Nhóm nhân sự trao đổi về các biểu đồ và số liệu liên quan đến giới. Dữ liệu được tổ chức đầy đủ và nhất quán là cơ sở để theo dõi khoảng cách giữa phụ nữ và nam giới trong từng lĩnh vực.

Sau 5 năm thực hiện Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021–2030, 13/20 chỉ tiêu đã đạt và vượt mục tiêu đến năm 2025. Con số này cho biết tiến độ của Chiến lược, nhưng để quyết định những gì cần thay đổi trong giai đoạn tiếp theo, một câu hỏi khác quan trọng không kém là chúng ta đang có đủ dữ liệu để nhìn thấy khoảng cách giới ở đâu hay chưa.

Đây là vấn đề được chính Chính phủ nhận diện. Báo cáo số 137/BC-CP ngày 31/3/2026 về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới cho biết số liệu thống kê giới hiện nằm rải rác ở nhiều bộ, ngành, chưa có quy chế và công cụ cụ thể để thu thập, tổng hợp vào một hệ thống tập trung. Một số chỉ tiêu cần dữ liệu từ các cuộc điều tra thống kê nhưng việc tổ chức điều tra còn phụ thuộc vào nguồn lực.

Khoảng trống này trở nên đáng chú ý hơn khi Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến để sửa đổi, bổ sung Chiến lược cho giai đoạn 2027–2030. Nếu mục tiêu mới được đặt ra nhưng dữ liệu đầu vào vẫn thiếu, chậm hoặc không đủ chi tiết, việc biết một chính sách đang giúp phụ nữ và nam giới khác nhau ra sao sẽ tiếp tục khó khăn.

Một con số chung chưa cho biết ai đang bị bỏ lại

Dữ liệu về giới không đơn giản là đếm bao nhiêu phụ nữ và bao nhiêu nam giới. Một chỉ số thực sự hữu ích còn phải cho thấy họ ở độ tuổi nào, làm nghề gì, sống ở khu vực nào, có thuộc nhóm dân tộc thiểu số, người khuyết tật hay lao động di cư hay không và cơ hội tiếp cận nguồn lực giữa các nhóm khác nhau thế nào.

Ví dụ, tỷ lệ lao động nữ làm công hưởng lương năm 2025 đạt 52,1%, cao hơn mục tiêu 50% của Chiến lược. Đây là một kết quả có thể đo được. Nhưng riêng tỷ lệ này chưa trả lời phụ nữ đang tập trung ở ngành nào, công việc ổn định tới đâu, mức thu nhập ra sao, có được tham gia bảo hiểm xã hội, đào tạo nghề hay cơ hội thăng tiến tương đương nam giới hay không.

Tương tự, một địa phương có thể đạt tỷ lệ cao về phụ nữ tham gia một chương trình hỗ trợ kinh tế. Nếu dữ liệu chỉ dừng ở số người tham gia, rất khó biết phụ nữ ở nông thôn, phụ nữ dân tộc thiểu số hay người kinh doanh phi chính thức có tiếp cận được như những nhóm khác không. Bình đẳng trên một con số tổng hợp đôi khi vẫn có thể che đi khoảng cách giữa các nhóm bên trong.

Đó là lý do dữ liệu phân tách giới có ý nghĩa trực tiếp đối với chính sách. Nó giúp chuyển câu hỏi từ “bao nhiêu người đã được hỗ trợ” sang “nhóm nào đã tiếp cận được, nhóm nào chưa và vì sao”.

Một nhóm làm việc cùng phân tích các bảng số liệu về giới. Việc phân tách dữ liệu theo giới giúp nhận diện rõ hơn khác biệt trong tiếp cận cơ hội, việc làm và các nguồn lực.

Một thay đổi pháp lý trong năm nay đã mở thêm điều kiện cho việc sử dụng dữ liệu. Từ ngày 1/3/2026, thông tin bình đẳng giới không còn thuộc phạm vi bí mật nhà nước. Tuy nhiên, khả năng công khai thông tin và khả năng tạo ra một hệ thống dữ liệu đủ tốt là hai việc khác nhau. Dữ liệu muốn được sử dụng trong hoạch định chính sách còn phải được thu thập theo cùng khái niệm, cập nhật đúng kỳ, có khả năng so sánh và đủ mức phân tách cần thiết.

