Trong những buổi chiều đưa con ra công viên hay khu vui chơi, chúng ta rất dễ bắt gặp hình ảnh các ông bố, bà mẹ tụm năm tụm ba tán chuyện trong lúc tụm nhỏ chơi đùa cùng nhau. Và tất nhiên, chủ đề muôn thuở luôn là chuyện con cái: Từ thói quen ăn uống, giờ giấc sinh hoạt cho đến việc con có ngoan, có biết nghe lời hay không.

Từ những câu chuyện vô thưởng vô phạt đó, người lớn vô tình đặt con mình lên bàn cân để so sánh với "con nhà người ta".

Chị bạn tôi kể rằng, hồi nhỏ bố mẹ chị rất hay chê bai chị trước mặt họ hàng. Họ suốt ngày than vãn chị thấy người lớn không chào hỏi, nhút nhát, chẳng được hoạt bát, lanh lẹ như người ta. Hậu quả là càng lớn, chị càng tự ti, sợ đám đông và cực kỳ ngại giao tiếp. Thậm chí bây giờ, cứ nhìn thấy người quen từ xa là chị lại tìm đường né tránh. Câu chuyện ngày nhỏ đã trở thành cái bóng tâm lý đè nặng lên tính cách và các mối quan hệ sau này của chị.

Vì sao cổ nhân dạy: "Muốn dạy con, đừng vạch áo cho người xem lưng"?

Lời nói của cha mẹ chính là người kiến tạo nên vận mệnh của đứa trẻ. Nếu con lớn lên trong những lời động viên, khẳng định dịu dàng, con sẽ tin rằng: "Mình xứng đáng được yêu thương, mình có năng lực". Ngược lại, nếu luôn bị hạ thấp, bêu rếu khuyết điểm trước đám đông, đứa trẻ sẽ tự mặc định: "Mình tệ hại lắm, mình thật xấu hổ, chẳng ai thích mình cả".

Lời nói có tính "ám thị" cực kỳ mạnh mẽ

Khi còn nhỏ, đứa trẻ chưa thể tự đánh giá được bản thân. Chúng định nghĩa chính mình hoàn toàn dựa vào cái nhìn và những lời nhận xét của người lớn xung quanh, đặc biệt là cha mẹ. Lời hay ý đẹp là phước lành, lời cay nghiệt là lời nguyền rủa. Đứa trẻ sẽ lớn lên đúng như những gì bạn mô tả về chúng.

Những đứa trẻ được yêu thương, bao bọc bằng những lời tử tế sẽ có xu hướng sống tốt hơn. Khi được cha mẹ bảo vệ và tôn trọng trước mặt người ngoài, giữa con cái và bố mẹ sẽ không có khoảng cách. Gia đình trở thành chỗ dựa vững chắc nhất giúp con có một tinh thần thép để vượt qua mọi áp lực, sóng gió sau này.

Tổn thương ngôn từ thuở ấu thơ, mất cả đời cũng chưa chắc chữa lành

Ngược lại, những đứa trẻ thường xuyên bị bố mẹ đem ra "kể xấu", bêu rếu trước mặt người quen có thể giúp bố mẹ giải tỏa được sự bực dọc nhất thời, nhưng lại chà đạp phũ phàng lên lòng tự trọng của con. Trẻ sẽ luôn sống trong cảm giác tự ti và thấy mình không xứng đáng có được những điều tốt đẹp.

Ra ngoài: Con luôn mang tâm lý xấu hổ, nhạy cảm, lúc nào cũng nghĩ mọi người đang bàn tán, xì xào sau lưng mình. Kiểu trẻ này cũng rất dễ trở thành mục tiêu bị bạn bè trêu chọc, cô lập ở trường.

Về nhà: Con không còn tin tưởng cha mẹ nữa. Con sẽ giấu kín mọi tâm sự, đóng chặt cửa lòng và không bao giờ muốn chia sẻ. Tình cảm gia đình rạn nứt, và khi trưởng thành, điều duy nhất con muốn làm là trốn chạy khỏi chính ngôi nhà của mình.

