Theo bà Minh Hương một quốc gia muốn phát triển cần vốn. Nhưng để dòng vốn quốc tế tìm đến và ở lại lâu dài, việc mở cửa thị trường hay đưa ra các chính sách ưu đãi là chưa đủ. Yếu tố quyết định nằm ở khả năng đáp ứng các chuẩn mực ngày càng cao về quản trị, công nghệ, môi trường và chất lượng nguồn nhân lực.

Việt Nam đang có vị trí hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế. Nhiều quỹ lớn hiện không thiếu tiền, thậm chí đang có lượng vốn rất lớn cần được phân bổ. Vấn đề là họ chưa tìm được đủ doanh nghiệp và dự án đáp ứng điều kiện để giải ngân.

“Điều chúng ta thiếu không hẳn là tiền, mà là bộ năng lực đủ điều kiện để vốn có thể đi vào”, bà Hương nhấn mạnh.

Trong cách đánh giá mới của các nhà đầu tư, báo cáo tài chính không còn là tiêu chí duy nhất. Kết quả kinh doanh trong quá khứ chỉ phản ánh một phần năng lực doanh nghiệp, trong khi dòng vốn dài hạn quan tâm nhiều hơn đến khả năng thích ứng trong tương lai.

Các quỹ đầu tư ngày càng sử dụng những tiêu chuẩn liên quan đến quản trị dữ liệu, an ninh mạng, trách nhiệm môi trường, phát triển bền vững và năng lực quản trị rủi ro để thẩm định doanh nghiệp. Đây cũng là hai nhóm chuẩn mực mà doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu: chuẩn số và chuẩn xanh.

Dòng vốn không thiếu, thị trường thiếu những chủ thể “đủ chuẩn”

Theo bà Minh Hương, Việt Nam đang có cơ hội đặc biệt khi đồng thời mở nhiều “cánh cửa” về thị trường vốn, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, các thay đổi thể chế mới chỉ tạo nền móng ban đầu.

Để Việt Nam thực sự trở thành một thị trường “investable”, tức đủ điều kiện và đủ hấp dẫn để các nhà đầu tư rót vốn, doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực quản trị, khả năng chống chịu và mức độ tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.

Phạm Minh Hương – Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam; Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT. Ảnh: Cẩm Viên.

Thực tế cho thấy một số quỹ đầu tư vào Việt Nam đã gặp khó khăn khi danh mục doanh nghiệp không đạt hiệu quả như kỳ vọng. Trong giai đoạn thị trường thuận lợi, doanh nghiệp có thể tăng trưởng nhanh nhờ sức đẩy chung. Nhưng khi điều kiện kinh tế thay đổi, những điểm yếu trong quản trị, tài chính và vận hành bắt đầu bộc lộ.

Nhiều doanh nghiệp chưa có năng lực dự báo, chưa xây dựng được kịch bản ứng phó và chưa đủ khả năng điều chỉnh mô hình khi thị trường đảo chiều. Sự mong manh này khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, dù họ vẫn đánh giá Việt Nam là điểm đến có nhiều tiềm năng.

Từ sự cố hệ thống của VNDirect từng bị tấn công mạng, diễn giả cho rằng đây là một bài học lớn đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế số. Ngay cả doanh nghiệp có đội ngũ hàng trăm kỹ sư công nghệ, cung cấp giải pháp cho nhiều công ty chứng khoán, ngân hàng và định chế tài chính, vẫn có thể đối diện những rủi ro chưa từng được hình dung đầy đủ.

Sự cố không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn đặt ra yêu cầu về chuẩn quản trị, quy trình ứng phó, bảo vệ dữ liệu và khả năng duy trì hoạt động liên tục. Trong nền kinh tế số, một cuộc tấn công mạng có thể làm gián đoạn toàn bộ hoạt động, ảnh hưởng đến tài sản khách hàng, niềm tin nhà đầu tư và sự ổn định của thị trường.

Theo bà Minh Hương, chuyển đổi số vì vậy không thể chỉ được hiểu là mua sắm thiết bị, triển khai phần mềm hay hiện đại hóa hạ tầng. Bản chất của chuyển đổi số là hình thành được dữ liệu tin cậy và sử dụng dữ liệu để ra quyết định theo thời gian thực.

Nếu doanh nghiệp phải chờ đến cuối tháng mới có số liệu để lãnh đạo điều hành thì dữ liệu vẫn chủ yếu phản ánh quá khứ, chưa tạo ra năng lực quản trị trong thời gian thực.

Muốn có dữ liệu, doanh nghiệp phải hình thành được “nếp số” và “hành vi số”. Mọi hoạt động phải được ghi nhận đúng, đủ, có hệ thống và được coi như một tài sản có giá trị. Khi đó, dữ liệu mới có thể trở thành cơ sở để dự báo, quản trị rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tương tự, chuyển đổi xanh cũng không thể dừng ở những báo cáo hoặc cam kết mang tính hình thức. Các chuẩn mực môi trường phải đi vào nếp vận hành, từ sử dụng năng lượng, quản lý rác thải, thay đổi vật liệu cho đến thói quen của từng người lao động.

Những thay đổi lớn có thể bắt đầu từ hành động rất nhỏ, như giảm đồ nhựa dùng một lần, phân loại rác, tiết kiệm điện hay điều chỉnh quy trình tiêu dùng trong doanh nghiệp. Khi chuẩn mực trở thành hành vi thường ngày, mục tiêu phát triển bền vững mới có thể đi vào thực chất.

