Bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEXVN

Báo cáo Hệ sinh thái công nghệ khí hậu Việt Nam 2026 vừa được New Energy Nexus Việt Nam (NEXVN) công bố tại Tuần lễ Khí hậu Việt Nam 2026 tổ chức ở Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM và Cần Thơ. Ấn phẩm là kết quả hợp tác lần thứ ba giữa New Energy Nexus Việt Nam và ba đồng tác giả gồm Đại học RMIT, Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV và Tổ chức Đại học Thế giới Canada WUSC. Báo cáo năm nay dựa trên dữ liệu nguyên bản thu thập năm 2025 kết hợp khảo sát diện rộng lần đầu tiên trên toàn hệ sinh thái.

Báo cáo dành riêng một chương phân tích sâu về hoạt động khởi nghiệp của phụ nữ trong lĩnh vực công nghệ khí hậu. Kết quả nghiên cứu cung cấp bức tranh thực tế về năng lực huy động vốn và các yếu tố tác động đến sự phát triển của doanh nghiệp do nữ giới làm chủ.

Bức tranh đối lập giữa hai giai đoạn gọi vốn

Số liệu thống kê ghi nhận khoảng 1/3 doanh nghiệp công nghệ khí hậu tại Việt Nam do phụ nữ làm chủ. Ở giai đoạn khởi đầu, nhóm doanh nghiệp này thể hiện năng lực cạnh tranh vượt trội khi thu hút tới 56% tổng giá trị nguồn vốn tài trợ không hoàn lại trong năm 2025. Kết quả này khẳng định các nữ sáng lập viên đã chứng minh thành công tính khả thi của mô hình kinh doanh ở bước thử nghiệm ban đầu.

Mặc dù vậy, khi tiến sang giai đoạn phát triển thương mại, tỷ lệ vốn đầu tư huy động được của các doanh nghiệp do nữ lãnh đạo sụt giảm xuống còn 1,7%. Sự chênh lệch lớn giữa hai tỷ lệ phản ánh sự đứt gãy rõ rệt ở khâu chuyển tiếp từ nguồn vốn tài trợ sang nguồn vốn thương mại.

Trình bày về hợp phần khởi nghiệp nữ, bà Nguyễn Hoàng Khánh Tiên, Cố vấn về lồng ghép giới và khởi nghiệp bao trùm thuộc Tổ chức Đại học Thế giới Canada WUSC, cho biết nguyên nhân sụt giảm không xuất phát từ năng lực của doanh nghiệp. Sự vướng mắc đến từ sự thiếu tương thích trong cấu trúc tài chính của thị trường.

Sự đứt gãy này gắn liền với tình trạng thiếu hụt phân khúc vốn tầm trung. Thống kê trong báo cáo chỉ ra rằng trong cả hai năm 2024 và 2025, thị trường không ghi nhận thương vụ đầu tư nào có giá trị nằm trong khoảng từ 350.000 USD đến 1 triệu USD. Phân khúc này là nhịp cầu nối giữa hạn mức tài trợ ban đầu và ngưỡng huy động Series A. Việc thiếu hụt các khoản đầu tư tầm trung khiến nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ gặp khó khăn khi mở rộng quy mô.

Bốn yếu tố thị trường tạo áp lực lên doanh nghiệp nữ

Bà Nguyễn Hoàng Khánh Tiên phân tích bốn động lực thị trường mang tính đặc thù về giới đang tác động đến khả năng tiếp cận vốn thương mại của các nữ sáng lập viên.

Yếu tố thứ nhất là quy định về tài sản thế chấp của các ngân hàng thương mại. Các tổ chức tín dụng ưu tiên tài sản đảm bảo là bất động sản. Do cơ cấu sở hữu tài sản chịu ảnh hưởng từ định kiến xã hội, phụ nữ gặp nhiều khó khăn khi thực hiện thủ tục thế chấp vay vốn.

