Tết miền Bắc có một “bộ nhận diện” rất rõ ràng. Chỉ cần nhìn thấy bánh chưng xanh, đĩa giò lụa cắt khoanh tròn, con gà luộc vàng ươm nằm ngay ngắn trên mâm thờ, người ta biết Tết đã về. Nhưng giữa những món “đinh” ấy, có một món lặng lẽ hơn, ít được nhắc tên, thậm chí thường bị xem là món phụ – trong khi về mặt phong tục, ý nghĩa và cả năng lượng đầu năm, nó lại được người xưa coi là món vượng khí bậc nhất.

Đó chính là canh măng khô nấu móng giò.

1. Món canh đứng sau bánh chưng, nhưng đứng đầu về “khí”

Trong mâm cỗ Tết truyền thống miền Bắc, canh măng gần như là món không thể thiếu. Nhưng lạ ở chỗ, nó hiếm khi được nhắc đến đầu tiên. Người ta nói về bánh chưng, về thịt đông, về giò chả, còn canh măng thì… “ờ, có thì ăn”.

Thế nhưng với người lớn tuổi, đặc biệt là các bà, các mẹ miền Bắc xưa, canh măng không phải món ăn cho no, mà là món ăn để giữ khí.

Măng khô – nguyên liệu chính của món canh – là măng được phơi nắng nhiều ngày, chắt lọc tinh tuý của tre nứa rừng. Theo quan niệm dân gian, tre là biểu tượng của sự bền bỉ, sinh sôi và đi lên. Măng lại mang âm “thăng”, gợi sự thăng tiến, phát triển. Móng giò – phần chân, phần gốc – tượng trưng cho nền tảng vững chắc. Khi hai thứ này kết hợp, bát canh măng ngày Tết mang ý nghĩa rất rõ: năm mới có gốc, có nền, có đà đi lên.

2. Vì sao người xưa coi canh măng là món “giữ vía”?

Không phải ngẫu nhiên mà canh măng thường được đặt ở vị trí trang trọng trên mâm cỗ cúng gia tiên, đặc biệt là mâm cỗ giao thừa và mùng Một.

Theo quan niệm dân gian, những ngày đầu năm là thời điểm vía rất dễ “động”. Ăn gì, nấu gì, nói gì cũng ảnh hưởng đến vận khí cả năm. Canh măng có vị ngọt thanh, không gắt, không béo sốc, không cay nồng. Nó đóng vai trò làm dịu mâm cỗ, cân bằng năng lượng giữa hàng loạt món nếp, thịt, đạm.

Người xưa tin rằng, nếu bữa đầu năm chỉ toàn đồ nặng mùi, nhiều mỡ, khí sẽ bị “trọc”, dễ sinh uể oải, bức bối. Bát canh măng nóng, trong, thơm nhẹ mùi măng rừng và xương hầm chính là thứ kéo khí lại cho ngay ngắn.

Có nhà còn dặn nhau: “Mùng Một ăn bát canh măng cho êm vía” – nghe tưởng chuyện miệng, nhưng thực chất là cả một hệ quan niệm sống.

Ảnh minh họa

3. Món canh của sự kiên nhẫn và tích lũy

Canh măng không phải món dễ nấu nhanh. Măng khô phải ngâm nhiều ngày, luộc đi luộc lại cho hết mùi hăng. Xương phải hầm lâu. Gia vị không cầu kỳ nhưng cần đúng tay.

Chính sự chậm rãi, kiên nhẫn ấy khiến canh măng trở thành món rất “Tết”. Nó đại diện cho một triết lý sống cũ của người Bắc: mọi điều tốt đẹp đều cần thời gian tích lũy. Không có may mắn nào đến trong vội vàng.

Có lẽ vì vậy mà trong đời sống hiện đại, khi mâm cỗ ngày Tết ngày càng được “tối giản”, canh măng lại là món dễ bị lược bỏ nhất. Người ta sợ ngâm măng lâu, sợ mùi, sợ mất công. Nhưng cũng chính lúc ấy, mâm cỗ Tết mất đi một món giữ nhịp.

4. Canh măng và câu chuyện “ăn để cầu an”

Khác với thịt đông – món của dư dả, bánh chưng – món của no đủ, canh măng thiên về ý nghĩa cầu an.

Bát canh măng không phô trương. Nó âm thầm, nhưng có mặt gần như suốt những ngày Tết, từ cúng gia tiên đến bữa cơm sum họp. Người lớn ăn một bát, trẻ con chan chút nước canh vào cơm, thế là thành bữa.

Trong nhiều gia đình, canh măng còn là món kết nối các thế hệ. Mỗi nhà một vị, một cách nấu. Có nhà thích măng nứa thái miếng to, có nhà xé sợi nhỏ. Có nhà nấu với móng giò, có nhà nấu với chân giò hun khói. Nhưng dù khác thế nào, bát canh măng vẫn mang chung một tinh thần: ăn cho yên, cho lành, cho thuận.

5. Vì sao nhiều người trẻ bỏ qua món này?

Thẳng thắn mà nói, canh măng không “ăn ảnh”, không gây tò mò, cũng không hợp trend ẩm thực nhanh. Trong mâm cỗ Tết hiện đại, nó dễ bị lép vế trước lẩu, trước các món Âu – Á biến tấu.

Nhưng có lẽ, điều khiến canh măng bị bỏ qua nhiều nhất là vì chúng ta không còn đủ chậm để hiểu giá trị của nó. Khi Tết trở thành vài ngày nghỉ ngơi, vài bữa ăn nhanh, vài tấm ảnh check-in, những món cần thời gian và chiều sâu dần bị gạt ra ngoài.

Chỉ đến khi ngồi ăn cùng người lớn tuổi, nghe họ bảo: “Ăn miếng canh măng cho năm mới êm ấm”, người ta mới chợt nhận ra: có những món ăn không dành cho khẩu vị, mà dành cho niềm tin.

Ảnh minh họa

6. Một bát canh măng – một lời chúc không nói thành lời

Tết, suy cho cùng, là lúc con người mong cầu những điều rất giản dị: bình an, thuận hoà, đủ đầy vừa phải. Canh măng không hứa hẹn giàu sang tức thì, không mang màu sắc rực rỡ, nhưng nó giống như một lời chúc lặng lẽ: năm mới, mọi thứ sẽ đi lên từ nền tảng vững vàng.

Nếu Tết này, bạn thấy mâm cỗ nhà mình vẫn còn bát canh măng nghi ngút khói, đừng vội bỏ qua. Biết đâu, đó lại là món đang âm thầm giữ vượng khí cho cả nhà, theo cách rất xưa – và rất bền.