Trọng tâm của nó là thách thức đặt ra đối với quyền bá chủ của Mỹ. Điều này chủ yếu được dẫn dắt bởi Nga và Trung Quốc, những nước không hài lòng với sự thái quá của Washington trên phạm vi toàn cầu. 

Ví dụ gần đây nhất về cuộc nổi loạn này là cuộc chiến Ukraina của Nga vào năm 2022. Fiona Hill, một chuyên gia đối ngoại người Mỹ gốc Anh, nhận xét rằng cuộc chiến là "sự ủy quyền cho cuộc nổi dậy của Nga và 'phần còn lại' chống lại Hoa Kỳ".

Lục địa châu Phi rõ ràng là một đối thủ cạnh tranh trong việc tranh giành quyền lực lớn khi quá trình tái tổ chức này diễn ra. Điều này là vì ít nhất bốn lý do.

Thứ nhất, đây là khối khu vực lớn nhất tại Liên hợp quốc, chiếm khoảng 28% tổng số phiếu bầu trong Đại hội đồng. Thứ hai, nó sở hữu một số khoáng chất thô quan trọng chỉ được tìm thấy ở lục địa. Thứ ba, châu lục này sở hữu một số tuyến đường thương mại đường biển quan trọng, đặc biệt là ở Đông Phi. Cuối cùng, lục địa này là nơi có dân số thanh niên tăng trưởng nhanh nhất và sẽ chiếm khoảng 42% thanh niên thế giới vào năm 2030.

Bhaso Ndzendze, Phó giáo sư Quan hệ quốc tế, Đại học Johannesburg, là một học giả về địa chính trị và đã tiến hành nghiên cứu về mối quan hệ thương mại của lục địa này với các cường quốc, kết luận rằng châu Phi có thể đạt được nhiều lợi ích hơn nếu giữ thái độ trung lập thay vì chọn phe.

Châu Phi "béo bở"

Không thể phóng đại tầm cỡ của châu Phi trong Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Lục địa này đôi khi gặp khó khăn trong việc ứng phó một cách phối hợp. Tuy nhiên, trong quá khứ, nó đã có thể bỏ phiếu đồng bộ theo cách đã được chứng minh là có ảnh hưởng. 

Ví dụ đáng chú ý nhất về điều này là cuộc bỏ phiếu năm 1971 cho nghị quyết đưa Trung Quốc đại lục vào Liên hợp quốc và thay thế Đài Loan. Tổng cộng có 76 phiếu ủng hộ, trong đó 27 phiếu đến từ các quốc gia thành viên châu Phi.

Trong Liên hợp quốc ngày nay, việc có một nhóm lớn đứng về phía mình sẽ giúp ích nhiều nhất cho các quốc gia khi thông qua - hoặc đánh bại - các nghị quyết. Với việc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đang bế tắc vì năm thành viên thường trực (Trung Quốc, Pháp, Nga, Anh và Mỹ) có quyền phủ quyết, đã có sự chuyển hướng sang Đại hội đồng Liên hợp quốc, hoạt động theo cơ chế một thành viên một phiếu bầu. 

Phiếu bầu của Đại hội đồng chủ yếu mang tính biểu tượng. Nhưng chúng là dấu hiệu hữu ích cho biết vị trí của cộng đồng quốc tế và là vũ khí đạo đức mạnh mẽ cho bất kỳ cường quốc nào.

Tất nhiên, điểm hấp dẫn lớn khác của châu Phi là sự giàu có về tài nguyên. Điều này càng trở nên rõ ràng hơn và có tầm quan trọng đặc biệt trong việc thúc đẩy các nguồn năng lượng thay thế, cả tái tạo và không tái tạo. 

Và trong quá trình sản xuất các sản phẩm được thúc đẩy bởi sự gia tăng đổi mới công nghệ, chẳng hạn như coban của Cộng hòa Dân chủ Congo, chất cần thiết để chế tạo màn hình thiết bị cùng nhiều thứ khác. DRC là nhà sản xuất hàng đầu thế giới về khoáng sản quan trọng này.

Đồng thời, trữ lượng dầu mỏ của Algeria, Angola và Nigeria sẽ ngày càng trở nên quan trọng khi các quốc gia tìm cách đa dạng hóa nguồn cung khí đốt tự nhiên ngoài Nga và rộng hơn là từ nhiên liệu hóa thạch.

Sau đó là các tuyến đường thương mại. Tuyến đường Biển Đỏ, chạy qua phía đông bắc châu Phi và nối liền với Ấn Độ Dương, chiếm 10% thương mại toàn cầu hàng năm .

Tuyến đường Biển Đỏ đi qua các quốc gia như Eritrea và Somalia. Cả hai đều được Nga tích cực tán tỉnh.

Về phần mình, Trung Quốc đã xác định tuyến đường này thông qua sáng kiến Con đường tơ lụa trên biển. Mục đích của nó là tăng cường cơ sở hạ tầng cảng giữa các quốc gia có bờ biển Ấn Độ Dương.

Cuối cùng, châu Phi là nơi có dân số thanh niên tăng nhanh nhất. Điều này sẽ rất quan trọng trong việc tìm kiếm thị trường trong tương lai, đặc biệt là trong các lĩnh vực như công nghệ và giáo dục.

Mỹ và châu Âu cũng mong muốn khai thác năng lực con người này khi dân số của họ đang già đi trên mức trung bình toàn cầu. Nhiều người đang tìm đến châu Phi như một nguồn di cư vào trong.

