Mạng xã hội và các nền tảng phát sóng trực tiếp (livestream) bùng nổ đã vẽ nên một bức tranh hào nhoáng về một ngành công nghiệp “hái ra tiền” một cách dễ dàng. Những lời mời chào tuyển dụng với mức lương bảo đảm hàng chục triệu đồng, thời gian linh hoạt và cơ hội đổi đời nhanh chóng đã trở thành cái bẫy hoàn hảo giăng ra trước mắt những người trẻ tuổi. Đáng báo động hơn, đối tượng bị nhắm đến trong các cuộc “săn lùng” này lại là các cô gái vị thành niên, những đứa trẻ chưa hoàn thiện về nhận thức, dễ bị tổn thương và khao khát kiếm tiền để khẳng định bản thân.

Một cuộc điều tra mới đây đã bóc trần một sự thật tàn nhẫn: Đằng sau ánh đèn màu của các phòng livestream là một hệ thống bóc lột tinh vi. Tại đây, các cô gái chỉ mới 16 tuổi, thậm chí dưới 16 tuổi, bị ép buộc mặc quần áo hở hang, phải gọi các “anh trai tài phiệt” (khách tặng quà nhiều nhất) là “chồng” để làm họ vui lòng. Trong khi đó, số tiền lương của các em bị nền tảng và các nhà điều hành công ty cấu xé, trừ sạch chỉ vì thiếu vài giây phát sóng. Những lời hứa hẹn về mức thu nhập nhanh chóng tan biến như bong bóng xà phòng.

Bản hợp đồng “ma”

Nhân vật chính trong cuộc điều tra, Mu Yao, vừa tròn 16 tuổi, quê ở Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam. Sau khi quyết định bỏ học trung học, Mu Yao lang thang trên các ứng dụng tuyển dụng để tìm việc làm. Cô bị thu hút mạnh mẽ bởi thông báo tuyển dụng vị trí nhân viên lễ tân của một công ty truyền thông văn hóa địa phương với mức lương cơ bản bảo đảm là 4.000 NDT (khoảng 15 triệu VNĐ), kèm theo lời hứa hẹn có thể kiếm được hàng chục nghìn NDT nếu làm tốt.

Vì biết chắc chắn bố mẹ sẽ kịch liệt phản đối, Mu Yao đã giấu nhẹm chuyện này với gia đình suốt hơn hai tháng làm việc. Tuy nhiên, ngay khi bước chân vào văn phòng, chiếc bẫy đã sập xuống. Nhân viên tuyển dụng liên tục dùng những lời đường mật để thuyết phục Mu Yao làm streamer (người dẫn chương trình trực tuyến) thay vì lễ tân. Họ vẽ ra viễn cảnh kiếm tiền dễ dàng, trong khi vị trí lễ tân thực chất không hề tồn tại. Để đối phó với gia đình, công ty bày cách cho Mu Yao nói dối bố mẹ rằng mình vẫn đang làm lễ tân hành chính.

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc và các tiêu chuẩn cộng đồng, người dưới 18 tuổi bị cấm đăng ký tài khoản livestream. Đặc biệt, trẻ em dưới 16 tuổi tuyệt đối không được tham gia vào các hoạt động thương mại điện tử này. Để lấp liếm, công ty đã cấp cho Mu Yao một tài khoản Momo đã được xác thực bằng chứng minh thư của một người lớn khác để cô thản nhiên lên sóng.

“Vào thời điểm đó, công ty chỉ gửi cho tôi một bảng nội quy và quy định nội bộ, tuyệt đối không ký kết bất kỳ hợp đồng lao động hay thỏa thuận hợp tác bằng văn bản nào”,  Mu Yao chia sẻ. Thậm chí, công ty còn không thèm kiểm tra thẻ căn cước của cô và mọi giao tiếp giữa nhân viên với streamer đều sử dụng biệt danh trên mạng nhằm xóa sạch dấu vết pháp lý khi có biến cố xảy ra.

Luật chơi tàn nhẫn: "Thiếu vài giây là mất trắng lương cơ bản"

Quy định mà công ty đặt ra để nhận được mức lương cứng 4.000 NDT là streamer phải phát sóng đủ 26 ngày một tháng, mỗi ngày tối thiểu 6 tiếng đồng hồ. Thời gian còn lại sẽ ăn chia theo tỷ lệ phần trăm quà tặng từ người xem. Thế nhưng, sau hơn hai tháng bán mạng trên sóng, Mu Yao chỉ nhận được duy nhất một tháng lương với số tiền bèo bọt: 2.000 NDT. Lý do nằm ở hệ thống kiểm soát thời gian tàn nhẫn và những cái cớ vô lý từ phía nhà điều hành. 

Mu Yao phẫn uất kể lại rằng nếu một ngày cô không phát sóng đủ 6 tiếng, dù chỉ thiếu vài giây, ngày hôm đó sẽ bị hệ thống máy tính quét và tính là một "ngày livestream không hợp lệ". Nếu trong một tháng không tích lũy đủ 26 ngày hợp lệ, streamer sẽ mất toàn bộ tiền lương cơ bản 4.000 NDT, chỉ được nhận vài phần trăm hoa hồng ít ỏi từ tiền quà, số tiền thường chỉ dao động từ một đến hai nghìn NDT đối với người mới. Thậm chí, có những ngày Mu Yao và các đồng nghiệp tương tác rất tốt, lượng người xem cao, nhưng nhà điều hành vẫn cố tình nhận xét rằng "trạng thái tâm lý kém" để hủy bỏ kết quả ngày làm việc đó một cách vô lý. 

