Bài báo cho biết quyết định cắt giảm sản lượng dầu của các nước OPEC+, trong đó có Moskva và Riyadh, trong năm nay là lần thứ hai kể từ mùa Hè năm ngoái - thời điểm ông Biden đến Saudi Arabia để thuyết phục vương quốc này tăng sản lượng. 

Bloomberg chỉ ra rằng trong thế giới liên minh địa chính trị đang thay đổi, Saudi Arabia đang "thoát khỏi quỹ đạo của Washington": Riyadh đặt mức sản xuất dầu theo thỏa thuận với Moskva, trong khi đó để giảm căng thẳng với Iran, nước này đã nhờ Trung Quốc làm trung gian, bỏ qua Mỹ. 

Nói cách khác, ảnh hưởng của phương Tây đối với liên minh dầu mỏ đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

Trả lời câu hỏi về lo ngại của Washington trước việc các nước OPEC+ giảm sản lượng dầu lần thứ hai sau chuyến thăm của ông Biden tới Saudi Arabia, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Nhà Trắng đang tập trung vào việc kiềm chế giá năng lượng trong nước và đảm bảo an ninh năng lượng của Mỹ. 

Washington cho rằng việc cắt giảm sản lượng là "không hợp lý" do thị trường tiếp tục biến động, nhưng sẽ chờ xem hành động cuối cùng của OPEC+.

Ma sát địa chính trị

Trong nhiều thập kỷ, hiệp ước "dầu mỏ vì an ninh" giữa Mỹ và Saudi Arabia đã trở thành trụ cột của thị trường năng lượng. Bây giờ nó đang chao đảo. Được tượng trưng bởi cuộc gặp năm 1945 giữa Tổng thống Franklin D. Roosevelt và Quốc vương Abdul Aziz Ibn Saud, trên một tàu tuần dương của Mỹ ở Kênh đào Suez, thỏa thuận này cho phép Mỹ tiếp cận dầu mỏ của Saudi Arabia để đổi lấy việc đảm bảo an ninh cho vương quốc.

Nhưng hiệp ước không còn như trước nữa:

- Năm 2018, nhà báo của chuyên mục Washington Post và nhà bất đồng chính kiến Saudi Arabia Jamal Khashoggi đã bị ám sát tại lãnh sự quán Saudi Arabia ở Istanbul.

- Năm 2019, Biden - khi đó là ứng cử viên tổng thống - đã đe dọa biến Saudi Arabia thành một nhà nước pariah và ngừng bán vũ khí.

- Vào năm 2021, đầu nhiệm kỳ tổng thống của mình, Biden đã công bố một báo cáo tình báo đánh giá rằng Thái tử Mohammed, người cai trị trên thực tế của vương quốc, chịu trách nhiệm về vụ ám sát Khashoggi.

- Vào tháng 10/2022, OPEC+ đã giảm sản lượng dầu 2 triệu thùng mỗi ngày — chưa đầy ba tháng sau khi Biden bay đến Riyadh để tìm kiếm mức tăng. Nhà trắng cho rằng động thái này là "thiển cận".

Tháng trước, Saudi Arabia và Iran đồng ý khôi phục quan hệ ngoại giao trong một thỏa thuận do Trung Quốc làm trung gian và được ký kết tại Bắc Kinh.

Chính phủ Saudi Arabia cũng đã đồng ý tham gia Tổ chức Hợp tác Thượng Hải - một nhóm do Trung Quốc và Nga đứng đầu, và được coi là đối thủ của các thể chế phương Tây - với tư cách là một "thành viên đối thoại".

Jon Alterman, giám đốc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, cho biết: "Saudi Arabia đang tìm kiếm một hàng rào hung hăng. "Với những gì người Saudi Arabia coi là chính sách hoàn toàn không thể đoán trước của Mỹ, họ nghĩ rằng thật vô trách nhiệm nếu không tìm kiếm một hàng rào. Và bằng cách hoàn toàn không thể đoán trước, bạn đang xem xét một chính sách của Mỹ đã thay đổi mạnh mẽ giữa Obama, Trump và Biden".

