PGS.TS Hà Thị Thanh Hương (đứng giữa) giành Giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp. Ảnh: Bộ KH&CN

Lễ trao giải diễn ra tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (COSTI-90), do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đăng cai tổ chức.

Giải thưởng năm nay mang chủ đề “AI for Advancing Inclusive and Resilient Healthcare in ASEAN”, tập trung vào việc ứng dụng AI để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và tăng cường năng lực ứng phó của hệ thống y tế trong khu vực.

Nghiên cứu của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương hướng đến những vấn đề cụ thể trong chăm sóc sức khỏe tâm thần kinh, gồm bệnh Alzheimer, trầm cảm và rối loạn lo âu. Các giải pháp được phát triển nhằm hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán, theo dõi bệnh, đồng thời cung cấp thêm công cụ để người bệnh chủ động thực hành các phương pháp hỗ trợ điều trị.

Một trong những sản phẩm của nhóm nghiên cứu là ứng dụng Brain Train, được xây dựng với sự phối hợp của Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Quốc tế và Bệnh viện Quân y 175. Ứng dụng hỗ trợ người suy giảm nhận thức nhẹ luyện tập, góp phần làm chậm quá trình tiến triển sang Alzheimer.

Bên cạnh đó, nhóm phát triển ứng dụng giúp người mắc trầm cảm và rối loạn lo âu tự thực hành liệu pháp nhận thức hành vi tại nhà. Giải pháp này hỗ trợ người bệnh tiếp cận phương pháp can thiệp tâm lý ngoài các buổi làm việc trực tiếp với chuyên gia.

Nhóm nghiên cứu cũng phát triển phần mềm sử dụng AI để phân tích hình ảnh chụp não và giọng nói, hướng tới phát hiện sớm bệnh Alzheimer ở giai đoạn đầu và giai đoạn vừa.

Các công trình nhận được kinh phí hỗ trợ từ Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cùng các tổ chức quốc tế.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cùng các nhà khoa học nữ đoạt giải. Ảnh: Bộ KH&CN

Tại vòng chung kết diễn ra chiều 14/10, bốn nhà khoa học nữ đại diện bốn quốc gia đã trình bày công trình nghiên cứu và trực tiếp phản biện trước hội đồng chuyên môn. Kết quả, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương giành Giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp, dành cho các nhà khoa học từ 45 tuổi trở xuống; Tiến sĩ Latifah Nurahmi của Indonesia nhận giải vinh danh ở cùng hạng mục.

Ở hạng mục cấp cao, dành cho các nhà khoa học từ 46 tuổi trở lên, Tiến sĩ Joanne Ngeow của Singapore giành Giải Nhất, còn Tiến sĩ Wai Yie Leong của Malaysia nhận giải vinh danh.

Hiện PGS.TS Hà Thị Thanh Hương là Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Trước khi theo đuổi nghiên cứu tại Việt Nam, bà tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, sau đó hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Stanford (Hoa Kỳ).

Giải thưởng Khoa học ASEAN-Hoa Kỳ dành cho Nữ giới được thành lập năm 2014 trong khuôn khổ Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Chương trình nhằm ghi nhận những thành tựu khoa học nổi bật, đồng thời khuyến khích phụ nữ tham gia các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM).

Đối tượng dự giải là các nhà khoa học nữ có bằng tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học ứng dụng, mang quốc tịch một trong 11 quốc gia ASEAN. Giải thưởng gồm hai hạng mục: giữa sự nghiệp dành cho người từ 45 tuổi trở xuống và cấp cao dành cho người từ 46 tuổi trở lên. Mỗi hạng mục có một Giải Nhất trị giá 12.500 USD và một giải vinh danh trị giá 5.000 USD.

Tiêu chí xét chọn không chỉ căn cứ vào thành tích nghiên cứu. Trong tổng số 100 điểm đánh giá, thành tích khoa học xuất sắc chiếm 50 điểm; vai trò dìu dắt phụ nữ trong STEM chiếm 25 điểm; hợp tác và tác động khu vực chiếm 25 điểm.

Cách đánh giá này đặt kết quả nghiên cứu trong mối liên hệ với khả năng hỗ trợ thế hệ kế cận và đóng góp cho cộng đồng khoa học ASEAN, thay vì chỉ tập trung vào thành tích cá nhân.

Theo số liệu tổng kết giai đoạn 2014-2024, giải thưởng đã tiếp nhận 418 hồ sơ từ 10 quốc gia, trao giải cho 23 nhà khoa học với tổng giá trị giải thưởng đạt 240.000 USD. Việt Nam từng có nhà khoa học đoạt giải là Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp vào năm 2017.

Thông qua chương trình, ASEAN và Hoa Kỳ tiếp tục thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ, khuyến khích phụ nữ tham gia sâu hơn vào lĩnh vực STEM và phát huy đóng góp của các nhà khoa học đối với sự phát triển bền vững của khu vực.