Sau khi hoàn thành 6 tiếng livestream theo quy định, các cô gái không được nghỉ ngơi. Công ty bắt họ phải ở lại phòng máy thêm 40 phút đến 1 tiếng để thực hiện nhiệm vụ "đào các anh lớn". Nhiệm vụ này đòi hỏi các em phải mò vào phòng livestream của các streamer đối thủ, tìm kiếm những tài khoản giàu có ("anh trai số 1", "anh trai top danh sách") để chủ động nhắn tin, chèo kéo họ sang phòng của mình tặng quà.

Phía sau màn hình: Ép mặc hở hang, gọi khách là "chồng" và kiểm tra điện thoại mỗi ngày

Sự biến tướng và suy đồi đạo đức của ngành công nghiệp này thể hiện rõ nhất ở những yêu cầu về nội dung và cách thức tiếp khách mà các cô gái vị thành niên phải thực hiện. Yinuo (bút danh), một nữ sinh 16 tuổi khác cũng bị lừa vào đường dây này, đã công khai những góc khuất ghê rợn:

“Chúng tôi không được phép mặc quần áo bình thường hằng ngày. Công ty ép chúng tôi phải mua và mặc những bộ trang phục do họ cung cấp, vốn rất thiếu vải và hở hang để thu hút ánh nhìn”, Yinuo tiết lộ.

Trong phòng chat trực tuyến, lượng người xem đổ về rất tạp nham, thường xuyên buông những lời lẽ quấy rối tình dục, cợt nhả thô tục. Công ty yêu cầu các streamer nhỏ tuổi phải làm quen với điều đó và không được phản kháng. Về kỹ năng giữ chân khách, cứ mỗi 30 giây streamer phải thay đổi một chủ đề nói chuyện. Nếu để phòng livestream rơi vào trạng thái im lặng, họ sẽ bị phạt tiền.

Đối với những tài khoản chịu chi tiền, các cô gái phải học thuộc lòng các kịch bản nịnh nọt. “Bất kể họ là ai, tuổi tác thế nào, chúng tôi phải gọi họ là 'chồng' bất cứ lúc nào để làm họ vui lòng, từ đó nhân cơ hội đòi họ tặng những món quà đắt tiền”.

Sau khi tắt máy, sự bóc lột vẫn tiếp diễn. Các cô gái phải tiếp tục nhắn tin, gọi điện video call với các "anh trai" để duy trì mối quan hệ. Nhiều gã đàn ông buông những lời gạ gẫm trắng trợn. Để kiểm soát, các nhà điều hành công ty sẽ tịch thu và kiểm tra điện thoại di động của các streamer mỗi ngày để soi mói hồ sơ trò chuyện. Nếu khách hàng có tiền yêu cầu gặp mặt, công ty sẽ ép buộc các cô gái vị thành niên này phải ra ngoài ăn tối trực tiếp với họ ở đời thực.

Mặc dù văn phòng công ty đặt tại thành phố Chu Khẩu (Hà Nam), nhưng địa chỉ IP của các phòng livestream luôn hiển thị ở Tô Châu, Nam Kinh hoặc Thượng Hải. Công ty giải thích rằng phải đổi IP sang các vùng kinh tế phát triển, nơi có nhiều "đại gia" sẵn sàng vung tiền thì mới dễ dàng làm ăn.

Quá chán nản, kiệt quệ về thể xác và khủng hoảng tinh thần nghiêm trọng khi phải quỵ lụy những người đàn ông lạ mặt, Yinuo đã quyết định nộp đơn xin nghỉ việc sau hơn một tháng. Kết cục, cô cũng bị công ty quỵt toàn bộ tiền lương với lý do "tự ý bỏ việc không thông báo trước một tháng".

Sự trơ trẽn của doanh nghiệp

Khi bị đối chất, người phụ trách công ty đã đưa ra những lời giải thích vô cùng trơ trẽn, bộc lộ sự am hiểu luật pháp nhưng cố tình lách luật một cách có hệ thống. Người phụ trách khẳng định công ty không hề quỵt lương mà chỉ "tạm thời giữ lại" vì các streamer tự ý nghỉ việc gây thiệt hại chi phí đào tạo. Ông ta nhấn mạnh công ty và các streamer chỉ là quan hệ "hợp tác, ăn chia doanh thu" chứ không phải quan hệ lao động, vì vậy không có nghĩa vụ phải ký hợp đồng lao động hay tuân thủ Luật Lao động. 

Sau khi nhận được phản ánh và các tài liệu chứng cứ, Cục Giám sát Lao động quận Xuyên Hội, thành phố Chu Khẩu đã chính thức vào cuộc lập hồ sơ điều tra. Dưới áp lực của cơ quan quản lý nhà nước, vào ngày 3 tháng 6 năm 2026, phía công ty bước đầu đã phải chấp nhận ký vào biên bản thỏa thuận hòa giải, hoàn trả lại một phần số tiền lương đã khấu trừ vô lý cho các nạn nhân nhỏ tuổi.

Cuộc giải cứu về mặt tài chính cho Mu Yao và Yinuo đã có kết quả, nhưng vết thương lòng và những lệch lạc trong nhận thức về giá trị tiền bạc của các em sau những tháng ngày "gọi khách là chồng" vẫn là một nỗi đau âm ỉ. Ngành công nghiệp livestream không phải là một vùng đất hứa trải đầy hoa hồng như những lời quảng cáo trên mạng. Sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý lao động, an ninh mạng và trên hết là sự giám sát, giáo dục chặt chẽ từ phía gia đình mới là tấm lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ những bông hoa chớm nở trước những móng vuốt "săn lùng" tàn nhẫn của các doanh nghiệp bất chấp đạo lý.

Theo Sohu