Trước mặt người quen, có 3 chuyện của con tuyệt đối phải "giữ kín như bưng"

Chuyên gia tâm lý nổi tiếng Adele Faber từng nói: "Đừng bao giờ coi thường một lời nói của bạn, nó có thể thay đổi hoàn toàn cuộc đời của một đứa trẻ". Đặc biệt là trước mặt người quen, họ hàng, 3 điều sau đây bố mẹ có cắn răng cũng không được thốt ra:

Điều thứ nhất: Bêu rếu chuyện riêng tư, thói xấu của con

Trong mắt bố mẹ, con cái dù lớn thế nào thì vẫn luôn là đứa trẻ nhỏ bé, ngây ngô năm nào. Chính vì thế, nhiều người vô tư mang những khuyết điểm cơ thể, thói quen xấu hay những lỗi lầm kín đáo của con ra làm trò cười cho câu chuyện của người lớn.

Có lần, khi một người bạn khen con gái tôi mặc váy xinh quá, tôi đã buột miệng: "Xinh đẹp gì đâu chị ơi, đêm qua vừa tè dầm xong đấy, tối uống lắm nước xong lười không chịu đi vệ sinh...". Đang định thao thao bất tuyệt thì tôi chợt thấy con gái xị mặt ra, vừa giận vừa tủi. Tôi sực nhớ ra con từng phản ứng rất dữ dội mỗi khi bị mẹ "nói xấu". Dù mình không cố ý, nhưng điều đó làm con tổn thương sâu sắc.

Những chuyện như con béo hay gầy, con lười ăn món gì, con làm sai việc gì... tốt nhất hãy mang về nhà, đóng cửa bảo nhau. Chê con ở nhà thì chỉ có người nhà biết, nhưng nói trước mặt người quen chẳng khác nào một "cuộc hành hình công khai", bắt con phải phơi bày sự bấu víu, xấu hổ của mình trước sự chứng kiến của mọi người.

Điều thứ hai: So sánh con với người khác để gây áp lực

Bạn có để ý thấy, những đứa trẻ thường xuyên được bố mẹ mình khen ngợi, xuýt xoa lại chính là những đứa trẻ mà con bạn ghét nhất và không bao giờ muốn chơi cùng không? Chính sự so sánh của bạn đã vô tình tạo ra một bức tường áp lực ngăn cách tụi nhỏ. Việc ép con phải giỏi giang như "con nhà người ta" chỉ khiến đứa trẻ tích tụ sự tự ti và lòng đố kị.

Một người mẹ thông minh sẽ xử lý khác. Khi bị một phụ huynh khác cố tình hỏi điểm số để so sánh, chị chỉ mỉm cười nhẹ nhàng: "Cháu vẫn đang tiến bộ từng ngày ạ. Mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển riêng, và cháu cũng có những thế mạnh riêng của mình".

Điều thứ ba: Dán những chiếc "nhãn mác" tiêu cực lên người con

"Nhà em đứa này không có khiếu học hành đâu, dạy mãi không vào chữ nào."

"Nó nhát chết đi được, thấy người lạ là câm như hến, chẳng làm nên trò trống gì."

"Cái tính ích kỷ lắm, chẳng bao giờ biết chia sẻ với ai."

Nghe có quen không? Kiểu nuôi dạy con truyền thống thường thích dìm hàng con cái, nghĩ rằng phải chê bai con thì mới là khiêm tốn, mới giúp con tiến bộ.

Nhưng bố mẹ quên rằng, những lời dán nhãn tiêu cực trước mặt họ hàng, làng xóm chính là đòn chí mạng phủ nhận mọi nỗ lực của con. Nguy hiểm hơn, người ngoài cũng sẽ nhìn đứa trẻ bằng lăng kính định kiến đó để đối xử, cô lập con, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và tương lai của đứa trẻ.

Lời kết: Khuôn miệng của cha mẹ là phong thủy của đời con

Mỗi lời cha mẹ nói ra trước mặt người ngoài chính là môi trường vô hình mà bạn đang tạo ra cho con mình. Lời nói lành dưỡng thiện lương và sự tự tin; lời nói độc địa giết chết lòng tự trọng và bào mòn đi may mắn của con.

Hãy học cách công nhận sự cố gắng của con trước mặt người khác, ngừng dán nhãn, nói nhiều hơn về sự nỗ lực thay vì chăm chăm vào những thiếu sót, và học cách chấp nhận những điều chưa hoàn hảo của con. Khi đứa trẻ có đủ cảm giác an toàn, chúng sẽ biết tự yêu thương bản thân và yêu thương người khác, con đường tương lai nhờ vậy cũng rộng mở hơn rất nhiều.

Hãy là người bảo vệ lòng tự trọng của con, bố mẹ nhé!