Mối quan hệ của châu Phi với các cường quốc

Năm 2022, toàn lục địa này đã xuất khẩu hàng hóa trị giá 43,1 tỷ USD sang Mỹ và nhập khẩu hàng hóa trị giá 30,6 tỷ USD.

Để so sánh, Trung Quốc đã xuất khẩu 164,1 tỷ USD sang châu Phi và nhập khẩu 117,5 tỷ USD hàng hóa từ châu lục này trong cùng năm. Với xuất khẩu của châu Phi đạt tổng trị giá 661,4 tỷ USD, Mỹ chiếm 6,5% và Trung Quốc 17,7%.

Trung Quốc, câu chuyện tăng trưởng đáng chú ý trong nửa thế kỷ qua, đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của lục địa châu Phi, mặc dù sức mạnh tổng hợp của khối thương mại của Liên minh châu Âu gồm 27 quốc gia vẫn dẫn đầu.

Mối quan hệ của Trung Quốc với lục địa này là kết quả của nhiều thập kỷ nỗ lực ngoại giao và thương mại nhằm thu hút lục địa này thông qua Diễn đàn Hợp tác Trung Quốc-Châu Phi. Một phần của điều này được thúc đẩy bởi mong muốn chống lại Mỹ. Động lực còn lại là duy trì nền kinh tế nhờ tiềm năng chưa được khai thác của châu Phi.

Nga đã theo đuổi một chiến lược khác. Thương mại của Nga với châu Phi ở mức tối thiểu – xuất khẩu và nhập khẩu đạt khoảng 18 tỷ USD vào năm 2021 – nước này đã tìm cách trở thành đối tác an ninh, dựa trên lịch sử đầy cảm tính của Liên Xô.

Công cụ chính của Washington để phát triển thương mại và khuyến khích hành vi tốt ở châu Phi là Đạo luật Cơ hội và Tăng trưởng Châu Phi, sẽ hết hạn vào năm 2025. Khuôn khổ này là một đòn bẩy. Tuy nhiên, như dữ liệu cho thấy, thương mại đang suy giảm rõ rệt.

Bức tranh chung có thể che khuất một số sắc thái. Một số quốc gia châu Phi có mối quan hệ gắn bó sâu sắc với Mỹ hơn những quốc gia khác. Ví dụ, Djibouti có căn cứ quân sự của Mỹ (cùng với các quốc gia khác, mặc dù không có Nga vào thời điểm này). Và Ai Cập, Nigeria và Nam Phi cũng nằm trong số những nước nhận đầu tư trực tiếp nhiều nhất của Mỹ.

Mặt khác, Eritrea, quốc gia châu Phi duy nhất ngang nhiên bỏ phiếu chống lại Đại hội đồng Liên hợp quốc để lên án việc Nga tấn công Ukraina vào năm 2022, dường như không có nguyện vọng được Mỹ ân sủng. Bỏ qua ngoại lệ khét tiếng, thế giới có mối liên hệ sâu sắc với nhau, với sự phụ thuộc lẫn nhau cao ngay cả giữa các cường quốc cạnh tranh.

Mỹ và Trung Quốc, bất chấp chiến tranh thương mại, vẫn phải vật lộn để tách rời nhau, thương mại song phương của họ đã đạt đến những tầm cao mới gần đây như năm ngoái.

Trong bối cảnh thương mại Mỹ - châu Phi tương đối giảm sút, Mỹ có thể đang tìm cách tận dụng các bên thứ ba. Nó có khả năng tìm đến EU để ảnh hưởng đến châu Phi. Vấn đề của Huawei chứng minh điều này. 

Mỹ đã gây áp lực thành công cho khá nhiều đồng minh của mình để ngừng hợp tác kinh doanh với gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc. Theo dữ liệu của Unctad, Pháp (60 tỷ USD) và Anh (65 tỷ USD) là những chủ sở hữu chính của tài sản châu Phi.

Khi các quốc gia này và các quốc gia châu Âu khác tìm cách "giảm thiểu rủi ro" từ Trung Quốc, có thể có những hậu quả từ bên thứ ba đối với châu Phi. Điều này có thể bao gồm áp lực không đáng có lên lục địa này để hành xử theo những cách nhất định đối với Trung Quốc và Nga.

Chọn phe không phải là lựa chọn tốt nhất

Nghiên cứu gần đây về "cạnh tranh" thương mại Mỹ-Trung ở châu Phi, cho thấy quan điểm phổ biến cho rằng các nước nhỏ hơn cần "chọn phe" trong bối cảnh toàn cầu phân cực là sai lầm. Châu Phi sẽ được phục vụ tốt nhất khi tiến hành thương mại với càng nhiều đối tác càng tốt.

Quả thực, như đã thấy, các đối thủ chính đang tiến hành hoạt động thương mại phá kỷ lục với nhau.

Trong khi đó, châu Âu vẫn tiếp tục tiến hành thương mại với Nga sau cuộc chiến tại Ukraina (thực tế là nó đang phát triển ở một số khía cạnh).

Do đó, lục địa này có thể đủ khả năng để giữ thái độ trung lập. Điều họ không đủ khả năng để làm là chọn phe và loại trừ bất kỳ quan hệ đối tác nào. Trong trật tự đa cực sắp tới, không có nhu cầu rõ ràng, cụ thể nào của người châu Phi để chọn phe. Tất cả các tùy chọn có thể được đặt trên bàn.

(Nguồn: The Conversation)