Ruộng bậc thang là phương thức canh tác lúa nước độc đáo được đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền núi hình thành qua nhiều thế hệ. Trên những sườn đồi, núi dốc, nơi đất bằng vốn hiếm hoi, người dân đã biến địa hình khắc nghiệt thành những thửa ruộng nối tiếp nhau theo từng tầng, từng bậc.

 Để tạo nên những thửa ruộng ấy là cả quá trình gian nan mà đầy sáng tạo. Trải qua thăng trầm thời gian, bằng những công cụ thô sơ như cuốc, xà beng, gỗ cứng..., người dân cần mẫn san đất, đắp bờ, tạo mặt bằng. Những thửa ruộng nhỏ chủ yếu được làm bằng sức người; đất được cuốc, xới hoặc dùng chính đôi chân để đạp cho nhuyễn. Với những thửa ruộng lớn hơn, sức kéo của trâu được tận dụng để cày bừa.

Mỗi bậc ruộng là dấu tích của mồ hôi, công sức và sự am hiểu sâu sắc về núi rừng. Người dân không chỉ biết cách “chinh phục” sườn núi mà còn khéo léo dựa vào địa hình tự nhiên để đưa nước về ruộng.

Nguồn nước cho những thửa ruộng bậc thang chủ yếu bắt đầu từ các khe núi, mạch nước ngầm hoặc dòng suối trên cao. Từ đó, nước được dẫn chuyền qua từng bậc ruộng, từ nơi cao xuống nơi thấp. Có những khu vực, người dân phải dẫn nước từ khe suối cách ruộng hàng cây số. Hệ thống dẫn nước mộc mạc nhưng hiệu quả ấy cho thấy trí tuệ, sức sáng tạo và khả năng thích nghi tuyệt vời của đồng bào miền núi trong quá trình lao động sản xuất.

Vào mùa lúa chín, thành quả lao động của đồng bào vùng cao nơi đây càng trở nên sinh động. Từ trên cao nhìn xuống, từng thửa ruộng như những chiếc gương vàng khổng lồ xếp tầng theo sườn núi. Những đường bờ ruộng mềm mại tạo thành những đường cong tự nhiên, ôm lấy triền đồi. Xa xa là những mái nhà nép mình dưới tán cây, phía sau là màu xanh bất tận của núi rừng.

Trong làn gió núi, những bông lúa nặng hạt lắc lư hệt như từng àn sóng biển kể câu chuyện về vụ mùa no ấm. Tiếng chim líu lo gọi nhau, tiếng bước chân người dân trên bờ ruộng. hòa vào nhau tạo nên thanh âm bình dị của cuộc sống miền sơn cước.

Không chỉ tạo nên sinh kế, ruộng bậc thang còn là một phần ký ức, văn hóa và bản sắc của cộng đồng. Mỗi mùa lúa chín vì thế không đơn thuần là mùa thu hoạch, mà còn là mùa của niềm vui, của sự sum vầy và niềm tự hào về những giá trị được gìn giữ qua bao thế hệ.

Ông Thành Minh Thuận, Chủ tịch UBND xã Ba Vì, cho hay Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Ba Vì lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, đặt mục tiêu bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, nhất là di sản ruộng bậc thang trên địa bàn; đồng thời liên kết với các điểm du lịch của các địa phương lân cận để hình thành sản phẩm và tuyến du lịch.

Theo định hướng này, Ba Vì từng bước đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế quan trọng, lấy hạt nhân đô thị mới Ba Vì làm trung tâm phục vụ, kết nối với những điểm đến giàu tiềm năng như Thác Tà Manh, Đèo Vi ô Lăk cùng các di tích lịch sử Chiến thắng Giá Vực, Chiến thắng Nước Lầy.

Đặc biệt, những thửa ruộng bậc thang mùa vàng có thể trở thành một sản phẩm du lịch đặc sắc, kết hợp với du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa và trải nghiệm đời sống của đồng bào H’re. Du khách không chỉ được ngắm cảnh mà còn có thể khám phá những nét văn hóa đặc sắc như hát Ta lêu, Ca choi, Chiêng ba; trải nghiệm không gian sinh hoạt cộng đồng và tìm hiểu cách người dân canh tác trên những sườn núi.

 Để những mùa vàng thực sự trở thành sinh kế mới, xã Ba Vì xác định tiếp tục thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, chú trọng đào tạo nghề cho lao động nông thôn, nhất là lao động trẻ; hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững, phấn đấu đến năm 2030 không còn hộ nghèo.

Cùng với đó, địa phương tập trung phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị, hướng tới nền nông nghiệp xanh, sạch; xây dựng và nâng tầm các sản phẩm OCOP, gắn sản phẩm nông nghiệp với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Mục tiêu của xã là có ít nhất một sản phẩm nông nghiệp mang thương hiệu riêng, thể hiện rõ nét đặc trưng của Ba Vì.

Giữa đại ngàn, những thửa ruộng bậc thang hôm nay không chỉ mang sắc vàng của lúa chín. Đó còn là sắc màu của một tương lai đang mở ra. Từ những bậc ruộng được tạo nên bằng đôi tay và sức người, Ba Vì đang tìm cách biến giá trị văn hóa, cảnh quan và sản vật quê hương thành nguồn lực phát triển.

Mỗi mùa lúa chín qua đi, những bậc thang vàng lại nhắc nhớ về sự cần cù của bao thế hệ đã sống dựa vào núi rừng. Một khi di sản được bảo tồn, phát huy đúng hướng, ruộng bậc thang Ba Vì sẽ không chỉ là bức tranh tuyệt đẹp giữa đại ngàn mà còn trở thành điểm đến mới – mùa vàng của du lịch, sinh kế và khát vọng phát triển bền vững của vùng cao Quảng Ngãi.