Bạn vừa mua một chiếc đồng hồ mới và đứng trước gương, lưỡng lự không biết nên đeo bên tay nào. Câu hỏi tưởng nhỏ ấy thực ra lại khiến không ít người mất vài phút suy nghĩ. Có nguyên tắc nào không? Có "quy chuẩn" nào để không bị coi là "lạc quẻ"? Có ý nghĩa phong thủy gì không? Có ảnh hưởng đến độ bền của đồng hồ không?

Sự thật là: Cả bốn câu hỏi trên đều có câu trả lời. Và trong câu trả lời ấy, có cả lịch sử của một thế kỷ chế tác đồng hồ, có triết lý sống phương Đông, có cả những kinh nghiệm rất thực tế mà chỉ những ai đeo đồng hồ lâu năm mới hiểu hết.

Một nguyên tắc cốt lõi mà cả thế giới chơi đồng hồ đều đồng thuận

Trước khi bàn đến phong thủy hay thẩm mỹ, có một nguyên tắc thuộc về cơ học và công năng mà cả ngành công nghiệp đồng hồ thế giới đã đồng thuận từ hơn 100 năm nay: Đồng hồ nên được đeo trên tay không thuận. Hầu hết mọi người đều thuận tay phải, điều đó cũng có nghĩa là họ sẽ đeo đồng hồ trên cổ tay trái. Và nếu bạn thuận tay trái, hãy đeo đồng hồ bên tay phải.

Đây không phải quy ước thẩm mỹ ngẫu nhiên. Nó là sản phẩm của lịch sử và kỹ thuật chế tác.

Quay ngược thời gian về Thế chiến thứ I, đầu thế kỷ 20. Khi ấy, đồng hồ đeo tay (wristwatch) còn chưa phổ biến. Đàn ông quý tộc và doanh nhân vẫn dùng đồng hồ bỏ túi (pocket watch). Đồng hồ đeo tay từng bị coi là phụ kiện nữ tính và bị giới đàn ông Alpha xa lánh, họ thích đồng hồ bỏ túi to bản, vạm vỡ hơn. Tuy nhiên, những người lính trở về từ chiến trường đã thay đổi hoàn toàn vị thế của đồng hồ đeo tay, khoác lên chúng một lớp khí chất nam tính không thể phủ nhận và sự dũng cảm quân sự. 

Lý do? Trong chiến hào, một người lính không thể vừa cầm súng vừa rút đồng hồ bỏ túi từ trong áo ra để xem giờ. Họ cần một thiết bị có thể đeo ngay trên cổ tay, để chỉ cần liếc mắt là biết thời gian tấn công đã đến. Và đây là chi tiết rất hay: Trên những chiếc "trench watch" – đồng hồ chiến hào đầu tiên, người ta nhận thấy cần phải đặt núm vặn (crown) ở vị trí 3 giờ, tức bên phải mặt số. Vì sao? Vì người lính đa phần thuận tay phải sẽ đeo đồng hồ ở tay trái để giữ tay phải tự do cầm súng. Khi cần lên dây cót hay chỉnh giờ, anh ta dùng tay phải vặn núm và núm phải ở bên phải mặt số để tay phải với tới dễ dàng.

Vào thời ấy, các xưởng chế tác đã điều chỉnh bộ máy đồng hồ để cho phép đặt núm vặn ở vị trí 3 giờ, như tiêu chuẩn của hầu hết các chiếc đồng hồ đeo tay hiện đại. Đó chính là khoảnh khắc mà cả một ngành công nghiệp đã được "khóa chặt" vào một thiết kế: Núm bên phải, đồng hồ đeo tay trái, người thuận tay phải. 

Hơn 100 năm trôi qua. Hàng tỷ chiếc đồng hồ đã được sản xuất. Và thiết kế ấy vẫn còn nguyên đó. Khi bạn nhìn vào một chiếc đồng hồ Rolex, Omega, hay thậm chí một chiếc Casio bình dân ngày nay, núm vặn vẫn nằm ở bên phải. Và đây chính là lý do "khoa học" nhất giải thích vì sao bạn nên đeo đồng hồ ở tay trái nếu thuận tay phải: Cấu tạo của chính chiếc đồng hồ đã được thiết kế cho thao tác này.

