Phụ nữ làm việc nhà nhiều gấp 3 lần đàn ông

Theo báo cáo “Hướng tới những đô thị chăm sóc: Phân tích không gian địa lý tại Việt Nam” của UN Women năm 202,  phụ nữ và trẻ em gái dành trung bình 232 phút mỗi ngày cho công việc nhà và chăm sóc không được trả công, trong khi nam giới và trẻ em trai dành 72 phút. Khoảng cách là 160 phút mỗi ngày, tương đương 2 giờ 40 phút.

Diễn đàn Kinh tế Chăm sóc Việt Nam 2026 do VCCI và các đối tác tổ chức tại Hà Nội ngày 26/1/2026, cho thấy kinh tế chăm sóc đang được đặt trong câu chuyện phát triển doanh nghiệp và kinh tế. Ảnh: VCCI 

 Năm 2023, Tổng cục Thống kê phối hợp thực hiện với Ngân hàng Thế giới cũng đã thực hiện một khảo sát tương tự và kết quả cho thấy sự chênh lệch lớn trong thời gian làm việc nhà của phụ nữ và nam giới Việt Nam. Theo đó, phụ nữ dành trung bình khoảng 3 giờ mỗi ngày cho công việc nhà, trong khi nam giới dành khoảng 1 giờ 42 phút.

Con số đáng chú ý không chỉ nằm ở khoảng 3 giờ chênh lệch, mà là khoảng thời gian ấy được lấy từ đâu. Đó có thể là thời gian học thêm một kỹ năng, tham gia một khóa đào tạo, nhận một chuyến công tác, xây dựng mạng lưới nghề nghiệp hoặc đơn giản là nghỉ ngơi. Khi trách nhiệm chăm sóc được phân bổ không đều, cơ hội phát triển cũng khó có thể phân bổ đều.

Cũng theo báo cáo trên của UN Women, 90% các bà mẹ được khảo sát xác định trách nhiệm gia đình là rào cản chính đối với việc làm. Báo cáo cũng ghi nhận phụ nữ chiếm tỷ lệ cao hơn trong các công việc chăm sóc được trả lương, nhưng những công việc này vẫn có nguy cơ thiếu ổn định và bảo vệ xã hội.

Vì vậy, không thể nhìn việc chăm sóc đơn thuần như những “việc nhà nhỏ”. Nó liên quan trực tiếp đến khả năng tham gia và tiến bộ của phụ nữ trên thị trường lao động.

Theo công bố của UNFPA tại Việt Nam vào đầu năm nay, trong vòng một thập kỷ, hơn 1/5 dân số Việt Nam sẽ trên 60 tuổi. Tuổi thọ trung bình khi sinh hiện đạt 74,7 năm, nhưng tuổi thọ khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 năm, đồng nghĩa nhiều người có thể sống gần một thập kỷ với bệnh tật hoặc hạn chế chức năng.

Cũng theo công bố của UNFPA công bố cùng ngày, 99% người cao tuổi Việt Nam phụ thuộc vào chăm sóc gia đình và phụ nữ đảm nhận khoảng 72% trách nhiệm chăm sóc. UNFPA cho rằng hệ thống chăm sóc dài hạn của Việt Nam vẫn còn phát triển chưa đầy đủ và cần chuyển từ cách tiếp cận coi chăm sóc là việc riêng của gia đình sang một hệ thống chăm sóc tích hợp hơn.

Đây là điểm mà câu chuyện bình đẳng giới gặp câu chuyện dân số. Nếu số người cần chăm sóc tăng lên nhưng dịch vụ chăm sóc không phát triển tương ứng, gia đình sẽ phải gánh phần thiếu hụt. Và nếu cách phân công truyền thống không thay đổi, phụ nữ tiếp tục là lực lượng bù đắp khoảng trống đó bằng chính thời gian của mình.

Hệ  thống chăm sóc bền vững cần sự tham gia của gia đình

Phân bổ lại trách nhiệm chăm sóc trước hết cần diễn ra trong gia đình. Nam giới phải tham gia thực chất vào việc chăm con, chăm người già, chăm người bệnh, thay vì coi đó là trách nhiệm chính của phụ nữ. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc vận động các ông chồng làm thêm việc nhà, vấn đề vẫn chưa được giải quyết.

Lễ khai trương cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại phường Long Biên (Hà Nội). Mô hình “sáng đi – chiều về” mở thêm lựa chọn chăm sóc cho các gia đình có người cao tuổi. Ảnh: Dân trí.

Một hệ thống chăm sóc bền vững cần sự tham gia của gia đình, Nhà nước, cộng đồng và thị trường. Chính sách của Việt Nam đang bắt đầu đi theo hướng này. Luật Dân số số 113/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 1/7/2026, xác định các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chăm sóc. Đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và dịch vụ chăm sóc phù hợp với quá trình già hóa dân số.

Tiếp đó, Quyết định 1116/QĐ-TTg ngày 22/6/2026 của Thủ tướng sửa đổi Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030. Chính sách mới đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20% xã, phường, đặc khu thí điểm, phát triển mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày và 100% tỉnh, thành phố có cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức xã hội hóa.

Năm 2026, những mô hình đầu tiên bắt đầu xuất hiện rõ hơn. Tháng 6/2026, Hà Nội khai trương cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại phường Long Biên. Tháng 8/2026, phường Tây Hồ tiếp tục khai trương cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày. Tháng 9/2026, phường Bồ Đề tiếp tục đưa cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày vào hoạt động… Những mô hình được xác định là một giải pháp để huy động gia đình và cộng đồng cùng tham gia chăm sóc.

Những mô hình này cho phép người cao tuổi đến cơ sở vào ban ngày để được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, tư vấn dinh dưỡng và tham gia các hoạt động cộng đồng, sau đó trở về nhà. Đây là cách tổ chức có thể giúp những gia đình mà người trong độ tuổi lao động vẫn phải đi làm giảm một phần áp lực chăm sóc.

Điều này cho thấy điều kiện chăm sóc người cao tuổi đang dần được nhìn như một phần của hạ tầng xã hội, thay vì chỉ là việc của từng hộ gia đình. Một xã hội bình đẳng không phải là xã hội trong đó phụ nữ cố gắng làm được nhiều việc hơn. Đó là xã hội trong đó trách nhiệm chăm sóc được nhìn nhận, chia sẻ và tổ chức lại, để phụ nữ không phải lựa chọn giữa gia đình và cơ hội của chính mình.