Khoảng 300 nữ doanh nhân từ nhiều địa phương tham dự chương trình kết nối giao thương tại TP. Cần Thơ tháng 6/2026. Ảnh: VGP/LS.

Một chi tiết đáng chú ý trong Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong giai đoạn 2026–2030 là mục tiêu về sự hiện diện của doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ không đứng riêng trong một chương trình dành cho nữ giới.

Theo Quyết định 631/QĐ-TTg ngày 6/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2030 Việt Nam phấn đấu phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong, trong đó tối thiểu 15% do phụ nữ làm chủ. Nếu đạt đủ quy mô 1.000 doanh nghiệp, chỉ tiêu này tương ứng ít nhất 150 doanh nghiệp. Cùng nhóm mục tiêu còn có 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và tối thiểu 200 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, bứt phá vượt trội.

Điểm đáng quan tâm về bình đẳng giới không chỉ nằm ở con số 15%. Phụ nữ đang được đặt vào một chương trình mà tiêu chuẩn hướng tới là năng suất cao, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, khả năng cạnh tranh và sức lan tỏa trong chuỗi giá trị. Đây là một cách tiếp cận khác với việc xem doanh nghiệp nữ chủ yếu như nhóm cần những gói hỗ trợ nhỏ lẻ.

150 doanh nghiệp trong một nhóm có chuẩn cao

Chương trình không gọi bất kỳ doanh nghiệp nào tham gia cũng là doanh nghiệp tiên phong. Quyết định xác định đây phải là những doanh nghiệp có năng lực công nghệ, năng suất lao động cao, có hoạt động đổi mới sáng tạo, khả năng cạnh tranh vượt trội, khả năng dẫn dắt ngành hoặc lĩnh vực, đồng thời thực hiện trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững.

Mục tiêu đến năm 2030 còn đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp tiên phong dành trung bình tối thiểu 3% doanh thu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển; phấn đấu mỗi doanh nghiệp sở hữu ít nhất một bằng sáng chế, quyền sở hữu công nghiệp hoặc giải pháp hữu ích. Các quy trình quản trị tiên tiến và tiêu chuẩn phát triển bền vững cũng được đưa vào định hướng của chương trình.

Như vậy, ý nghĩa của chỉ tiêu tối thiểu 15% không phải tạo một “đường riêng” dễ hơn cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Ngược lại, các doanh nghiệp này được đặt trong cùng không gian cạnh tranh về công nghệ, năng suất, quản trị và khả năng mở rộng thị trường.

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể thuộc Bộ Tài chính, tại một phiên thảo luận tháng 6/2026 cho biết doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hiện chiếm khoảng 21–25% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Con số này không nên đem so trực tiếp với tỷ lệ 15% trong Chương trình 1.000 doanh nghiệp tiên phong, bởi mẫu số và tiêu chí lựa chọn hoàn toàn khác nhau.

Điều đáng theo dõi là trong số những doanh nghiệp được lựa chọn vào nhóm có năng lực cạnh tranh và khả năng dẫn dắt cao, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ sẽ hiện diện đến đâu và hoạt động trong những ngành nào.

Ưu tiên gắn với vốn, công nghệ và thị trường

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, tại phiên thảo luận về vai trò phụ nữ trong phát triển kinh tế ngày 17/6/2026. Ảnh: VGP/Vũ Phong.

Chỉ tiêu về số lượng đi kèm một hệ thống công cụ hỗ trợ khá rộng. Chương trình quy định doanh nghiệp tiên phong có thể được hỗ trợ về thủ tục đầu tư, hải quan và niêm yết chứng khoán; thử nghiệm và kiểm định sản phẩm; tài chính và tín dụng; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; tư vấn nâng cao năng lực quản trị; xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu và phát triển thị trường.

Ở khâu vốn, ngân hàng thương mại được định hướng ưu tiên cho vay dựa trên phương án kinh doanh, dòng tiền, chuỗi giá trị và cả những loại tài sản như bằng sáng chế, tài sản hình thành trong tương lai; doanh nghiệp tiên phong cũng có thể được ưu tiên tiếp cận các quỹ phù hợp với mục tiêu hoạt động của từng quỹ.

Đáng lưu ý hơn về góc độ giới, nguyên tắc của chương trình nêu doanh nghiệp nộp hồ sơ trước được hỗ trợ trước nhưng ưu tiên doanh nghiệp tiên phong do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ cùng một số nhóm doanh nghiệp mang tính bao trùm khác. Bộ Tài chính còn được giao nghiên cứu cơ chế, định mức hỗ trợ ưu tiên đối với các nhóm này.