Liên minh doanh nghiệp phải được xây trên niềm tin và chuẩn mực chung

Một hạn chế khác của doanh nghiệp Việt Nam là hệ sinh thái hỗ trợ còn thiếu và phân tán. Nhiều doanh nghiệp phải tự xoay xở trong khi nguồn lực về tài chính, công nghệ, dữ liệu và nhân lực đều hạn chế.

Trong bối cảnh đó, mô hình liên minh và chuỗi giá trị được xem là giải pháp quan trọng. Một doanh nghiệp đơn lẻ rất khó tự xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn, nhưng nếu các doanh nghiệp cùng tham gia một chuỗi giá trị, sản phẩm phụ của đơn vị này có thể trở thành nguyên liệu của đơn vị khác.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy các hiệp hội, thương hội và liên minh doanh nghiệp có thể tạo ra sức mạnh cộng hưởng lớn. Tuy nhiên, việc liên kết không thể chỉ nằm trên giấy hoặc dừng lại ở những cam kết chung chung.

Để một liên minh có giá trị, các thành viên phải vận hành theo một hệ chuẩn mực chung về chất lượng, dữ liệu, môi trường, trách nhiệm và minh bạch. Chuẩn mực tạo ra niềm tin, còn niềm tin là điều kiện để các doanh nghiệp chia sẻ nguồn lực, phối hợp đầu tư và cùng tham gia vào những dự án lớn.

Theo diễn giả, hệ thống này không nhất thiết phải bắt đầu bằng một mô hình lớn. Quan trọng là từng bước phải “đủ và đồng bộ”. Toàn diện không có nghĩa là triển khai thật nhiều nội dung cùng lúc, mà là những bộ phận được lựa chọn phải kết nối và hỗ trợ lẫn nhau.

Rất nhiều chuyên gia và diễn giả trong nước và quốc tế tham sự hội thảo khoa học.

Doanh nghiệp cũng cần thay đổi quan niệm về sức mạnh. Một tổ chức lớn lên không chỉ nhờ quyền sở hữu tài sản mà nhờ năng lực chung và niềm tin chung. Điều cần nhân rộng không phải một tập đoàn có quy mô thật lớn, mà là chuỗi doanh nghiệp có thể hợp tác trên cùng một nền tảng chuẩn mực.

Bài học này càng có ý nghĩa khi môi trường kinh tế toàn cầu đang biến động mạnh. Nhiều quốc gia chuyển từ ưu tiên toàn cầu hóa sang đặt lợi ích kinh tế quốc gia lên hàng đầu. Các chính sách thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng có thể thay đổi nhanh chóng, khiến doanh nghiệp khó dự báo.

Trong môi trường đó, chỉ có nội lực, khả năng thích ứng và sự tỉnh táo mới giúp doanh nghiệp đứng vững.

Diễn giả dẫn lại câu chuyện của một cựu chủ doanh nghiệp tại Trung Quốc. Do mở rộng sản xuất quá nhanh, doanh nghiệp rơi vào tình trạng dư thừa công suất khi thị trường đi xuống và không thể điều chỉnh kịp thời. Người chủ sau đó phải chuyển sang lái taxi để mưu sinh.

Bài học lớn nhất được rút ra là thị trường luôn biến động. Quy mô lớn không đồng nghĩa với bền vững nếu doanh nghiệp không có khả năng thích nghi.

Cùng với doanh nghiệp, nguồn nhân lực cũng phải được chuẩn bị theo yêu cầu mới. Theo diễn giả, sự trưởng thành của người lao động không chỉ nằm ở kiến thức hay kỹ năng kỹ thuật, mà còn ở nhận thức về pháp luật, kinh tế, môi trường và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Đối với sinh viên, điều quan trọng không chỉ là điểm số hay thứ hạng, mà là sau khi tốt nghiệp có thực sự “workable” - đủ khả năng làm việc, hợp tác và tạo ra giá trị - hay không.

Sự trưởng thành đó khó có thể hình thành chỉ bằng lý thuyết. Nó phải được rèn luyện thông qua kỷ luật, thực hành và những chuẩn mực trong đời sống hằng ngày.

Theo đại diện doanh nghiệp, tương lai của thị trường phụ thuộc vào sự trưởng thành của những người tham gia. Cơ quan quản lý có vai trò hoàn thiện chính sách; các trường đại học đào tạo nguồn nhân lực; doanh nghiệp xây dựng môi trường thực hành; còn các hiệp hội phải kết nối thành viên, chia sẻ kinh nghiệm và hình thành những liên minh sức mạnh.

Khi các chủ thể cùng vận hành trên nền tảng chuẩn số, chuẩn xanh và niềm tin chung, Việt Nam mới có thể chuyển tiềm năng thành năng lực tiếp nhận vốn thực sự.

Thông điệp cuối cùng được diễn giả nhấn mạnh là Việt Nam không thiếu cơ hội và thế giới cũng không thiếu nguồn vốn. Khoảng trống lớn nhất hiện nay nằm ở năng lực đáp ứng điều kiện của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực và hệ sinh thái liên kết.

Muốn dòng vốn xanh đi vào và ở lại, Việt Nam phải trở thành một thị trường đáng tin cậy, doanh nghiệp phải nâng chuẩn vận hành, còn mỗi người lao động phải biến chuẩn mực thành hành vi hằng ngày.