Bà Trần Nhụy Lan Thảo (bên trái), Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất gạch không nung Vĩnh Long Phước, giới thiệu sản phẩm của doanh nghiệp tại Vĩnh Long. Doanh nghiệp được hỗ trợ đầu tư dây chuyền sản xuất từ chương trình khuyến công quốc gia năm 2025. Ảnh: Hoàng Dương/Tạp chí Công Thương.

Đối với một cơ sở sản xuất nhỏ ở nông thôn, khoản đầu tư vào máy móc không chỉ là chuyện thay thiết bị cũ bằng thiết bị mới. Chủ cơ sở còn phải tính khả năng tiêu thụ sản phẩm, chi phí vận hành và số vốn có thể bỏ ra trước khi quyết định mở rộng sản xuất. Chính sách khuyến công được thiết kế để hỗ trợ một phần những khoản đầu tư như vậy, nhưng cơ hội tiếp cận không giống với việc đăng ký nhận một khoản trợ cấp cố định.

Ngày 25/9/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 139/2026/TT-BTC hướng dẫn lập, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí khuyến công, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Văn bản quy định cụ thể kinh phí dành cho đào tạo nghề, chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc, đổi mới quy trình sản xuất và xúc tiến thương mại. Với các cơ sở do phụ nữ làm chủ, thông tư này cần được đọc cùng Nghị định số 235/2025/NĐ-CP, bởi nguyên tắc ưu tiên xét chọn đã được Chính phủ quy định từ năm 2025.

Ưu tiên trong xét chọn, không phải cấp vốn tự động

Nghị định 235/2025/NĐ-CP bổ sung một nguyên tắc đáng chú ý trong hoạt động khuyến công. Trường hợp các cơ sở công nghiệp nông thôn cùng đáp ứng điều kiện hỗ trợ, cơ sở do phụ nữ làm chủ, cơ sở sử dụng nhiều lao động nữ, lao động yếu thế và lao động là người dân tộc thiểu số được ưu tiên lựa chọn.

Quy định này nhìn nhận vai trò của phụ nữ ở hai vị trí khác nhau trong sản xuất. Một là người làm chủ, quyết định phương án đầu tư và tổ chức kinh doanh. Hai là người lao động trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm tại cơ sở. Việc ưu tiên vì thế không chỉ hướng đến quyền sở hữu của phụ nữ mà còn tính đến cơ cấu lao động của nơi được hỗ trợ.

Tuy nhiên, thứ tự xét chọn không thay thế các điều kiện pháp lý và tài chính. Theo Thông tư 139, nhiệm vụ hoặc đề án đề nghị hỗ trợ phải phù hợp với ngành nghề, nội dung khuyến công được quy định và được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Cơ sở thực hiện còn phải đã đầu tư hoặc cam kết bảo đảm phần kinh phí còn lại sau khi trừ khoản ngân sách hỗ trợ, đồng thời cam kết chưa nhận hỗ trợ từ nguồn kinh phí nhà nước cho cùng một nội dung.

Như vậy, một cơ sở do phụ nữ làm chủ không mặc nhiên được nhận kinh phí chỉ nhờ đáp ứng tiêu chí về giới. Ngược lại, cơ sở do nam giới làm chủ cũng không bị loại khỏi chương trình. Ưu tiên được áp dụng khi các cơ sở cùng đáp ứng điều kiện, còn khả năng được hỗ trợ phải gắn với đề án cụ thể và nguồn kinh phí thực hiện.

Mức hỗ trợ máy móc có thể đạt 480 triệu đồng mỗi cơ sở

Thông tư 139 quy định kinh phí hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, chuyển giao công nghệ và tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở mức tối đa 50% dự toán chi phí được phê duyệt, nhưng không quá 480 triệu đồng cho mỗi cơ sở. Với dây chuyền công nghệ, mức trần hỗ trợ được xác định bằng 1,5 lần mức hỗ trợ đối với ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến.

Giới thiệu sản phẩm tại Hội chợ triển lãm sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc năm 2026 ở Hải Phòng. Ảnh: Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương.

Đối với mô hình trình diễn kỹ thuật nhằm phổ biến công nghệ mới hoặc sản xuất sản phẩm mới, mức hỗ trợ tối đa là 30% dự toán được phê duyệt, không quá 1,6 tỷ đồng cho mỗi mô hình. Mô hình áp dụng sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vững được hỗ trợ tối đa 30% dự toán, nhưng không quá 800 triệu đồng cho mỗi mô hình.