Điều đó cần được hiểu đúng. Quyết định chưa đồng nghĩa mọi doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ sẽ tự động được nhận vốn hay hưởng một mức hỗ trợ cố định. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng tiêu chí, tuân thủ pháp luật, có phương án và trong nhiều trường hợp phải đối ứng nguồn lực. Giá trị của chính sách nằm ở việc yếu tố giới được đưa vào ngay trong nguyên tắc lựa chọn và thiết kế công cụ hỗ trợ cho nhóm doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng.

Từ khởi nghiệp tới doanh nghiệp tiên phong

Một hệ sinh thái doanh nghiệp nữ khó hình thành chỉ từ nhóm đã đủ lớn và đủ mạnh. Năm 2026 cũng là năm đầu tiên thực hiện Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035 theo Quyết định 2415/QĐ-TTg.

Đề án này xác định phụ nữ là trung tâm, đổi mới sáng tạo là động lực, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là phương pháp chủ đạo. Đến giữa tháng 7/2026, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cho biết 32 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai.

Hai chương trình không nên được hiểu là một quy trình liên thông tự động. Nhưng xét về chính sách phát triển doanh nghiệp, chúng có thể tạo nên những nấc phát triển khác nhau: từ hình thành ý tưởng, chuẩn hóa hoạt động kinh doanh, nâng năng lực quản trị tới đổi mới công nghệ và bước vào nhóm doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt.

Phụ Nữ Mới gần đây cũng đặt vấn đề nâng năng lực để phụ nữ khởi nghiệp đi đường dài, thay vì chỉ dừng ở việc giúp một dự án xuất hiện trên thị trường. Năng lực tài chính, pháp lý, công nghệ, quản trị và khả năng tiếp cận nhà đầu tư là những điều kiện để doanh nghiệp chuyển từ khởi sự sang tăng trưởng.

Tại Lâm Đồng, hoạt động phụ nữ khởi nghiệp trong thời đại số đang đi theo hướng đào tạo cán bộ và người trực tiếp kinh doanh về vốn, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và kết nối thị trường. Những hoạt động ở cấp cơ sở như vậy có thể góp phần mở rộng nguồn doanh nghiệp đủ năng lực đi lên các nấc phát triển cao hơn.

Các đại biểu tham dự chương trình tư vấn, hỗ trợ pháp lý về thuế cho phụ nữ khởi nghiệp và phát triển kinh doanh tháng 3/2026. Ảnh: VGP/LS.

Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp tiên phong tạo ra một đích đến cao hơn. Doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ không chỉ cần tồn tại hoặc tạo việc làm cho chính người sáng lập, mà có cơ hội hướng tới nghiên cứu phát triển, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn quốc tế, thị trường xuất khẩu và những chuỗi giá trị lớn hơn.

Đây là điểm tích cực đáng ghi nhận trong cách tiếp cận chính sách: quyền năng kinh tế của phụ nữ được gắn với năng lực tạo ra giá trị và khả năng cạnh tranh, thay vì chỉ được đo bằng số người nhận hỗ trợ.

Đo thành quả bằng chất lượng doanh nghiệp

Đến năm 2030, đạt đủ 150 doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ trong nhóm 1.000 doanh nghiệp tiên phong sẽ là một chỉ số dễ nhìn thấy. Nhưng đây chưa nên là chỉ số duy nhất.

Nếu có dữ liệu phân tách theo giới, kết quả còn có thể được nhìn qua lĩnh vực mà các doanh nghiệp nữ tham gia; tỷ lệ đầu tư cho R&D; số quyền sở hữu trí tuệ; tốc độ tăng doanh thu và năng suất; khả năng tiếp cận vốn; mức độ tham gia chuỗi cung ứng, xuất khẩu và thị trường quốc tế.

Việc theo dõi các chỉ số này cũng giúp trả lời một câu hỏi sâu hơn về bình đẳng giới: phụ nữ có chỉ tăng về số lượng chủ doanh nghiệp hay đang tiến vào những phân khúc có giá trị gia tăng, công nghệ và quyền quyết định kinh tế cao hơn.

Tháng 6/2026, tại phiên thảo luận về vai trò phụ nữ trong phát triển kinh tế, đại diện Bộ Tài chính cho biết nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ đã ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, mô hình kinh doanh xanh và kinh tế tuần hoàn. Khoảng 300 nữ doanh nhân từ nhiều địa phương cũng gặp nhau tại Cần Thơ cùng tháng để kết nối giao thương, xúc tiến thị trường và hợp tác đầu tư.

Đó là những tín hiệu từ phía thị trường. Chương trình 1.000 doanh nghiệp tiên phong bổ sung thêm một tín hiệu từ phía chính sách.

Nếu được triển khai đúng tiêu chí và có dữ liệu đánh giá minh bạch, mục tiêu tối thiểu 15% có thể mang ý nghĩa lớn hơn con số 150. Nó cho thấy doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ được nhìn nhận như một phần của lực lượng có khả năng nghiên cứu, đổi mới, mở rộng thị trường và dẫn dắt tăng trưởng của kinh tế tư nhân Việt Nam.