Một quan chức chính quyền cấp cao nói với các phóng viên, Zawahiri đã lẩn trốn trong nhiều năm, do đó việc xác định vị trí và tiêu diệt tên này là kết quả của công việc "kiên nhẫn và cẩn thận" từ cộng đồng tình báo và chống khủng bố.

Cho đến khi có thông báo của Hoa Kỳ, Zawahiri đã được đồn đại là sống ở khu vực bộ lạc của Pakistan hoặc bên trong Afghanistan.

Nói với điều kiện giấu tên, quan chức này cung cấp các chi tiết sau về hoạt động:

* Trong vài năm, chính phủ Hoa Kỳ đã biết về một mạng lưới mà họ đánh giá là đã hỗ trợ Zawahiri, và trong năm qua, sau khi Hoa Kỳ rút khỏi Afghanistan, các quan chức đã theo dõi các dấu hiệu về sự hiện diện của Al Qaeda ở nước này.

Năm nay, các quan chức xác định rằng gia đình của Zawahiri gồm vợ và các con đã chuyển đến một ngôi nhà an toàn ở Kabul và sau đó xác định Zawahiri ở cùng một địa điểm.

* Trong vài tháng, các quan chức tình báo ngày càng tin tưởng rằng họ đã xác định chính xác Zawahiri tại ngôi nhà an toàn Kabul và vào đầu tháng 4 bắt đầu giao ban cho các quan chức chính quyền cấp cao. Jake Sullivan, Cố vấn An ninh Quốc gia, sau đó đã thông báo tóm tắt cho Tổng thống Joe Biden.

"Chúng tôi có thể xây dựng một mô hình cuộc sống thông qua nhiều nguồn thông tin độc lập để cung cấp thông tin cho hoạt động", quan chức này cho biết.

Khi Zawahiri đến ngôi nhà an toàn ở Kabul, các quan chức xác định tên này không hề rời khỏi đó và họ đã xác định ông ta trên ban công ngôi nhà. Sau đó, ông ta đã bị tấn công và bị tiêu diệt, quan chức này cho biết.

* Các quan chức đã điều tra việc xây dựng và bản chất của ngôi nhà an toàn và xem xét kỹ lưỡng những người cư ngụ để đảm bảo Hoa Kỳ có thể tự tin tiến hành một chiến dịch tiêu diệt Zawahiri mà không đe dọa đến tính toàn vẹn cấu trúc của tòa nhà và giảm thiểu rủi ro cho dân thường và gia đình của Zawahiri, quan chức này cho biết.

* Trong những tuần gần đây, tổng thống Biden đã triệu tập các cuộc họp với các cố vấn chủ chốt và các thành viên Nội các để xem xét kỹ lưỡng thông tin tình báo và đánh giá đường lối hành động tốt nhất. 

Vào ngày 1/7, ông Biden đã được các thành viên trong nội các của ông bao gồm Giám đốc CIA William Burns, thông báo tóm tắt về một hoạt động được đề xuất trong Phòng Tình huống của Nhà Trắng.

Tổng thống Biden đã "đưa ra những câu hỏi chi tiết về những gì chúng tôi biết và làm thế nào chúng tôi biết nó" và kiểm tra kỹ lưỡng một mô hình ngôi nhà an toàn mà cộng đồng tình báo đã xây dựng và mang đến cuộc họp.

Ông hỏi về ánh sáng, thời tiết, vật liệu xây dựng và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sự thành công của hoạt động, quan chức này cho biết. Tổng thống cũng yêu cầu phân tích các phân nhánh tiềm tàng của một cuộc tấn công ở Kabul.

* Một vòng chặt chẽ gồm các luật sư cao cấp của liên cơ quan đã kiểm tra báo cáo tình báo và xác nhận rằng Zawahiri là một mục tiêu hợp pháp dựa trên việc tiếp tục lãnh đạo Al Qaeda.

Vào ngày 25/7, Tổng thống Biden đã triệu tập các thành viên Nội các chủ chốt và các cố vấn của mình để nhận một cuộc họp tóm tắt cuối cùng và thảo luận về việc giết Zawahiri sẽ ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ của Mỹ với Taliban, trong số các vấn đề khác, quan chức này cho biết. Sau khi trưng cầu ý kiến từ những người khác trong phòng, ông Biden cho phép "một cuộc không kích được điều chỉnh chính xác" với điều kiện nó giảm thiểu nguy cơ thương vong dân sự.

* Cuộc tấn công cuối cùng được thực hiện vào lúc 21h48 (giờ ET) ngày 30/7 bằng một máy bay không người lái bắn tên lửa "hỏa ngục".

Đồng minh thân cận của bin Laden

Zawahiri xuất thân từ một gia đình Ai Cập danh giá, theo New York Times. Ông nội là Rabia'a al-Zawahiri, là một lãnh tụ tại Đại học al-Azhar ở Cairo. Chú của ông, Abdel Rahman Azzam, là thư ký thứ nhất của Liên đoàn Ả Rập.

Zawahiri được cho là một trong những kẻ chủ mưu vụ tấn công khủng bố làm nhiều người chết nhất trên đất Mỹ, khi những kẻ không tặc biến máy bay của Mỹ thành những quả "tên lửa".

