"Mẹ ơi, con rửa bát rồi, mẹ trả con bao nhiêu tiền?" – câu hỏi tưởng chừng vô tư của một đứa trẻ lại khiến không ít phụ huynh băn khoăn. Trong bối cảnh nhiều gia đình hiện đại mong muốn dạy con về giá trị của lao động, quản lý tài chính và tính tự lập từ sớm, việc trả công cho con khi làm việc nhà đang trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận.

Có người cho rằng đây là cách giúp trẻ hiểu rằng lao động tạo ra giá trị và phần thưởng xứng đáng. Tuy nhiên, cũng có ý kiến lo ngại việc "quy đổi" mọi việc nhà thành tiền có thể khiến trẻ hình thành tư duy vụ lợi, chỉ làm khi nhận được lợi ích vật chất.

Thạc sĩ Ngô Hương Giang, doanh nhân, chuyên gia giáo dục quản lý tài chính

Vậy cha mẹ có nên trả công cho con khi làm việc nhà? Đâu là cách giúp trẻ vừa biết trân trọng sức lao động, vừa hiểu trách nhiệm của mình với gia đình?

Trao đổi về vấn đề này, Thạc sĩ Ngô Hương Giang, chuyên gia giáo dục quản lý tài chính cho biết, thông thường cha mẹ khi gặp tình huống trên sẽ có hai phản xạ, nhưng đều sai lầm.

Đầu tiên, cha mẹ sẽ từ chối trả tiền cho con bởi việc nhà là trách nhiệm chung của các thành viên. Điều này khiến trẻ lần sau sẽ né tránh việc nhà, hoặc khi được cha mẹ nhắc nhở sẽ làm cho xong chứ không phải làm vì đã thấu hiểu.

Thứ hai, cha mẹ đồng ý trả tiền cho con. Từ đó, trẻ đòi tiền ở mọi thứ, kể cả việc mở cửa cho mẹ, lấy nước cho ông bà.

"Hai phản xạ này đều xuất phát từ cùng một chỗ, cha mẹ chưa tách bạch được 3 loại việc khác nhau trong gia đình. Do đó, cha mẹ không nên vội vàng trả lời có hay không, mà cần dạy con phân loại", Thạc sĩ Ngô Hương Giang cho hay.

Theo chị Giang, cha mẹ nên phân rõ 3 khung tầng việc nhà: Trách nhiệm - Cơ hội - Dự án. 

Cha mẹ cần giúp con hiểu rõ về 3 tầng công việc trong nhà

Tầng 1: Trách nhiệm - Không trả tiền

Đây là những việc thuộc về vai trò thành viên gia đình, bất kể ai cũng phải làm, con cái hay cha mẹ cũng không được trả tiền cho những việc này. Bao gồm:

- Tự dọn giường, gấp chăn buổi sáng

- Cất gọn quần áo của mình sau khi tắm

- Mang bát của mình ra bếp sau bữa ăn

- Dọn dẹp phòng con ở (bao gồm gấp chăn khi ngủ dậy, thay ga gối 1 tuần 1 lần, dọn dẹp bạn học, tủ sách...)

"Việc này con phải làm, không thưởng, không trả bằng tiền. Vì nếu cha mẹ trả tiền cho những việc này, con sẽ học được một thông điệp rất nguy hiểm: Sống chung nghĩa là trao đổi tiền", chị Giang nhấn mạnh.

Tầng 2: Cơ hội - có thể trả công, nếu là việc làm thêm

Đây là việc vượt khỏi phạm vi trách nhiệm cá nhân của con, mà thông thường cha mẹ, gia sư hoặc người giúp việc sẽ làm. Khi con tự nguyện làm, đó là con tạo thêm giá trị cho gia đình, và xứng đáng nhận thù lao nhỏ. Các công việc bao gồm:

- Rửa toàn bộ bát sau bữa cơm gia đình, không chỉ bát của con

- Lau nhà cho cả nhà, không chỉ phòng con

- Trông em hoặc dạy em học 2 tiếng để mẹ có thời gian làm việc của mẹ

- Đi chợ thay mẹ với danh sách rõ ràng

"Tầng này dạy con, lao động tạo ra giá trị mới thì được nhận thù lao. Đây là bậc thang đầu tiên để con hiểu về thu nhập từ công việc sau này", nữ chuyên gia giải thích.