Các con số này là mức trần của từng nội dung chi, không phải số tiền mà mọi cơ sở đều được nhận. Phần kinh phí thực tế phụ thuộc loại đề án, dự toán được phê duyệt và nguồn lực bố trí. Đặc biệt, yêu cầu về vốn đối ứng khiến việc đánh giá phương án đầu tư trở thành khâu quan trọng đối với những cơ sở có quy mô nhỏ.

Ngoài máy móc, chính sách còn dành kinh phí cho đào tạo nghề, nâng cao năng lực quản lý, tư vấn về thiết kế mẫu mã, bao bì, đăng ký nhãn hiệu, tham gia hội chợ và mở rộng thị trường. Đây là những hoạt động liên quan trực tiếp đến quá trình một cơ sở sản xuất chuyển từ làm hàng theo kinh nghiệm sang tổ chức kinh doanh có kế hoạch hơn. Việc được hỗ trợ nội dung nào phải căn cứ vào ngành nghề, nhu cầu và đề án đã được phê duyệt.

Giới thiệu sản phẩm tại Hội chợ triển lãm sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc năm 2026 ở Hải Phòng. Ảnh: Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương.

Quyền ưu tiên cần được thể hiện trong kết quả thực hiện

Cơ chế ưu tiên phụ nữ có ý nghĩa khi người đủ điều kiện biết được mình có thể tham gia chương trình và có khả năng chuẩn bị một đề án đáp ứng yêu cầu. Đối với những cơ sở quy mô nhỏ, việc xác định đúng nội dung đề nghị hỗ trợ, lập dự toán và chuẩn bị phần vốn còn lại là những công việc cần được làm rõ ngay từ đầu, thay vì chỉ thông báo một mức kinh phí tối đa.

Báo cáo về việc làm phi chính thức tại Việt Nam do Tổ chức Lao động Quốc tế và Viện Khoa học Lao động và Xã hội phối hợp thực hiện, công bố năm 2025, ghi nhận lao động nữ phi chính thức gặp nhiều bất lợi hơn so với lao động nam phi chính thức và lao động nữ trong khu vực chính thức. Kết quả này không đồng nghĩa mọi nữ chủ cơ sở sản xuất đều gặp cùng những khó khăn, nhưng cho thấy cần chú ý điều kiện tiếp cận đào tạo và nâng cao kỹ năng của lao động nữ khi triển khai chính sách ở nông thôn.

Ở góc độ thực thi, cơ quan quản lý có thể đánh giá chính sách bằng những thông tin cụ thể hơn số đề án được duyệt. Chẳng hạn, trong các cơ sở đủ điều kiện có bao nhiêu cơ sở do phụ nữ làm chủ hoặc sử dụng nhiều lao động nữ; bao nhiêu hồ sơ được lựa chọn theo nguyên tắc ưu tiên; và các đề án được hỗ trợ tập trung vào máy móc, đào tạo hay mở rộng thị trường. Đây là những chỉ số cần được thu thập nếu muốn đánh giá tác động giới của chương trình, chứ chưa phải kết quả đã được chứng minh.

Thông tư 139 sẽ có hiệu lực từ giữa tháng 11/2026. Khi các chương trình khuyến công được triển khai theo quy định mới, điều cần theo dõi không chỉ là tổng kinh phí hỗ trợ được phân bổ mà còn là cách nguyên tắc ưu tiên trong nghị định được áp dụng. Một chính sách hướng đến phát triển sản xuất nông thôn sẽ được đánh giá đầy đủ hơn khi có thể xác định những cơ sở nào tiếp cận được nguồn lực và phụ nữ tham gia vào quá trình đầu tư, sản xuất, quản lý ở vị trí nào.

Ba mức hỗ trợ cần phân biệt

- Tối đa 50%, không quá 480 triệu đồng/cơ sở đối với ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, chuyển giao công nghệ và tiến bộ khoa học kỹ thuật.

- Tối đa 30%, không quá 1,6 tỷ đồng/mô hình đối với trình diễn kỹ thuật nhằm phổ biến công nghệ mới, sản xuất sản phẩm mới.

- Tối đa 30%, không quá 800 triệu đồng/mô hình đối với áp dụng sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Các mức trên tính theo dự toán được phê duyệt và không phải khoản hỗ trợ mặc định cho mọi cơ sở.