Vùng đất bí ẩn giữa nước Nga khiến cây cối "khổng lồ" khác thường

Cái tên thường được nhắc đến nhiều nhất là đảo Sakhalin ở vùng Viễn Đông Nga. Tại đây, những loài cây thân thảo rất đỗi quen thuộc như ngưu bàng, dropwort hay kiều mạch Sakhalin có thể cao vượt xa bình thường. Theo ghi nhận được Russia Beyond tổng hợp từ các tài liệu và quan sát địa phương, có loài cao tới 2,5-4 m, trong khi lá ngưu bàng to tới mức từ lâu đã trở thành một hình ảnh gây kinh ngạc với du khách.

Điều khiến hiện tượng này trở nên đặc biệt là không phải toàn bộ hệ thực vật trên đảo đều "khổng lồ". Nghiên cứu công bố trên Russian Journal of Ecology năm 2009 cho thấy hiện tượng cây thân thảo phát triển vượt chuẩn được ghi nhận ở nam đảo Sakhalin và đảo Kunashir, tức chỉ tập trung ở những sinh cảnh nhất định chứ không xảy ra đồng loạt trên toàn bộ khu vực.

Các tài liệu phổ biến ở Nga còn nhắc lại một chi tiết rất đáng chú ý: khi đem một số loài cây này ra ngoài Sakhalin để thử trồng, chúng không còn giữ được kích thước "khác thường" như tại nơi xuất phát. Điều đó cho thấy nguyên nhân nhiều khả năng không nằm ở bản thân loài cây, mà ở chính môi trường sống đặc biệt của vùng đất này.

Lời giải không nằm ở điều huyền bí

Theo nhóm tác giả T.M. Poberezhnaya và A.V. Kopanina, các quần thể cỏ cao ở Sakhalin và Kunashir gắn với những điều kiện địa hoá cảnh quan rất riêng: đất có tính khử, độ ẩm cao, chứa hydrocarbon dầu mỏ và một số nguyên tố vi lượng ở mức tăng lên. Từ đó, nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng các đới đứt gãy đang hoạt động dưới lòng đất đóng vai trò như những "đường dẫn", cung cấp nhiệt, nước và vật chất cho hệ rễ cây.

Nói cách khác, điều làm nên "thế giới cây khổng lồ" ở Sakhalin có thể không phải một phép màu, mà là sự cộng hưởng giữa địa chất, nước, khoáng chất và cấu trúc đất. Chính vì vậy, cùng một loài cây nhưng khi rời khỏi môi trường ấy, tốc độ sinh trưởng và kích thước cũng trở về mức bình thường.

Một chi tiết thú vị khác là hiện tượng này đã khiến Sakhalin trở thành đề tài được nhắc đi nhắc lại trong nhiều năm, không chỉ vì vẻ ngoài kỳ lạ mà còn bởi nó thách thức cách con người vẫn hình dung về giới hạn phát triển của thực vật ở vùng khí hậu lạnh. Trong những bức ảnh lan truyền nhiều năm qua, những tán lá khổng lồ hay thân cỏ cao quá đầu người dễ tạo cảm giác như ai đó vừa bấm nút "phóng to" cả một khoảng rừng.

Khoa học mới nhất đang lần theo dấu vết từ đất và vi sinh vật

Điều đáng chú ý là trong vài năm gần đây, các công bố mới của giới khoa học Nga và quốc tế lại mở rộng hướng nghiên cứu sang Chernevaya taiga ở Tây Siberia, một hệ sinh thái khác của Nga cũng nổi tiếng vì hiện tượng thực vật phát triển khổng lồ. Nghiên cứu năm 2022 mô tả nơi đây có những bụi cây cao tới 4,5 m, còn lớp cỏ lâu năm phát triển dày và có loài đạt khoảng 2,5 m. Đất ở khu vực này không đóng băng vào mùa đông, giữ nước tốt quanh năm và có độ phì rất cao.

Từ đây, mũi nhọn nghiên cứu chuyển mạnh sang hệ vi sinh vật trong đất. Bài báo trên Frontiers in Microbiology công bố đầu năm 2025 cho biết lớp đất Chernevaya taiga để lại lượng sinh khối thực vật rất lớn mỗi năm, hình thành tầng mùn dày tới khoảng 70 cm và được xem là môi trường đầy hứa hẹn để tìm ra các cộng đồng vi sinh vật đặc biệt.

Cũng trong năm 2024, một nghiên cứu khác đã giải mã bộ gene của một chủng Azospirillum mới tách từ đất Chernevaya taiga, nhấn mạnh tiềm năng của nhóm vi khuẩn thúc đẩy tăng trưởng thực vật. Sang năm 2025, thêm một công bố nữa tiếp tục tách được một tổ hợp vi khuẩn oxy hoá methane từ khu đất này và đánh giá khả năng ứng dụng trong nông nghiệp. Những phát hiện đó cho thấy lời giải cho hiện tượng "cây khổng lồ" ở Nga ngày càng nghiêng về câu chuyện của đất đặc biệt và vi sinh vật đặc biệt.

Vì thế, nếu Sakhalin là nơi khiến công chúng choáng ngợp bởi những bức ảnh như đến từ hành tinh khác, thì các nghiên cứu mới hơn lại đang âm thầm hé lộ rằng bí mật có thể nằm sâu dưới chân cây. Và chính lớp đất tưởng như lặng im ấy mới là thứ đang nuôi dưỡng một trong những hiện tượng thực vật kỳ lạ nhất nước Nga.

Theo Russia Beyond, Springer, NCBI