Chính phủ ban hành cơ chế mới thu hút nhà khoa học nước ngoài và kiều bào. Ảnh được tạo bơi Ai

Trong bối cảnh cạnh tranh tri thức toàn cầu ngày càng gay gắt, việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là nhu cầu cấp thiết mà còn là yếu tố quyết định năng lực phát triển dài hạn của mỗi quốc gia. Quyết định số 530/QĐ-TTg ra đời trong bối cảnh đó, thể hiện rõ định hướng chiến lược của Chính phủ trong việc đưa giáo dục và khoa học – công nghệ trở thành động lực phát triển.

Mục tiêu tổng thể của chương trình không dừng lại ở việc tăng số lượng chuyên gia quốc tế, mà hướng đến xây dựng một hệ sinh thái học thuật đủ sức hấp dẫn, nơi các nhà khoa học có thể phát huy năng lực nghiên cứu, giảng dạy và chuyển giao công nghệ. Qua đó, Việt Nam kỳ vọng nâng cao tiềm lực khoa học – công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gia tăng năng lực đổi mới sáng tạo và từng bước tiệm cận trình độ giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới vào năm 2035.

Để cụ thể hóa định hướng này, chương trình đặt ra những chỉ tiêu rõ ràng. Đáng chú ý, đến năm 2035, Việt Nam hướng tới thu hút ít nhất 30 chuyên gia, nhà khoa học xuất sắc những người có khả năng đảm nhận vai trò dẫn dắt, chủ trì các nhiệm vụ trọng điểm, tạo ra các đột phá trong giáo dục, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, đặc biệt ở các lĩnh vực then chốt và chiến lược.

Song song đó, khoảng 500 chuyên gia và nhà khoa học được kỳ vọng sẽ làm việc toàn thời gian tại các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp trong nước. Đây sẽ là lực lượng nòng cốt đảm nhiệm các vị trí như trưởng nhóm nghiên cứu, trưởng phòng thí nghiệm hay giám đốc chương trình đào tạo ở những ngành công nghệ mũi nhọn.

Không dừng lại ở hình thức làm việc trực tiếp, chương trình còn mở rộng phạm vi hợp tác linh hoạt. Khoảng 1.500 chuyên gia khác sẽ tham gia giảng dạy, nghiên cứu thông qua các hình thức hợp tác thường xuyên hoặc từ xa. Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và chuyển đổi số, cho phép khai thác hiệu quả nguồn lực tri thức mà không bị giới hạn bởi không gian địa lý.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Quyết định 530/QĐ-TTg nhấn mạnh một loạt nhóm nhiệm vụ và giải pháp mang tính hệ thống. Trọng tâm trước hết là hoàn thiện thể chế và chính sách. Đây được xem là “nút thắt” lâu nay cần tháo gỡ để tạo môi trường cạnh tranh trong thu hút nhân tài quốc tế.

Theo đó, Chính phủ định hướng xây dựng các quy định rõ ràng về tiêu chuẩn và điều kiện đối với chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài khi tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại Việt Nam. Các ngành khoa học – công nghệ chiến lược và lĩnh vực kinh tế trọng điểm sẽ được ưu tiên, nhằm bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng hướng.

Một điểm mới đáng chú ý là cơ chế tuyển dụng và bổ nhiệm đặc thù. Thay vì áp dụng cứng nhắc các quy trình hành chính truyền thống, chương trình hướng tới mô hình linh hoạt, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế. Điều này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong việc “chiêu hiền đãi sĩ”.

Chính sách đãi ngộ cũng được đặt ở vị trí then chốt. Quyết định đề cập đến việc nghiên cứu các ưu đãi về tiền lương, tiền thưởng, thuế thu nhập cá nhân, cũng như cơ chế công nhận tương đương các chức danh học thuật được phong tặng ở nước ngoài. Đây là yếu tố quan trọng để giảm bớt rào cản đối với các nhà khoa học quốc tế khi cân nhắc làm việc tại Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở thu nhập, môi trường làm việc và điều kiện nghiên cứu cũng được đặc biệt chú trọng. Việc xây dựng hệ sinh thái học thuật hiện đại, chuyên nghiệp từ cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm đến văn hóa nghiên cứu được xem là nền tảng để giữ chân và phát huy hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao.

Cùng với đó, chương trình đặt mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học – công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo, vào quản lý và hoạt động đào tạo, nghiên cứu. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là công cụ giúp rút ngắn khoảng cách giữa Việt Nam với các nền giáo dục tiên tiến.

Một trong những rào cản thực tế đối với chuyên gia nước ngoài lâu nay là thủ tục hành chính. Nhận diện rõ vấn đề này, Quyết định yêu cầu cải cách mạnh mẽ quy trình cấp giấy phép lao động, thủ tục xuất nhập cảnh, cấp thị thực cư trú và các thủ tục liên quan. Việc đơn giản hóa, minh bạch hóa các thủ tục này sẽ góp phần giảm chi phí thời gian, tạo tâm lý thuận lợi cho các chuyên gia khi đến Việt Nam làm việc.

Bên cạnh đó, yếu tố đời sống cũng được đưa vào chính sách một cách cụ thể. Các giải pháp hỗ trợ về nhà ở, môi trường sống và dịch vụ công thiết yếu không chỉ dành cho bản thân chuyên gia mà còn cho gia đình họ. Đây là cách tiếp cận toàn diện, phù hợp với thông lệ quốc tế trong thu hút nhân tài.

Ngoài ra, chương trình cũng chú trọng xây dựng mạng lưới kết nối chuyên gia, nhà khoa học trên toàn cầu, đồng thời tăng cường truyền thông, quảng bá hình ảnh Việt Nam như một điểm đến học thuật uy tín. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh thu hút nhân lực chất lượng cao đang diễn ra ngày càng quyết liệt giữa các quốc gia.

Tuy nhiên, để các chính sách đi vào thực tiễn, yếu tố giám sát và đánh giá cũng được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc. Việc định kỳ sơ kết, tổng kết và nhân rộng các mô hình hiệu quả sẽ giúp chương trình vận hành linh hoạt, kịp thời điều chỉnh những bất cập phát sinh.

Có thể thấy, Quyết định 530/QĐ-TTg không chỉ là một chính sách thu hút nhân lực đơn thuần, mà là một bước đi mang tính chiến lược nhằm tái cấu trúc hệ sinh thái giáo dục và nghiên cứu của Việt Nam. Trong dài hạn, hiệu quả của chương trình sẽ không chỉ đo bằng số lượng chuyên gia thu hút được, mà quan trọng hơn là những giá trị tri thức, công nghệ và mạng lưới hợp tác quốc tế mà họ mang lại.

Trong một thế giới nơi tri thức trở thành nguồn lực cốt lõi, việc mở cửa đón nhận và phát huy chất xám toàn cầu chính là con đường ngắn nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Với những định hướng và giải pháp được đặt ra, chương trình kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mới, góp phần đưa giáo dục và khoa học – công nghệ Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực khu vực và quốc tế trong thập kỷ tới.