Còn một lý do nữa, đời sống hơn. Tay thuận là tay bạn dùng để viết, gõ phím, cầm bút, cầm đũa, cầm điện thoại chụp ảnh. Tức là nó hoạt động nhiều nhất, va chạm nhiều nhất, ra mồ hôi nhiều nhất. Đeo đồng hồ ở tay thuận đồng nghĩa với việc rút ngắn tuổi thọ của chính chiếc đồng hồ đắt tiền ấy. Một chiếc Rolex được chế tác để dùng hàng chục năm, thậm chí truyền lại cho con cháu, sẽ rất tiếc nếu chỉ vì đeo nhầm tay mà bị xước vành, lỏng dây sớm.

"Nam tả nữ hữu" và những lớp văn hóa phương Đông

Nhưng nếu chỉ có nguyên tắc cơ học, thì câu chuyện này đã không thú vị đến vậy. Phương Đông đặc biệt là văn hóa Á Đông có thêm một lớp diễn giải khác cho câu hỏi "đeo tay nào". Đó là quan niệm "nam tả nữ hữu".

Theo quan niệm dân gian, "nam tả nữ hữu" có nghĩa là nam giới thuộc về bên trái, nữ giới thuộc về bên phải. Bởi vậy, nhiều quan niệm cho rằng con gái nên đeo đồng hồ tay phải, vì phía bên phải sẽ mang lại may mắn và thành công hơn. Cái nguyên tắc tưởng đơn giản này lại có gốc rễ rất sâu trong triết lý Âm Dương: Nam thuộc dương, ứng với bên trái (tả); nữ thuộc âm, ứng với bên phải (hữu). Mọi vật, mọi sự, đều theo cặp đối lập mà hài hòa. 

Trong y học cổ truyền, người ta tin rằng huyệt vị bên trái và bên phải có chức năng khác nhau với hai giới. Trong nghi lễ cưới hỏi truyền thống, chú rể đứng bên trái, cô dâu đứng bên phải. Trong phong thủy nhà cửa, thanh long (bên trái nhà) thuộc dương, bạch hổ (bên phải) thuộc âm. Cứ thế, "nam tả nữ hữu" trở thành một quy tắc văn hóa thấm sâu vào lối sống Á Đông, từ chuyện đeo nhẫn cưới đến chuyện bố trí mâm cỗ.

Áp dụng vào chuyện đeo đồng hồ, quan niệm này cho rằng: Phụ nữ đeo đồng hồ tay phải để hợp với "khí" của mình, hút tài lộc và thuận vận trình. Đàn ông đeo đồng hồ tay trái để giữ được khí dương, tăng sức mạnh và sự ổn định trong sự nghiệp.

Tuy nhiên có một sự thật thú vị mà ít người để ý: Nguyên tắc cơ học của ngành đồng hồ phương Tây và nguyên tắc văn hóa "nam tả" của phương Đông... trùng nhau ở phần đàn ông. Người đàn ông Á Đông thuận tay phải, đeo đồng hồ tay trái, vừa hợp công năng đồng hồ vừa hợp văn hóa "nam tả". Ngược lại, người phụ nữ Á Đông nếu nghe theo "nữ hữu" sẽ phải đeo tay phải, đi ngược lại nguyên tắc cơ học. Đây chính là điểm mà nhiều phụ nữ Á Đông lúng túng: Theo phong thủy hay theo công năng?

Câu trả lời thực tế từ giới chơi đồng hồ chuyên sâu là: Tùy bạn ưu tiên điều gì. Nếu bạn dùng đồng hồ chủ yếu để xem giờ và làm việc, hãy theo nguyên tắc cơ học. Nếu bạn coi đồng hồ như một phụ kiện thời trang và một biểu tượng phong thủy, hãy thoải mái với "nữ hữu". Quan trọng hơn cả: Phải hiểu rằng cả hai lựa chọn đều có lý của nó, và không có cái nào "sai".

Vài quy tắc nhỏ mà người sành đồng hồ luôn để ý

Sau khi đã quyết định đeo tay nào, vẫn còn vài điểm nhỏ mà người sành đồng hồ dù nam hay nữ đều chú ý.