Dữ liệu rời rạc làm khó cả khâu thực thi

Khi số liệu nằm ở nhiều hệ thống khác nhau, một cơ quan muốn đánh giá tác động giới của chính sách có thể phải ghép dữ liệu về lao động, giáo dục, an sinh, y tế hoặc dân số từ nhiều đầu mối. Nếu mỗi nơi dùng một kỳ báo cáo hoặc cách phân loại khác nhau, bức tranh tổng hợp dễ bị chậm hơn diễn biến thực tế.

Vấn đề này càng rõ ở cấp cơ sở. Một chương trình có thể có mục tiêu quốc gia, nhưng người thực hiện cần biết cụ thể xã, phường của mình đang có nhóm nào cần ưu tiên và khoảng cách nằm ở đâu. Trong khi đó, nghiên cứu năm 2026 về bộ máy quản lý nhà nước trong lĩnh vực này cho thấy cán bộ cấp xã làm công tác bình đẳng giới phần lớn là kiêm nhiệm. Nếu vừa thiếu thời gian chuyên trách vừa phải tự tìm và ghép dữ liệu từ nhiều nguồn, khả năng sử dụng số liệu cho quyết định hằng ngày càng hạn chế.

Một cơ sở dữ liệu tập trung vì thế không chỉ phục vụ báo cáo cuối năm. Giá trị lớn hơn là giúp người thực thi nhìn được biến động theo thời gian, so sánh giữa địa bàn và nhận ra sớm nơi một khoảng cách giới đang mở rộng.

Điều này cũng giúp tránh một cách làm khá phổ biến là chỉ bổ sung số phụ nữ tham gia vào cuối báo cáo rồi coi đó là đánh giá giới. Một chính sách giao thông chẳng hạn có thể cần dữ liệu về cách nữ và nam sử dụng phương tiện, thời gian di chuyển và mục đích chuyến đi. Chính sách đào tạo nghề cần biết không chỉ số nữ nhập học mà cả tỷ lệ hoàn thành, có việc làm và thu nhập sau đào tạo. Chính sách tín dụng cần theo dõi khả năng tiếp cận vốn, quy mô khoản vay và kết quả sử dụng vốn của từng nhóm.

Thảo luận dữ liệu tại một cuộc họp ở cơ sở. Các chỉ số giới chỉ thực sự hữu ích khi có thể hỗ trợ người thực thi nhận diện nhóm đang gặp bất lợi và theo dõi thay đổi theo thời gian.

Giai đoạn mới cần những chỉ tiêu có thể theo dõi được

Báo cáo của Chính phủ xác định trong năm 2026, Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính sẽ phối hợp xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê phát triển giới mới, đồng thời nghiên cứu chế độ báo cáo thống kê và cơ sở dữ liệu thống kê giới quốc gia. Công việc này được đặt trong bối cảnh Chiến lược quốc gia cũng đang được rà soát cho những năm còn lại đến 2030.

Nếu hệ thống mới được xây dựng, yêu cầu quan trọng không chỉ là có thêm nhiều chỉ tiêu. Mỗi chỉ tiêu cần gắn với nguồn dữ liệu đủ ổn định để có thể đo lặp lại, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và đủ chi tiết để thấy khác biệt giữa nữ và nam cũng như giữa các nhóm phụ nữ khác nhau.

Việc chọn chỉ tiêu cũng cần tránh những mục tiêu chỉ dễ đếm mà khó phản ánh kết quả thực chất. Số người được tập huấn cho biết quy mô hoạt động, nhưng chưa nói kỹ năng có được sử dụng hay không. Số doanh nghiệp nhận hỗ trợ chưa cho biết doanh nghiệp nào phát triển được thị trường. Số phụ nữ tham gia một cơ chế ra quyết định chưa tự động phản ánh mức độ họ thực sự có tiếng nói trong quyết định đó.

Giai đoạn 2027–2030 vì thế là thời điểm phù hợp để xử lý đồng thời hai việc. Một mặt, rà lại những mục tiêu đã đạt, chưa đạt hoặc không còn phản ánh đúng vấn đề mới. Mặt khác, xây dựng hệ thống dữ liệu đủ tốt để mỗi kết quả trong tương lai có thể được kiểm chứng. Khi đó, bình đẳng giới không chỉ được đo bằng việc một chỉ tiêu chuyển từ chưa đạt sang đạt, mà bằng khả năng nhìn rõ ai đang tiến lên, ai vẫn đứng ngoài và khoảng cách xuất hiện ở khâu nào.