Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã khẳng định rõ định hướng đột phá, tạo động lực mạnh mẽ để thúc đẩy hệ sinh thái KHCN quốc gia.

Trong tiến trình này, đội ngũ trí thức, đặc biệt là nữ trí thức khoa học, giữ vai trò quan trọng. Không chỉ tham gia nghiên cứu, các nhà khoa học nữ còn góp phần thúc đẩy ứng dụng, chuyển giao công nghệ và lan tỏa tri thức vào thực tiễn. Phát huy tiềm năng của nữ trí thức gắn với phát triển KHCNchính là yếu tố quan trọng để tạo ra động lực phát triển mới cho đất nước.

KHCN tạo động lực cho tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới

Trong giai đoạn trước, tăng trưởng thường dựa nhiều vào mở rộng quy mô lao động, vốn và khai thác nguồn lực. Nhưng khi nền kinh tế tiến gần hơn tới “biên tăng trưởng”, yếu tố quyết định không còn chỉ là lượng, mà là chất lượng, đó là năng suất lao động, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng tạo ra giá trị mới.

KHCN tạo ra tri thức mới và công nghệ mới, từ đó giúp doanh nghiệp và tổ chức sản xuất thay đổi cách làm: tối ưu quy trình, nâng chất lượng sản phẩm, rút ngắn thời gian phát triển, giảm lãng phí. Khi KHCN trở thành “nguồn” của tri thức và đổi mới, tăng trưởng sẽ chuyển dần từ chiều rộng sang chiều sâu.

KHCN là chìa khóa để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia

Trong cạnh tranh toàn cầu, năng suất và năng lực đổi mới quyết định doanh nghiệp có thể đứng vững hay không, ngành có thể đi sâu vào chuỗi giá trị hay không. KHCN là yếu tố tác động trực tiếp đến năng lực đó, vì KHCN quyết định: Tốc độ đổi mới sản phẩm và quy trình; Khả năng làm chủ công nghệ; Mức độ tạo ra khác biệt dựa trên tri thức.

Khi hệ thống KHCN vận hành hiệu quả và kết quả nghiên cứu được ứng dụng kịp thời, nền kinh tế sẽ có năng lực cạnh tranh tốt hơn, không chỉ cạnh tranh bằng chi phí, mà còn bằng giá trị gia tăng và chất lượng.

KHCN thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển từ “ý tưởng” sang “giá trị”

Trong thời kỳ mới, đổi mới sáng tạo không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu; nó cần cơ chế và năng lực để hình thành “dòng chảy” từ nghiên cứu đến ứng dụng. KHCN chính là phần nền: nếu không có tri thức khoa học và phương pháp nghiên cứu, sẽ khó tạo ra đột phá công nghệ.

Tinh thần của Nghị quyết 57 nhấn mạnh việc chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và độ trễ trong nghiên cứu. Đây là điểm rất quan trọng, bởi nghiên cứu khoa học luôn có tính bất định: nhiều thử nghiệm có thể chưa thành công ngay, nhưng chính qua thử nghiệm và thất bại “tất yếu” trong nghiên cứu, chúng ta mới tích lũy tri thức, hiệu chỉnh giả thuyết và tăng cơ hội thành công ở các vòng tiếp theo.

Giáo sư Tiến sĩ (GS.TS) Đinh Thị Mai Thanh - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội

KHCN là động lực trực tiếp của chuyển đổi số và kinh tế số

Chuyển đổi số không phải chỉ là số hóa hồ sơ hay triển khai phần mềm. Chuyển đổi số thực chất là ra quyết định dựa trên dữ liệu, là tối ưu vận hành bằng mô hình và công nghệ số, là ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, phân tích dự báo… Muốn làm được những việc đó, nền tảng KHCN là bắt buộc.

KHCN giúp xây dựng năng lực về dữ liệu, công nghệ lõi, năng lực thử nghiệm và làm chủ giải pháp. Khi KHCN đủ mạnh, chuyển đổi số sẽ tạo ra giá trị bền vững; còn nếu chỉ “mua công nghệ” mà không có năng lực nghiên cứu và làm chủ, thì khó tạo ra năng lực nội sinh và khó mở rộng hiệu quả.

PGS.TS Nguyễn Thị Ái Nhung tại phòng nghiên cứu

KHCN giải quyết các vấn đề lớn của xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống

Vai trò của KHCN còn thể hiện ở chỗ: KHCN giúp giải quyết những bài toán lớn như y tế, năng lượng, môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, an toàn thông tin, quản lý tài nguyên…

Khi khoa học và công nghệ đi vào đời sống, chúng ta không chỉ “làm cho nền kinh tế tăng trưởng”, mà còn nâng chất lượng sống của Nhân dân, tức là giá trị phát triển phải đo được bằng hiệu quả thực tiễn.

 KHCN quyết định khả năng làm chủ công nghệ và đi tắt đón đầu

Trong thời kỳ mới, cơ hội không tự đến, cơ hội đến từ việc nắm bắt đúng công nghệ mới, đầu tư đúng lĩnh vực, và có năng lực hấp thụ để cải tiến và làm chủ. KHCN tạo ra nền tảng cho “đi tắt đón đầu” theo nghĩa tích cực: chọn đúng điểm chạm của công nghệ, thử nghiệm nhanh, mở đường cho thương mại hóa.

PGS.TS Ngô Thị Thúy Hường, giảng viên tại trường Đại học Phenikaa. Ảnh Phenikaa Group

KHCN là con đường phát huy vai trò chủ thể

Đổi mới sáng tạo cần con người. KHCN không thể đi xa nếu thiếu đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia giỏi. Trong đó, lực lượng nữ trí thức có tiềm năng rất lớn: sự bền bỉ, cẩn trọng khoa học, năng lực tổ chức và tinh thần trách nhiệm trong công việc nghiên cứu và ứng dụng. Khi môi trường làm việc cho trí thức được cải thiện, được giao nhiệm vụ đúng, được trao quyền phù hợp, được hỗ trợ nguồn lực thì nữ trí thức sẽ góp phần quan trọng vào hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ cao.

Trong thời kỳ mới, KHCN giữ vai trò là nền tảng, động lực then chốt và công cụ chiến lược để Việt Nam bứt phá. KHCN nâng năng suất, tăng năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làm nền cho chuyển đổi số, giải quyết vấn đề lớn của xã hội và giúp đất nước làm chủ công nghệ.

Muốn vậy, chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng đầu tư cho R&D, phát triển nhân lực chất lượng cao và quan trọng nhất là xây.