Đầu tiên là vị trí đeo. Đồng hồ nên được đặt ngay bên dưới xương cổ tay, gần khuỷu tay để tránh cấn khi cử động. Nhiều người trẻ có thói quen đeo đồng hồ trượt xuống tận mu bàn tay, vừa kém thẩm mỹ vừa khiến đồng hồ va đập khi cầm vật gì đó. Vị trí "chuẩn" là phần trũng nhẹ ngay sau xương cổ tay, nơi đồng hồ ôm gọn vào cổ tay nhất. 

Thứ hai là độ chặt của dây. Nguyên tắc vàng là vừa khít, không quá chặt, không quá lỏng để có thể luồn một ngón tay giữa dây và cổ tay. Quá chặt sẽ để lại vết hằn đỏ trên da, gây bí và đổ mồ hôi. Quá lỏng sẽ khiến đồng hồ xoay vòng trên cổ tay, va đập vào mặt bàn khi gõ phím, và mất hết vẻ chỉn chu.

Thứ ba là chất liệu dây theo hoàn cảnh. Dây da và dây kim loại phù hợp với môi trường công sở, tạo vẻ lịch sự và sang trọng. Dây cao su, vải hoặc silicon phù hợp khi tập thể thao, đi biển hoặc thời tiết nóng. Một người sành điệu thực sự thường sở hữu ít nhất hai bộ dây để thay đổi tùy hoàn cảnh.

Thứ tư là sự đồng bộ với phụ kiện khác. Đồng hồ và nhẫn cưới nên đeo cùng bên nếu bạn muốn tay kia "rảnh rang" để đeo vòng tay, lắc, hoặc đơn giản là tự do hơn khi làm việc. Một số phụ nữ thanh lịch lại thích đeo đồng hồ một bên và lắc tay bên kia, cách phối "đối xứng" này tạo cảm giác cân bằng rất tinh tế trong giới thượng lưu Âu Mỹ.

Và cuối cùng, một mẹo mà người chơi đồng hồ lâu năm thường rỉ tai nhau: Nếu bạn đeo dây kim loại, hãy chú ý vị trí mối khóa nằm bên dưới cổ tay, không nằm bên trên. Khóa "úp xuống" tạo cảm giác liền mạch, đẹp và chuyên nghiệp hơn nhiều khóa "lật ngược".

Cuối cùng, hãy đeo theo cách bạn thấy mình đẹp nhất

Sau tất cả lý thuyết về cơ học, lịch sử, phong thủy, có một câu trả lời rất giản dị mà giới sành điệu thực sự luôn nhắc nhau: Đeo đồng hồ là việc của bạn, không phải của ai khác.

Vua George VI của Anh từng đeo đồng hồ tay phải dù thuận tay phải, đơn giản vì ông thích thế. David Beckham, dù được biết đến với bộ sưu tập đồng hồ trị giá hàng triệu đô, đôi khi cũng được bắt gặp đeo đồng hồ tay phải trong các sự kiện. Trong giới sưu tầm đồng hồ cao cấp, có cả một "trường phái" gọi là destro watches - những chiếc đồng hồ được thiết kế chuyên cho người đeo tay phải, với núm vặn nằm bên trái mặt số. Panerai, một thương hiệu Ý nổi tiếng, sản xuất nhiều phiên bản destro đặc biệt cho khách hàng riêng.

Nói cách khác, quy tắc tồn tại để bạn hiểu, không phải để trói buộc bạn. Một người đeo đồng hồ tay trái vì thuận tiện công việc là đúng. Một người đeo tay phải vì hợp phong thủy với tuổi mình là đúng. Một người đeo cả hai tay vì có hai chiếc đồng hồ yêu thích cũng không sai.

Cái đẹp thực sự của một chiếc đồng hồ không nằm ở chỗ nó đeo bên nào. Nó nằm ở việc bạn trân trọng nó như thế nào, hiểu nó như thế nào, và sống cùng nó như thế nào trong từng năm tháng. Một chiếc đồng hồ tốt là một chiếc đồng hồ kể được câu chuyện của chủ nhân chứ không phải một chiếc đồng hồ được đeo "đúng quy tắc".

Vậy nên, lần tới khi bạn đứng trước gương lưỡng lự, hãy nhớ: Câu trả lời đúng nhất luôn là câu trả lời mà bạn thấy mình đẹp nhất. Còn lại, tất cả chỉ là tham khảo.