Bà Ung Thị Xuân Hương đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về hành trình dấn thân vì pháp quyền, vai trò của phụ nữ trong lập pháp, và những giải pháp để bảo vệ nhóm yếu thế trong xã hội hiện đại.

Thưa bà Ung Thị Xuân Hương, với hơn ba thập kỷ công tác trong ngành tư pháp, một hành trình dài và đầy thử thách, điều gì thôi thúc bà tiếp tục dấn thân ứng cử vào vai trò đại biểu Quốc hội Khóa XVI lần này?

Với hơn 30 năm gắn bó với ngành tư pháp và hiện đang giữ vai trò Chủ tịch Hội Luật gia Thành phố, tôi nhận thấy đây là thời điểm cần thiết để tiếp tục cống hiến ở một vị trí rộng lớn hơn. Điều thôi thúc tôi lớn nhất chính là mong muốn được đại diện cho tiếng nói của nhân dân, đưa những trăn trở, nguyện vọng của họ vào nghị trường.

Tôi khao khát góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật bền vững, thực hiện hiệu quả chức năng giám sát quyền lực nhà nước, nỗ lực bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân. Quan trọng hơn, tôi muốn đóng góp trực tiếp vào các quyết sách quan trọng về kinh tế – xã hội của đất nước, để những chính sách đó thực sự đi vào cuộc sống và mang lại lợi ích cho mọi tầng lớp người dân.

Bà Ung Thị Xuân Hương ứng cử Đại biểu Quốc hội Khóa XVI tại Đơn vị bầu cử số 7 TP. Hồ Chí Minh.

Là một nữ trí thức hoạt động lâu năm trong lĩnh vực pháp luật, bà nhìn nhận vai trò của phụ nữ trong hoạt động lập pháp hiện nay như thế nào? Theo bà, những nữ đại biểu Quốc hội có thể mang đến những góc nhìn khác biệt nào?

Tôi tin rằng phụ nữ đóng vai trò then chốt và ngày càng không thể thiếu trong hoạt động lập pháp hiện nay. Với tư cách là nữ đại biểu Quốc hội, chúng tôi tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, thẩm định và thông qua các dự án luật. Điểm khác biệt và vô cùng giá trị mà phụ nữ mang lại là khả năng thúc đẩy lồng ghép sâu sắc vấn đề bình đẳng giới vào mọi văn bản pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của phụ nữ và trẻ em, đặc biệt là các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội.

Việc tăng cường sự hiện diện và tiếng nói của phụ nữ trong lập pháp không chỉ đảm bảo quyền lợi của chính họ được ghi nhận và bảo vệ mà còn góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật toàn diện, nhân văn và bền vững hơn. Những góc nhìn đa chiều, sự tinh tế và thấu cảm từ phụ nữ có thể giúp luật pháp bao quát được nhiều khía cạnh của đời sống, từ đó tạo ra những quy định sát thực và hiệu quả hơn.

Bà từng nhấn mạnh đến việc thúc đẩy bình đẳng giới và phòng chống bạo lực gia đình. Với kinh nghiệm của mình, bà đánh giá điểm nghẽn lớn nhất hiện nay trong thực thi các chính sách này là gì, và đâu là những lỗ hổng pháp lý cần được khắc phục?

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình được Quốc hội thông qua vào năm 2007, đã là một công cụ pháp lý hữu hiệu và tạo cơ sở để nâng cao vai trò, hiệu quả trong công tác này. Quá trình triển khai đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên, theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tế triển khai. Cụ thể, việc phát hiện, xử lý các vụ việc bạo lực gia đình còn chậm trễ và chưa thực sự nghiêm minh.

Bên cạnh đó, một lỗ hổng đáng kể nằm ở tâm lý của chính các nạn nhân, thường là phụ nữ. Nhiều người còn e ngại, sợ sệt, chấp nhận cam chịu hoặc chưa nhận thức đầy đủ về hành vi bạo lực, quyền và nghĩa vụ của mình. Điều này dẫn đến việc họ không tố giác, khai báo kịp thời với cơ quan chức năng, khiến nhiều vụ việc bị bỏ lọt.

Về hoàn thiện pháp luật, tôi đề xuất cần tiếp tục rà soát và bổ sung các quy định phòng chống bạo lực tình dục đối với các đối tượng dễ bị tổn thương, như phụ nữ khuyết tật, và nâng cao hiệu quả tố tụng bằng cách tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan tố tụng với chuyên gia tâm lý, xã hội để hỗ trợ nạn nhân toàn diện hơn. Việc xử lý nghiêm minh, kịp thời các vụ án là cực kỳ cấp bách, không để lọt tội phạm, không để những kẻ gây ra bạo lực có cơ hội tiếp tục làm hại.

Bà Ung Thị Xuân Hương là người mang rất nhiều chương trình phổ biến pháp luật đến học đường.

Theo bà, làm thế nào để các quy định pháp luật về bảo vệ phụ nữ và trẻ em không chỉ dừng ở văn bản mà thực sự đi vào cuộc sống?

Để pháp luật về bảo vệ phụ nữ và trẻ em không chỉ là những dòng chữ trên giấy, mà thực sự thấm sâu và kiến tạo thay đổi trong đời sống, chúng ta cần một chuỗi các giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Vấn đề cốt lõi là nâng cao tính kỷ luật và hiệu quả trong việc thực thi các văn bản pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Phòng, chống bạo lực gia đình. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải nghiêm túc và nhất quán trong mọi hành động, xây dựng lòng tin vững chắc của nhân dân vào hệ thống công lý.

