truyền hình Đức rằng liệu Nga có thể tuyên bố chủ quyền với Crimea hay không, ông nói: "Nga từ lâu đã công nhận biên giới của Ukraina ngày nay… Tôi nghĩ những câu hỏi về những mục tiêu như vậy có hàm ý khiêu khích".

Nhưng vào năm 2014, Nga sáp nhập Crimea và ngấm ngầm xâm chiếm khu vực phía Đông Donbas. Các thỏa thuận ngừng bắn được gọi là thỏa thuận Minsk được cho là nhằm khôi phục quyền kiểm soát của Ukraina đối với biên giới của mình để đổi lấy quyền tự trị cho các vùng đất được Nga hậu thuẫn, nhưng không ngăn được giao tranh. Không bên nào thực hiện Minsk. 

Ukraina cảm thấy họ đã ký một thỏa thuận tồi dưới sự ép buộc. Điện Kremlin đã tìm cách sử dụng các tiểu bang ủy nhiệm của mình ở Donbas để làm suy yếu nhà nước Ukraina, đòi hỏi quyền lực sâu rộng.

Alina Polykova, người đứng đầu Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu tại Washington, cho biết: "Các thỏa thuận Minsk đã tạo ra một nền tảng cho cuộc chiến toàn diện của Nga những năm sau đó".

Người Ukraina cũng nhớ đến vụ thảm sát binh lính Nga đang rút lui tại Ilovaisk vào năm 2014 sau khi Putin đề nghị cho họ lối đi an toàn.

Thỏa thuận của Putin với đồng minh cũ Yevgeny Prigozhin, người sáng lập nhóm bán quân sự Wagner, cũng không kéo dài lâu. Bất chấp thỏa thuận chấm dứt cuộc nổi dậy của Wagner chống lại chính quyền Nga vào tháng 6, Prigozhin và các lãnh đạo khác của Wagner vẫn thiệt mạng khi máy bay của họ phát nổ và rơi gần Moscow vào cuối tháng 8. Rất ít người tin vào lời phủ nhận liên quan.

Klimkin nói: "Bạn có thể đàm phán với Putin, nhưng chỉ từ thế mạnh. Chúng ta cần một vị thế tốt hơn nhiều trên thực địa, không chỉ về mặt lãnh thổ mà còn về khả năng và nguồn cung cấp vũ khí của phương Tây, để Putin hiểu rằng Nga thực sự có khả năng thua cuộc".

(Nguồn: WSJ)