"19 anh em đã đi ra đi và dâng linh hồn của họ cho Allah toàn năng, Thiên Chúa toàn năng đã ban cho họ chiến thắng mà chúng tôi đang tận hưởng", al-Zawahiri nói trong một thông điệp được bằng video được phát vào tháng 4/2002.

Đây là thông điệp đầu tiên trong số nhiều thông điệp chế nhạo mà trùm khủng bố - kẻ đã trở thành thủ lĩnh của al Qaeda sau khi lực lượng Mỹ tiêu diệt bin Laden vào năm 2011 - gửi đi trong nhiều năm, thúc giục các chiến binh tiếp tục cuộc chiến chống Mỹ và chế nhạo các nhà lãnh đạo Mỹ.

Zawahiri liên tục di chuyển sau khi quân đội Mỹ hiện diện ở Afghanistan sau cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001. Ông ta cũng đã từng thoát khỏi một cuộc tấn công của quân đội Mỹ trong vùng núi Tora Bora hiểm trở của Afghanistan, một cuộc tấn công khiến vợ và con của ông thiệt mạng.

Zawahiri lần đầu được bết đến với tư cách là một chiến binh Hồi giáo khi ở trong tù vì liên quan đến vụ ám sát Tổng thống Ai Cập Anwar Sadat vào năm 1981. "Chúng tôi muốn nói với cả thế giới. Chúng tôi là ai? Chúng tôi là ai?", Zawahiri ấy nói trong một cuộc trả lời phỏng vấn từ trong nhà tù.

Vào thời điểm đó, al-Zawahiri, một bác sĩ trẻ, đã là một kẻ khủng bố tận tụy, người đã âm mưu lật đổ chính phủ Ai Cập trong nhiều năm và tìm cách thay thế nó bằng chế độ Hồi giáo chính thống. Ông tự hào tán thành vụ ám sát Sadat sau khi nhà lãnh đạo Ai Cập làm hòa với Israel.

Zawahiri đã phải ngồi tù ba năm sau vụ ám sát Sadat và nói rằng mình đã bị tra tấn trong khi bị giam giữ. Sau khi được trả tự do, ông ta lên đường đến Pakistan, nơi ông ta điều trị cho những chiến binh mujahadeen bị thương, những người đã chiến đấu chống lại sự chiếm đóng Afghanistan của Liên Xô.

Và tại đây, Zawahiri gặp bin Laden và tìm thấy một lý tưởng chung.

"Chúng tôi đang làm việc với bin Laden", Zawahiri nói trong thông báo về việc sáp nhập nhóm khủng bố của ông, nhóm Hồi giáo Jihad Ai Cập, với al Qaeda vào tháng 5 năm 1998. "Chúng tôi biết ông ta từ hơn 10 năm nay. Chúng tôi đã chiến đấu với ông ở đây, ở Afghanistan", Zawahiri.

Cùng nhau, hai thủ lĩnh khủng bố đã ký một bản tuyên bố: "Bản án giết và chống lại người Mỹ và các đồng minh, dù là dân thường hay quân đội, là nghĩa vụ đối với mọi người Hồi giáo".

Chủ mưu vụ 11/9

Các cuộc tấn công chống lại Mỹ và các cơ sở của họ bắt đầu vài tuần sau đó, với các vụ đánh bom liều chết vào các đại sứ quán Mỹ ở Kenya và Tanzania khiến hơn 200 người thiệt mạng và hơn 5.000 người khác bị thương.

Zawahiri và bin Laden hả hê sau khi thoát khỏi một cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình của Mỹ ở Afghanistan nhằm trả đũa.

Sau đó là vụ tấn công tàu USS Cole ở Yemen vào tháng 10 năm 2000, khi những kẻ đánh bom liều chết trên một chiếc xuồng cao su đã kích nổ thuyền và đâm vào con tàu này, giết chết 17 thủy thủ Mỹ và làm bị thương 39 người khác.

Đỉnh điểm của âm mưu khủng bố của Zawahiri là vào ngày 11/9/2001, khi gần 3.000 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công vào tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới và Lầu Năm Góc. Một chiếc máy bay không tặc thứ tư, đang đi đến Washington, đã bị rơi tại một cánh đồng ở Pennsylvania sau khi hành khách chống trả.

Kể từ đó, al-Zawahiri đã công khai hồ sơ của mình, xuất hiện trên nhiều video và băng ghi âm để kêu gọi người Hồi giáo tham gia cuộc thánh chiến chống lại Hoa Kỳ và các đồng minh và thường đưa ra phát biểu sau các vụ khủng bố..

Vào tháng 5 năm 2003, xảy ra hàng loạt vụ đánh bom liều chết ở Riyadh, Ả Rập Xê-út, giết chết 23 người, trong đó có 9 người Mỹ, vài ngày saumột đoạn băng được cho là có giọng nói của Zawahiri được phát tán nói về các vụ tấn công này.

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã treo thưởng lên tới 25 triệu USD cho thông tin trực tiếp dẫn đến việc bắt giữ Zawahiri. Một báo cáo của Liên hợp quốc vào tháng 6 năm 2021 cho thấy ông ta đang ở đâu đó trong khu vực biên giới của Afghanistan và Pakistan, và ông ta có thể đã quá yếu để được đưa ra video tuyên truyền.

(Nguồn: Reuters/CNN)