Đồng thời, cần chấn chỉnh và nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác tội phạm về bạo lực gia đình. Mọi hành vi bạo lực phải được xử lý kịp thời, nghiêm khắc và minh bạch, không để bất cứ trường hợp nào bị bỏ qua hay bị lãng quên. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội là then chốt để phá vỡ bức tường im lặng của nạn nhân, đảm bảo công lý được thực thi và kẻ gây ra bạo lực phải chịu trách nhiệm.

Cuối cùng, việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật là không thể thiếu. Pháp luật cần được biến thành nhận thức sâu sắc trong cộng đồng, trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho phụ nữ và trẻ em thông qua các hình thức đa dạng, gần gũi. Song song đó, các cấp, các ngành và đoàn thể phải thiết lập và vận hành hiệu quả cơ chế can thiệp khẩn cấp, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi bạo lực. Khi toàn xã hội cùng vào cuộc, pháp luật sẽ trở thành tấm khiên vững chắc, bảo vệ những người yếu thế và góp phần kiến tạo một xã hội công bằng, nhân văn hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ như hiện nay, bà nhìn nhận những rủi ro pháp lý nào đặc biệt đối với trẻ em và phụ nữ? Theo bà, Quốc hội cần xây dựng hành lang pháp lý như thế nào để bảo vệ hiệu quả hai đối tượng này?

Chuyển đổi số và sự bùng nổ của mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tạo ra những rủi ro pháp lý nghiêm trọng, đặc biệt đối với trẻ em và phụ nữ – hai nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Tôi nhận thấy hai rủi ro lớn nhất là xâm hại tình dục qua mạng và bạo lực giới trên môi trường mạng.

Xâm hại tình dục qua mạng: Kẻ xấu lợi dụng danh tính giả để tiếp cận, làm quen, sau đó dụ dỗ trẻ em gửi hình ảnh nhạy cảm hoặc thực hiện hành vi dâm ô. Đây là tội danh nghiêm trọng nhưng việc thu thập chứng cứ kỹ thuật số thường gặp rất nhiều khó khăn, khiến công tác điều tra và xử lý kéo dài.

Bạo lực giới trên môi trường mạng: Bao gồm việc phát tán hình ảnh, video riêng tư để tống tiền hoặc làm nhục nạn nhân. Đây là hành vi vi phạm pháp luật hình sự nghiêm trọng nhưng nạn nhân thường có tâm lý e ngại, sợ định kiến xã hội mà không dám tố cáo.

Để bảo vệ hiệu quả các đối tượng này, Quốc hội cần xây dựng và hoàn thiện một hành lang pháp lý đồng bộ. Cụ thể, cần tiếp tục hoàn thiện Luật Hình sự và Tố tụng theo hướng:

Áp dụng mức hình phạt cao nhất, thậm chí đến chung thân hoặc tử hình, cho các tội hiếp dâm trẻ em dưới 13 tuổi.

Xây dựng quy trình tố tụng đặc thù: quy trình điều tra, xét xử riêng biệt nhằm giảm thiểu việc nạn nhân phải lấy lời khai nhiều lần, gây tổn thương tâm lý tái diễn. Đồng thời, cần đảm bảo nạn nhân, đặc biệt là trẻ em, luôn được cử người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng ngay từ giai đoạn đầu để quyền lợi của họ được bảo vệ một cách tốt nhất.

Ngoài việc đảm trách công việc chuyên môn, bà còn tham gia rất nhiều hoạt động xã hội.

Với vai trò là Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố, bà mong muốn gửi gắm thông điệp gì đến phụ nữ trẻ đang theo đuổi con đường luật pháp và quản lý nhà nước? Và bà có lời khuyên nào để họ cân đối giữa công việc đầy áp lực và cuộc sống gia đình?

Đến với các bạn trẻ, đặc biệt là những nữ trí thức đang theo đuổi con đường luật pháp và quản lý nhà nước, tôi muốn gửi gắm một thông điệp từ sâu thẳm trái tim mình: Trong một môi trường thường bị coi là khô khan với những điều luật và quy tắc, sự nhạy bén, lòng trắc ẩn và khả năng thấu cảm của phụ nữ chính là chìa khóa để thực hiện thông điệp vĩ đại: “Luật pháp không chỉ để trừng phạt, mà còn để kiến tạo công bằng. Quản lý không chỉ để kiểm soát, mà còn để khơi thông nguồn lực.” Hãy luôn giữ vững lý tưởng và phẩm chất đặc biệt của mình.

Thực tế cho thấy, một nữ đại biểu Quốc hội, cũng như những phụ nữ hoạt động trong các lĩnh vực đầy áp lực, thường phải nỗ lực gấp bội vì phải gánh vác nhiều vai trò: công việc chuyên môn, trách nhiệm của đại biểu nhân dân và vai trò của người phụ nữ trong gia đình. Vì vậy, để cân đối giữa công việc và gia đình, phụ nữ cần phải có sự tinh tế, biết lắng nghe và mềm mỏng để giải quyết các xung đột, cả trong công việc lẫn cuộc sống cá nhân. Quan trọng nhất là cần có sự hỗ trợ, thấu hiểu từ gia đình và xã hội.

Thực tế trong nhiều nhiệm kỳ Quốc hội qua đã minh chứng rằng, dù phải đối mặt với nhiều định kiến và áp lực lớn giữa công việc và gia đình, sự thành công của các nữ Đại biểu Quốc hội chính là minh chứng hùng hồn cho truyền thống "Giỏi việc nước, đảm việc nhà" của phụ nữ Việt Nam trong thời đại mới. Tôi tin tưởng vào thế hệ phụ nữ trẻ, với tri thức, bản lĩnh và sự khéo léo, các bạn sẽ tiếp tục viết nên những câu chuyện thành công, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và nhân văn hơn.