Sau động thái ngày 2/4, các quan chức Saudi Arabia cho biết động thái này được thúc đẩy bởi các ưu tiên quốc gia hơn là bất kỳ chương trình nghị sự ngoại giao nào.

"OPEC+ hiện tại và trong quá khứ đã thành công trong việc ổn định thị trường dầu mỏ, và trái ngược với tuyên bố của các quốc gia công nghiệp và phương Tây, điều này không liên quan gì đến chính trị", cựu cố vấn Bộ dầu mỏ Saudi Arabia, Mohammad Al Sabban, cho biết, theo báo Asharq Al-Awsat.

Bộ đệm đá phiến?

Trong quá khứ, OPEC+ thường bị giằng xé: họ muốn giá cao, nhưng lại lo lắng rằng chúng sẽ thu hút thêm sự cạnh tranh, đặc biệt là từ dầu đá phiến của Mỹ. Sự bất đồng đó là nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến giá cả giữa Nga và Saudi Arabia vào năm 2020 — cuộc chiến này đã kết thúc khi Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là Donald Trump làm trung gian cho một thỏa thuận.

Nhưng tình trạng tiến thoái lưỡng nan hầu như không tồn tại bây giờ. Tăng lương ở Mỹ và lạm phát đã tăng chi phí sản xuất đá phiến, dẫn đến tăng trưởng sản lượng chậm hơn. Và các công ty đang ưu tiên phân phối lợi nhuận cho các cổ đông hơn là đầu tư họ vào việc mở rộng sản xuất.

OPEC + Nhu cầu ngân sách

Trong khi đó, các nhà sản xuất dầu có mục tiêu riêng của họ.

Khai thác dầu của Saudi Arabia rất rẻ. Và vương quốc này chỉ cần giá ở mức 50-55 USD một thùng để tài trợ cho việc nhập khẩu và bù đắp dòng kiều hối chảy ra. Nhưng nó yêu cầu mức giá cao hơn từ 75 đến 80 USD để cân bằng ngân sách — và thậm chí điều đó không nói lên toàn bộ câu chuyện.

Saudi Arabia có một hợp đồng xã hội đắt đỏ với công dân của mình, hứa hẹn sự thịnh vượng để đổi lấy sự chấp thuận về chính trị. Để giữ đúng thỏa thuận, chính phủ cần đầu tư vào các ngành công nghiệp phi dầu mỏ - nơi sử dụng hầu hết người Saudi. Đồng USD dầu khí thanh toán hóa đơn đó.

Quỹ tài sản có chủ quyền của Saudi Arabia đặt mục tiêu chi 40 tỷ USD một năm cho nền kinh tế trong nước - bao gồm cả việc xây dựng Neom, một thành phố tương lai trên sa mạc với mức giá ước tính là 500 tỷ USD — ngoài các khoản đầu tư bên ngoài. Những con số đó không xuất hiện trong ngân sách. Để đáp ứng tất cả các mục tiêu này, vương quốc cần giá dầu ở mức gần 100 USD.

Trong khi đó, ở Nga, Tổng thống Putin đang dựa vào doanh thu từ dầu mỏ để cung cấp nhiên liệu cho cỗ máy chiến tranh của mình. Nhà kinh tế học người Nga Alex Isakov tính toán rằng mức giá 100 USD một thùng là cần thiết để cân bằng sổ sách của Điện Kremlin.

Bất ngờ tháng 10?