Tầng 3: Dự án - có mục tiêu, có thưởng 

Đây là mức cao nhất. Con đặt mục tiêu, tự lên kế hoạch, tự chịu trách nhiệm, có deadline. Cha mẹ đóng vai khách hàng và đưa ra các yêu cầu. Ví dụ:

- Dự án: Dọn lại toàn bộ các đồ ở các tủ, ngăn kéo... trong nhà. Cha mẹ đưa ra yêu cầu trẻ lập danh sách phân loại đồ giữ, đồ bán, đồ từ thiện, đồ bỏ. Hoàn thành trong 2 ngày cuối tuần.

Mức thưởng khoảng 300.000đ/2 bạn nếu đạt chuẩn (tùy cha mẹ quyết định về số tiền thưởng).

- Dự án: Rửa xe ô tô, xe máy, xe đạp trong ngày cuối năm. Mức thưởng khoảng 100.000đ/xe ô tô, 50.000đ/ xe máy nếu đạt chuẩn. Cha mẹ cũng có thể gợi ý để các con tự phân chia tiền.

"Sau dự án đó, các con không chỉ có tiền. Con có một thứ quý hơn đó trải nghiệm tạo ra giá trị từ một mục tiêu rõ ràng. Đó là tư duy của một người làm chủ tương lai, bắt đầu từ căn bếp gia đình", Thạc sĩ Ngô Hương Giang cho hay.

Cũng theo nữ chuyên gia, khi cha mẹ trả tiền cho con cũng cần đảm bảo giữ đúng các nguyên tắc. Trong đó, cần đưa ra thỏa thuận với con cái trước khi tiến hành các tầng công việc như deadline; xác định như nào là đạt chuẩn; mức tiền thưởng;...

Khi đã có "hợp đồng" chung, cha mẹ cần trả tiền đúng hẹn và đúng số tiền đã thỏa thuận. Điều này có nghĩa là cha mẹ đang dạy con tin vào chữ tín của mình, đồng thời dạy con sau này cũng phải giữ chữ tín với khách hàng của mình.

Nguyên tắc cuối cùng, cha mẹ sẽ không trả tiền nếu con không hoàn thành công việc. Hãy thẳng thắn nói với con: "Lần này rửa bát chưa sạch, mình cùng làm lại." Đó là cha mẹ dạy con giá trị thật của tiền, tiền không tự nhiên đến, tiền đến từ kết quả.

Có thể thấy, câu hỏi "Có nên trả công cho con khi làm việc nhà?" không có một đáp án đúng cho mọi gia đình. Điều quan trọng không nằm ở việc cha mẹ có đưa tiền hay không, mà là đứa trẻ học được điều gì từ những công việc mình làm mỗi ngày.

Khi được hướng dẫn đúng cách, trẻ sẽ hiểu rằng có những việc mình làm vì trách nhiệm và tình yêu thương dành cho gia đình; có những việc tạo ra giá trị mới và xứng đáng nhận thù lao; cũng có những mục tiêu lớn đòi hỏi sự nỗ lực, kỷ luật và tinh thần cam kết. Đó không chỉ là bài học về tiền bạc, mà còn là bài học về trách nhiệm, lao động và sự trưởng thành.

Bởi mục tiêu cuối cùng của việc dạy con làm việc nhà không phải để con kiếm được bao nhiêu tiền, mà để con hiểu giá trị của sự đóng góp. Khi một đứa trẻ biết tự giác gấp chăn, rửa bát, giúp đỡ người thân hay hoàn thành một "dự án" của riêng mình, thứ các em nhận được không chỉ là phần thưởng vật chất, mà còn là hành trang quan trọng để bước vào cuộc sống tự lập sau này.