Phụ nữ tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh. Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đề xuất một nhóm hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ.

Ngày 28/8/2026, dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được đưa ra cho ý kiến tại Phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI. Bản dự thảo đang công khai dự kiến được trình và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, đồng thời đề xuất thời điểm có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Những nội dung đang được thảo luận vì vậy chưa phải quyền lợi doanh nghiệp có thể áp dụng ngay.

Trong dự thảo, doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ được đưa vào một nhóm hỗ trợ riêng tại Điều 17, cùng với doanh nghiệp do người khuyết tật làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động là người khuyết tật và doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo. Yếu tố giới xuất hiện ở hai vị trí khác nhau trong doanh nghiệp, một bên gắn với quyền sở hữu và điều hành, bên kia gắn với cơ cấu lao động.

Không phải mọi ưu tiên đều bắt đầu từ dự thảo mới

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã xác định doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ là doanh nghiệp có một hoặc nhiều phụ nữ sở hữu từ 51% vốn điều lệ trở lên, trong đó có ít nhất một người quản lý điều hành. Luật hiện hành cũng đặt nhóm doanh nghiệp này trong diện được ưu tiên khi nhiều doanh nghiệp cùng đáp ứng điều kiện hỗ trợ. Vì vậy, không thể coi dự thảo năm 2026 là điểm khởi đầu của toàn bộ chính sách dành cho doanh nghiệp nữ.

Dự thảo lần này điều chỉnh cách nhận diện. Với doanh nghiệp tư nhân, chủ doanh nghiệp phải là nữ. Với công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty hợp danh, một hoặc nhiều phụ nữ phải sở hữu trên 50% vốn điều lệ và có ít nhất một người quản lý điều hành doanh nghiệp là phụ nữ.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ, ngưỡng được xác định là lao động nữ chiếm từ 50% tổng số lao động trở lên nếu doanh nghiệp sử dụng dưới 100 người, hoặc từ 30% trở lên nếu sử dụng từ 100 người. Ngưỡng này cũng không hoàn toàn mới bởi đã được sử dụng trong Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Điểm thay đổi là dự thảo đưa khái niệm này trực tiếp vào luật.

Như vậy, một doanh nghiệp có thể thuộc diện chính sách từ hai căn cứ khác nhau. Doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ được nhận diện qua sở hữu và điều hành, còn doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ được nhận diện qua tỷ trọng lao động. Hai nhóm có thể giao nhau nhưng không mặc nhiên là một. Việc phân biệt này sẽ có ý nghĩa khi xác định đối tượng nhận hỗ trợ và sau đó thống kê kết quả thực hiện.

Hỗ trợ trải từ công nghệ đến thị trường

Điều 17 đề xuất hỗ trợ miễn phí hoặc hỗ trợ sử dụng nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung và các giải pháp số cơ bản phục vụ quản trị, vận hành, thanh toán. Doanh nghiệp trong nhóm còn có thể được hỗ trợ ứng dụng thương mại điện tử, thanh toán điện tử, truy xuất nguồn gốc, logistics và quảng bá sản phẩm trên môi trường số.

Dự thảo cũng dành ưu tiên khi doanh nghiệp tham gia một số gói mua sắm công, đồng thời đề xuất hỗ trợ đào tạo, đào tạo lại, tư vấn, cố vấn, huấn luyện và hỗ trợ pháp lý chuyên sâu. Chi phí đào tạo, đào tạo lại người lao động của các doanh nghiệp thuộc Điều 17 được đề xuất tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ở phần thuế dành cho doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động, dự thảo nêu doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ, người khuyết tật và người lao động là dân tộc thiểu số được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp bằng số chi thêm cho các nhóm lao động này. Tuy nhiên, cơ chế thuế gắn với chi thêm cho lao động nữ không phải hoàn toàn mới. Quy định thuế hiện hành đã có cơ chế giảm thuế tương ứng với một số khoản chi thêm cho lao động nữ đối với doanh nghiệp sản xuất, xây dựng và vận tải sử dụng nhiều lao động nữ.

Các hỗ trợ được đề xuất không chỉ liên quan đến vốn mà còn gồm chuyển đổi số, thương mại điện tử, đào tạo, tư vấn và mở rộng thị trường.

Phần cần phân biệt ở dự thảo năm 2026 là các công cụ số hóa, thương mại điện tử, logistics, tư vấn chuyên sâu, thị trường và tài chính được đặt cùng trong một nhóm hỗ trợ. Đây không đơn thuần là một ưu đãi về thuế.

Yếu tố tài chính cũng có căn cứ thực tế để được đặt trong thảo luận chính sách. Ngày 7/7/2026, ADB ký khoản vay 100 triệu USD với HDBank nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại Việt Nam, với trọng tâm gồm doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. ADB đồng thời huy động thêm 621 triệu USD từ 29 ngân hàng thương mại cho giao dịch này.

Thông tin trên không đồng nghĩa các biện pháp của dự thảo sẽ tự động giải quyết được khó khăn về vốn. Điều 17 hiện chỉ nêu Nhà nước thúc đẩy các sản phẩm, dịch vụ tài chính toàn diện phù hợp với đặc điểm, quy mô và nhu cầu của doanh nghiệp thuộc diện hỗ trợ. Dự thảo chưa ấn định ngay trong điều khoản này một lãi suất, hạn mức vay hay khoản tín dụng riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ.

Dữ liệu thực thi sẽ cho biết ai tiếp cận được

Một nhóm hỗ trợ được quy định khá rộng vẫn cần những tiêu chí và quy trình cụ thể trước khi đi vào thực tế. Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết Điều 17. Nếu dự luật được thông qua, mức hỗ trợ phần mềm, phạm vi chi phí số hóa, cách xác nhận doanh nghiệp đủ điều kiện hay quy trình tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ vẫn còn phụ thuộc vào quy định triển khai sau đó.

Dữ liệu là một mắt xích khác. Điều 24 yêu cầu Chính phủ đẩy mạnh chia sẻ, liên thông dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, thuế, hải quan và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đồng thời tổ chức thống kê và công bố thông tin về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, điều khoản này chưa quy định cụ thể kết quả hỗ trợ phải được công bố tách theo giới của chủ doanh nghiệp hoặc theo tỷ trọng lao động nữ.

Khả năng tiếp cận chính sách trên thực tế sẽ là một tiêu chí cần theo dõi nếu các quy định hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ được thông qua.

Nếu số liệu công bố chỉ dừng ở tổng số doanh nghiệp nhận hỗ trợ, sẽ khó biết doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ đã tiếp cận được bao nhiêu hỗ trợ về số hóa, tư vấn, thị trường hay tài chính. Cũng khó tách kết quả của doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ với các nhóm còn lại. Sách trắng của ADB về doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ tại Việt Nam, công bố tháng 12/2023, đã đề cập nhu cầu phát triển cơ sở dữ liệu tách theo giới để phục vụ việc thiết kế và theo dõi chính sách. Đây là tài liệu nền, không phải số liệu phản ánh tình hình năm 2026.

Khi dự án luật được đưa ra Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, nội dung Điều 17 vẫn có thể được chỉnh sửa trong quá trình xem xét. Nếu nhóm hỗ trợ này được giữ lại, khả năng đánh giá tác động giới sẽ phụ thuộc không chỉ vào việc những nhóm doanh nghiệp nào được gọi tên trong luật, mà còn vào tiêu chí thực hiện và dữ liệu cho biết doanh nghiệp nào thực sự tiếp cận được hỗ trợ.