Ảnh minh họa. Nữ nhân viên làm việc tại một nhà hàng ở Việt Nam. Ảnh: Sóc Năng Động/Pexels.

Một mức lương tối thiểu mới đang được đề xuất cho năm 2027. Nếu phương án trong dự thảo được ban hành, mức thấp nhất theo tháng sẽ tăng ở cả bốn vùng, từ 310.000 đến 390.000 đồng so với hiện hành. Tuy nhiên, với nhóm lao động có nguy cơ nhận lương dưới mức tối thiểu, câu hỏi không dừng ở mức sàn được nâng thêm bao nhiêu mà còn là họ có thực sự được trả đúng mức sàn ấy hay không.

Điều này đặc biệt đáng chú ý dưới góc độ giới. Một nghiên cứu về lương tối thiểu tại Việt Nam do Tổ chức Lao động Quốc tế công bố năm 2026 xác định lao động nữ là một trong những nhóm vẫn dễ bị tổn thương trước tình trạng hưởng lương dưới mức tối thiểu. Phát hiện này không có nghĩa mọi phụ nữ đều có lương thấp, càng không đủ để kết luận phụ nữ bị trả thấp hơn nam giới cho cùng một công việc. Nó chỉ ra một điểm cần theo dõi khi chính sách thay đổi.

Mức sàn mới vẫn đang ở bước dự thảo

Phương án đang được Bộ Tư pháp thẩm định đưa mức lương tối thiểu tháng của vùng I lên 5,7 triệu đồng, vùng II lên 5,08 triệu đồng, vùng III lên 4,45 triệu đồng và vùng IV lên 4,04 triệu đồng. So với mức đang áp dụng, mức tăng dao động từ 310.000 đến 390.000 đồng một tháng, bình quân khoảng 7,8%.

Mức tối thiểu theo giờ cũng được đề xuất tăng tương ứng, lần lượt là 27.400 đồng, 24.400 đồng, 21.400 đồng và 19.400 đồng mỗi giờ. Việc duy trì cả mức theo tháng và theo giờ có ý nghĩa với một thị trường lao động có nhiều cách bố trí thời gian làm việc, thay vì chỉ có công việc toàn thời gian theo tháng.

Bốn mức lương tháng đang được đề xuất

Các mức năm 2027 hiện mới nằm trong dự thảo đang được thẩm định, chưa phải mức lương đã có hiệu lực.

Phạm vi dự thảo không được xác định theo giới. Người lao động làm việc theo hợp đồng thuộc đối tượng áp dụng như nhau, dù là nữ hay nam. Phía sử dụng lao động cũng không chỉ có doanh nghiệp mà còn gồm cơ quan, tổ chức, hợp tác xã, hộ gia đình và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo thỏa thuận.

Một điểm cũng cần phân biệt rõ là tăng lương tối thiểu bình quân 7,8% không đồng nghĩa tiền lương của mọi người lao động sẽ tự động tăng 7,8%. Lương tối thiểu là mức sàn. Với những người đang được trả cao hơn mức sàn mới, tiền lương cụ thể còn được xác định bởi thỏa thuận lao động, cách xây dựng hệ thống lương và những cơ chế liên quan tại nơi làm việc.

Ảnh minh họa. Hai phụ nữ chuẩn bị đồ ăn tại một quầy hàng ở Việt Nam. Hình ảnh không cho phép xác định họ là lao động làm công hay tự làm, vì vậy không thể chỉ từ hoạt động trong ảnh suy ra họ thuộc diện áp dụng lương tối thiểu. Ảnh: Tuan Vy/Pexels.

Góc giới nằm ở khả năng nhận đúng mức sàn

Nghiên cứu ILO công bố tháng 3/2026 cho thấy Việt Nam có tỷ lệ người lao động nhận dưới mức lương tối thiểu tương đối thấp, nhưng rủi ro không phân bố giống nhau. Lao động nữ nằm trong số những nhóm dễ bị tổn thương hơn, bên cạnh lao động lớn tuổi và người có trình độ học vấn thấp.

Đáng chú ý hơn, mức độ tuân thủ khác nhau giữa các ngành và các vùng. Nhóm lao động làm việc trong khu vực hộ gia đình được nghiên cứu xác định có rủi ro cao nhất. Chi tiết này có liên hệ trực tiếp với phạm vi của chính sách, bởi dự thảo cũng liệt kê hộ gia đình và cá nhân có thuê mướn lao động vào nhóm người sử dụng lao động phải thực hiện mức lương tối thiểu khi thuộc quan hệ lao động mà pháp luật điều chỉnh.

Như vậy, một quy định trung tính về giới vẫn cần được nhìn bằng dữ liệu giới khi đi vào thực tế. Nếu lao động nữ xuất hiện nhiều hơn trong những nhóm có nguy cơ bị trả dưới sàn, việc nâng con số trong nghị định chưa đủ để biết họ được hưởng lợi đến đâu. Ngược lại, cũng không nên mặc định sẽ có bất bình đẳng nếu chưa có dữ liệu thực thi cho thấy tỷ lệ tuân thủ giữa nữ và nam khác nhau.

Đây cũng là chỗ cần tách câu chuyện lương tối thiểu khỏi minh bạch cách trả lương. Mức sàn nhằm ngăn tiền lương rơi xuống dưới một ngưỡng nhất định, còn khoảng cách tiền lương giữa nữ và nam có thể liên quan đến nghề nghiệp, vị trí, giờ làm việc, thâm niên, thưởng và nhiều yếu tố khác. Hai bài toán liên quan nhưng không thể thay thế cho nhau.

Con số cần theo dõi sau khi chính sách được ban hành

Ảnh minh họa. Một lao động bốc hàng lên xe giao nhận tại TP.HCM. Mức lương tối thiểu áp dụng theo quan hệ lao động và địa bàn, không phân biệt người lao động là nữ hay nam. Ảnh: Tuan Vy/Pexels.

Nếu phương án 2027 được thông qua, một đánh giá chỉ cho biết bao nhiêu doanh nghiệp đã cập nhật bảng lương sẽ chưa đủ để nhìn ra tác động giới. Dữ liệu thực thi cần cho thấy tỷ lệ người lao động nhận dưới mức tối thiểu ở nữ và nam, ngành nghề nào có mức tuân thủ thấp, sự khác biệt giữa các vùng, loại hình người sử dụng lao động và hình thức làm việc.

Việc theo dõi theo giờ cũng cần được chú ý. Người làm việc với thời lượng khác nhau có thể chịu tác động của mức tối thiểu theo giờ, nên số tiền nhận trong tháng không thể được dùng một mình để kết luận một trường hợp có tuân thủ chính sách hay không.

Một mức sàn cao hơn có thể mở rộng lớp bảo vệ cho những người đang ở sát đáy thang lương. Nhưng đối với lao động nữ mà nghiên cứu đã xác định là một nhóm dễ bị tổn thương trước tình trạng hưởng lương dưới mức tối thiểu, phần quyết định vẫn nằm ở khoảng cách giữa quy định và tiền lương thực nhận. Khi Nghị định chưa được ban hành, đó cũng là điểm cần tiếp tục theo dõi thay vì sớm coi mức tăng 7,8% là kết quả đã đến tay người lao động.