Theo chia sẻ của tác giả Xuân Phượng, việc viết lại nửa thế kỷ của một đời phim thật không dễ dàng. Trong Chân cứng đá mềm, tác giả chỉ xin kể lại những chuyến đi làm phim đã để lại trong ký ức bà những ấn tượng khó quên. Tác phẩm ghi lại những kỷ niệm một đời làm phim với những thước phim đi qua chiến tranh, ký ức và số phận con người, kể từ trận địa tuyến lửa Vĩnh Linh  - Quảng Trị khốc liệt.

Ở thời khắc lịch sử 30/4/1975, bà cùng theo chân đoàn quân tiến vào Sài Gòn, trở thành một trong những phóng viên đầu tiên chứng kiến chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Đó là những ngày mà non sông được nối liền một dải.

Bà Xuân Phượng -Nữ đạo diễn và nhà văn nổi tiếng với nhiều tác phẩm được vinh danh

Từ những ngày ghi hình thước phim lịch sử đó, năm 1976, bộ phim “Khi tiếng súng vừa tắt” nhận giải chính thức tại Liên hoan phim Quốc tế Leipzig. Hay là sự kiện quân ta chiến đấu chống Pol Pot trên đất bạn Campuchia. Xen kẽ là những câu chuyện đời thường giản dị như hình ảnh Việt Nam và chiếc xe đạp, cùng hồi ức về đồng đội, đồng nghiệp - những người nay chỉ còn lại trong ký ức.

    Đây còn là câu chuyện về một đời người, một thế hệ nghệ sĩ dấn thân, như lời tác giả tâm sự: “Trong hồi ký này tôi sẽ kể về những ngày đầu khó khăn vấp váp, về những bước đi chập chững của mình vào một nghề rất mới. Nhất là những cố gắng để có thể "trụ lại" với quyết định đổi nghề năm ba mươi bảy tuổi. Một cuộc dấn thân với bao chuyện vui buồn đắng cay để năm mươi tám năm sau, tập hồi ký này đến với các bạn."

Bà Xuân Phượng vẫn nhớ kỷ niệm “đau đớn nhớ đời nhất” trong đời làm kháng chiến của mình, năm 16 tuổi, rời bỏ sự đủ đầy của gia đình theo kháng chiến, bà chỉ muốn như tất cả mọi người, từ bỏ đôi sandal rồi đi bằng chân không để xuôi theo dòng người. Từ đó, bà đi theo đường bộ rồi băng đường rừng, bàn chân chảy máu, cảm giác đau đớn vô cùng, bà băng chân, khi tháo băng ra thì da non đứt ra theo, đau đớn lắm chứ… những trải nghiệm đầu tiên. Nhưng hơn 20 ngày sau, vết thương cũng lành chỉ để lại sẹo, mấy tháng sau bà đi băng băng như tất cả mọi người. Nhớ về kỷ niệm xưa, bà tâm niệm, chân chúng ta cứ đi mãi đến nỗi đá cũng sẽ mòn, quyết tâm của con người cứng hơn đá.

Tập sách mới nhất do Nhà xuất bản Tổng hợp TPHCM phát hành dịp 30/4/2026

Từ những ngày đầu đi theo tiếng gọi ái Quốc, thiếu nữ 16 tuổi Xuân Phượng đã có một hành trình dài đầy thử thách và kỷ niệm từ khi bắt đầu tham gia phong trào Học sinh cứu quốc. Trong thời gian hoạt động cách mạng, bà từng trải qua nhiều vị trí công tác như kỹ thuật viên thuốc nổ, y sĩ, bác sĩ, thông dịch viên và phóng viên – đạo diễn phim chiến trường… cuộc đời bà gắn liền với những cột mốc đáng nhớ của lịch sử dân tộc ở nhiều vai trò khác nhau.

Tác phẩm đặc biệt phù hợp với những ai yêu điện ảnh, lịch sử, hồi ký và những câu chuyện truyền cảm hứng. Qua cuốn sách, tác giả Xuân Phượng đã gửi gắm nhiều suy ngẫm sâu sắc về nghề nghiệp, lý tưởng sống và giá trị của sự bền bỉ trước thử thách. 

Ở vào độ tuổi U100, bà vẫn viết sách và có nhiều cống hiến cho văn hoá đọc

Cuốn sách là những trang hồi ký chân thực và giàu cảm xúc, dấu ấn chuyển mình từ một bác sĩ sang công việc đạo diễn điện ảnh, về hành trình bắt đầu làm phim ở tuổi 37 – một bước ngoặt táo bạo và đáng khâm phục. Từ những ngày đầu “Chân cứng đá mềm”, tác giả đã trải qua không ít sóng gió, va vấp, nhưng cũng nhờ đó mà bà có cơ hội được sống trọn vẹn với đam mê của mình.

Bà Nguyễn Thị Xuân Phượng sinh năm 1929 tại Huế, trong một gia đình trí thức. Là đạo diễn phim tài liệu, chủ phòng tranh Lotus tại Thành phố Hồ Chí Minh.

- Bà từng làm nhiều nghề như kỹ thuật viên thuốc nổ, y tá, phóng viên bản tin kháng chiến của Bộ Tài chính, thông dịch viên, bác sĩ, phiên dịch viên, dịch và thuyết minh phim tiếng Pháp, đạo diễn phim tư liệu chiến trường…

Năm 2024, bà được BBC bình chọn là một trong 100 gương mặt phụ nữ truyền cảm hứng nhất thế giới. 

- Các tác phẩm đã xuất bản: Gánh gánh… gồng gồng… - Hồi ký (2020); Khắc đi… khắc đến… - Hồi ký (2024); Chân cứng đá mềm - Hồi ký (dự kiến phát hành đầu tháng 5/2026)

- Tại Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII vào tối 8/3/2026, cuốn hồi ký “Gánh gánh… gồng gồng…” của nhà văn Nguyễn Thị Xuân Phượng chính thức được vinh danh ở hai hạng mục Giải B và Sách được bạn đọc yêu thích. Hiện tại, tác phẩm được tái bản đến lần thứ 18.