Yếu tố thứ hai là sự thiếu hụt độ nhạy cảm giới của các nguồn vốn trung gian. Thị trường chưa phát triển đầy đủ các công cụ tài chính không pha loãng cổ phần. Các hình thức như tài trợ dựa trên doanh thu hay tài chính hỗn hợp còn hạn chế, trong khi đây là những công cụ phù hợp với đặc điểm định giá và lộ trình tăng trưởng của doanh nghiệp nữ.

Yếu tố thứ ba là cơ chế hỗ trợ tích hợp. Mặc dù các chương trình thúc đẩy khởi nghiệp phát triển nhanh, số lượng chương trình đồng thời kết hợp tiêu chí giới và tiêu chí khí hậu hiện còn rất ít.

Yếu tố thứ tư là độ trễ trong thực thi chính sách. Khung thời gian từ 12 đến 18 tháng để thị trường hấp thụ các quy định tài chính xanh mới tạo ra áp lực lớn lên dòng tiền vận hành của doanh nghiệp nữ.

Giải pháp mở khóa dòng vốn thương mại

Để tháo gỡ khó khăn, báo cáo đưa ra các đề xuất nhằm tạo đà tăng trưởng bền vững cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ.

Bà Cao Thị Cẩm Nhung, CEO Lemit Foods trình bày tại Tuần lễ khí hậu 2026

Báo cáo khuyến nghị các nhà đầu tư sử dụng tiêu chí 2X về đầu tư vào nữ giới như một công cụ chẩn đoán và đồng hành cùng doanh nghiệp. Việc áp dụng tiêu chí 2X kết hợp với các cơ chế tài chính hỗn hợp giúp giảm thiểu rủi ro, mở ra nguồn vốn thương mại không yêu cầu thế chấp bằng bất động sản.

Đồng thời, giai đoạn 2026–2028 là thời điểm hình thành khung chính sách quốc gia JETP giai đoạn 2 và quy định phân loại xanh của Ngân hàng Nhà nước. Bà Nguyễn Hoàng Khánh Tiên nhấn mạnh việc chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu phân tách theo giới ngay từ bây giờ sẽ giúp các tổ chức tài chính thiết kế công cụ phù hợp với thị trường.

Các trường hợp điển hình như các quỹ Beacon Fund và Sweef Capital đã tiên phong áp dụng phương pháp thẩm định theo lăng kính giới, mang lại tác động tích cực cho thị trường.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, các nguồn vốn mồi đang được triển khai để hỗ trợ hệ sinh thái. Bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Vương quốc Anh tại TP HCM, cho biết chương trình Bộ công cụ Đối tác Đầu tư Xanh đang cung cấp các dịch vụ tư vấn mức độ sẵn sàng đầu tư và bảo lãnh tài chính. Ông Brad Stewart, Quyền Tổng Lãnh sự Úc tại TP HCM, chia sẻ rằng chính phủ Úc thông qua Chương trình Đối tác Tài chính Khí hậu (ACFP) và Quỹ Đầu tư Phát triển Úc (ADI) đang cung cấp nguồn vốn mồi để nâng cao khả năng vay vốn của các dự án. Sự kết hợp giữa chính sách, dữ liệu và công cụ tài chính hỗn hợp sẽ giúp doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ bứt phá qua các giới hạn huy động vốn.

Bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEXVN nhận định: “Khoảng cách giữa 56% vốn tài trợ và 1,7% vốn thương mại cho thấy thách thức không chỉ nằm ở khả năng khởi nghiệp của phụ nữ, mà còn ở việc hệ sinh thái có tạo đủ điều kiện để doanh nghiệp phát triển đến quy mô thương mại hay không. Theo NEXVN, thu hẹp khoảng cách này đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ và cơ quan hoạch định chính sách, nhằm đa dạng hóa công cụ tài chính và xây dựng cơ chế đầu tư phù hợp. Đây không chỉ là vấn đề bình đẳng giới, mà còn là cơ hội để khai mở thêm tiềm năng đổi mới sáng tạo khí hậu tại Việt Nam”.