Chắc chắn, Nhà Trắng dường như không hề bối rối với đợt cắt giảm sản lượng mới nhất. Điều này có thể phần nào phản ánh kỳ vọng rằng mức giảm sản lượng thực tế có thể nhỏ hơn so với con số trên 1 triệu thùng/ngày. Sự tuân thủ giữa các thành viên OPEC+ với việc cắt giảm cũng có thể kém hoàn hảo. Vào tháng 2, Nga đã cam kết đơn phương cắt giảm sản lượng. Trong thực tế, dòng chảy chỉ bắt đầu giảm tuần trước.

Tuy nhiên, sự đồng thuận giữa các nhà phân tích là giá dầu sẽ ở mức trung bình 85-90 USD/thùng trong năm nay và năm tới. Điều gì sẽ xảy ra nếu OPEC+ quyết định đưa ra một đợt cắt giảm sản lượng khác vào năm tới, trước cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, làm suy yếu cơ hội chiến thắng của Biden?

Công cụ mô hình hóa kịch bản kinh tế của Bloomberg - SHOK - gợi ý rằng việc cắt giảm nguồn cung đẩy dầu lên khoảng 120 USD/thùng vào năm 2024 sẽ giữ lạm phát của Mỹ ở mức gần 4% vào cuối năm 2024 so với dự báo cơ bản là 2,7%. Và sự khôn ngoan thông thường nói rằng giá bơm cao làm tổn thương các chính trị gia đương nhiệm tại thùng phiếu.

Tất nhiên, sự thụt lùi của nền kinh tế Mỹ sẽ làm tăng nguy cơ suy thoái kinh tế rộng hơn, làm hạn chế nhu cầu dầu mỏ và làm mất tác dụng của việc cắt giảm nguồn cung. Tuy nhiên, tỷ trọng của Mỹ trong GDP toàn cầu đang giảm và các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ là những người đóng góp chính cho nhu cầu dầu mỏ. Trung Quốc mua một lượng đáng kể dầu của Nga và Iran với giá chiết khấu - một phần bảo vệ nước này khỏi việc tăng giá.

Ấn Độ, một nền kinh tế mới nổi lớn và tăng trưởng nhanh khác, cũng đang nhận nhiên liệu giá rẻ từ Nga, nước đã trở thành nhà cung cấp lớn nhất của Ấn Độ. Đáng chú ý, Delhi - trước đây đã bày tỏ sự thất vọng với việc cắt giảm của OPEC + - đã giữ im lặng về vòng mới nhất.

Nó diễn ra theo chu kỳ

Giá dầu cao có xu hướng gieo mầm cho sự sụp đổ của chính chúng, khuyến khích các công ty đầu tư nhiều hơn vào sản xuất để thu được lợi nhuận lớn hơn.

Tình trạng dư thừa dầu trong thập niên 1980 kéo theo sự bùng nổ của thập niên 1970, khi sản lượng được mở rộng ở Siberia, Alaska, Vịnh Mexico và Biển Bắc. Mô hình này đã được lặp lại trong sự bùng nổ dầu mỏ của những năm 2000, kết thúc bằng sự xuất hiện của đá phiến Mỹ và giá giảm trong năm 2014.

Lần này có nhiều vấn đề khẩn cấp hơn. Các mục tiêu môi trường đang thúc đẩy các quốc gia giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Những lo ngại về an ninh quốc gia ở châu Âu - vốn phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ và khí đốt của Nga cho đến khi xảy ra chiến tranh ở Ukraina - có thể đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.

Và không có gì đảm bảo rằng Saudis, Nga và phần còn lại của nhóm OPEC+ sẽ có thể duy trì mặt trận thống nhất của họ. Điều đó dễ thực hiện hơn khi giá cao — nhưng khi chu kỳ thay đổi, các thành viên tỏ ra ít sẵn sàng hạn chế nguồn cung hơn.

Tuy nhiên, ít nhất là vào lúc này, giá của hàng hóa quan trọng nhất thế giới đang được ấn định bởi một quốc gia mà Mỹ không còn có thể coi là bạn bè nữa.

(Nguồn: TTXVN/Bloomberg)