Một dự án được giới thiệu là bài tập social marketing của nhóm sinh viên một trường đại học “top” đang gây tranh luận trên mạng xã hội với tên gọi “Đẻ đi chờ chi”. Từ góc nhìn của một bà mẹ 9X có hai con, điều cần được lắng nghe phía sau những phản ứng ấy là những lo toan rất thật của người sẽ sinh và nuôi một đứa trẻ.

Dự án sinh viên gây tranh luận từ tên gọi

“Đẻ đi chờ chi” đang trở thành chủ đề bàn luận trên Facebook và Threads. Trong các bài đăng được chia sẻ, dự án được giới thiệu là sản phẩm social marketing của một nhóm sinh viên thuộc trường đại học được gọi là “trường top”. Tuy nhiên, tên trường và thông tin đầy đủ về nhóm thực hiện chưa được xác minh từ nguồn chính thức.

Một số ý kiến phản ứng với tên gọi vì cảm thấy chuyện sinh con đang được diễn đạt quá đơn giản, như một lời thúc giục vui miệng. Có người đặt câu hỏi: Những người xây dựng thông điệp đã hiểu đến đâu về việc mang thai, sinh nở và trách nhiệm nuôi dưỡng một đứa trẻ? 

Từ một tên gọi, cuộc thảo luận mở ra vấn đề lớn hơn: Khi nói với người trẻ về việc sinh con, một thông điệp cần có sự thấu hiểu thế nào để người nghe không cảm thấy những lo lắng của mình bị xem nhẹ?

Dưới đây là góc nhìn của một bà mẹ 9X có hai con trước câu chuyện ấy.

“Chờ chi”? Có những điều phải làm mẹ rồi mới "thấm"

Là một bà mẹ 9X có hai con, đọc tên gọi “Đẻ đi chờ chi”, tôi nghĩ ngay đến những điều mà bản thân và nhiều người quanh mình từng phải chờ.

Chờ công việc ổn định hơn. Chờ có khoản tiền dự phòng. Chờ sức khỏe hồi phục sau lần sinh đầu. Chờ hai vợ chồng thực sự thống nhất chuyện chia sẻ việc chăm con. Có người còn đang chờ mình đủ vững vàng để bước vào một trách nhiệm kéo dài nhiều năm.

Những điều ấy không dễ giải quyết bằng một câu “cứ sinh đi rồi tính”.

Tôi yêu các con và có rất nhiều khoảnh khắc thấy việc làm mẹ là một phần hạnh phúc trong cuộc đời. Đó là lúc con lần đầu gọi mẹ, khi hai đứa chạy ra đón lúc tôi đi làm về, hay chỉ một câu hỏi ngây ngô cũng khiến cả nhà bật cười.

Nhưng niềm vui ấy đi cùng những việc phải làm mỗi ngày. Con cần được ăn, được chăm sóc, được chữa bệnh, được học và được người lớn dành thời gian. Những nhu cầu đó vẫn tồn tại cả vào ngày bố mẹ hết tiền, mệt mỏi hay đang gặp khủng hoảng.

Bởi vậy, người trẻ cân nhắc trước khi sinh con có thể đang suy nghĩ rất có trách nhiệm. Họ hiểu rằng mong muốn có một em bé cần đi cùng khả năng chăm sóc em bé ấy.

Đứa trẻ không phải một “ván game” để chơi thử

Hình ảnh “rủ nhau đánh một ván, thắng thua không quan trọng” là cách tôi diễn tả sự băn khoăn trước những lời cổ vũ sinh con quá nhẹ nhàng, không phải trích dẫn đã được xác minh từ dự án.

Một cuộc chơi có thể dừng khi thấy không hợp. Thua thì chơi lại, mệt thì thoát ra, đợi hôm khác tiếp tục.

Nhưng khi một đứa trẻ chào đời, người lớn đã nhận trách nhiệm với một con người có nhu cầu, cảm xúc và tương lai riêng.

Không thể đến lúc thiếu ngủ mới nói rằng mình muốn nghỉ làm cha mẹ vài hôm. Không thể vì cuộc sống khó khăn hơn dự tính mà để con tự chịu phần thiệt thòi.

Nuôi hai con, tôi hiểu không ai chuẩn bị được tất cả. Có những tình huống phải gặp mới biết mình còn thiếu kinh nghiệm. Có những ngày đã cố hết sức mà mọi việc vẫn rối tung.

Dù vậy, hiểu rằng mình sẽ có lúc khó khăn và chuẩn bị cách ứng phó vẫn rất cần thiết. Ai sẽ cùng chăm con? Khi có việc đột xuất, gia đình nhờ được ai? Thu nhập có đủ cho những nhu cầu cơ bản? Hai người đã sẵn sàng thay đổi cuộc sống đến mức nào?

Những câu hỏi ấy không làm giảm đi sự lãng mạn của gia đình. Chúng giúp đứa trẻ có cơ hội được đón nhận bằng cả tình yêu và trách nhiệm.

Sau một câu “đẻ đi”, ai sẽ cùng mẹ nuôi con?

Với người đã làm mẹ, áp lực thường xuất hiện trong những tình huống rất cụ thể.

Con sốt đúng hôm mẹ phải có mặt ở cơ quan. Hai đứa cùng ốm, một người lớn khó xoay xở. Ông bà có việc, người trông trẻ nghỉ đột xuất. Mẹ đã dùng hết ngày phép nhưng con chưa thể đi học lại.

Mỗi chuyện đều cần người đứng ra giải quyết. Và nếu sự phân chia trách nhiệm chưa rõ ràng, công việc chăm sóc rất dễ dồn về một phía.

Chưa kể, người phụ nữ còn phải trải qua những thay đổi của chính cơ thể mình. Mang thai, sinh nở và hồi phục đều cần thời gian. Một người mẹ có thể vừa rất yêu con, vừa kiệt sức vì những đêm ngủ chập chờn.

Bởi vậy, có những phụ nữ không dám sinh thêm vì họ nhớ rõ lần trước mình đã vất vả thế nào. Điều họ cần là biết lần này sẽ có ai cùng gánh vác.

Một lời động viên có thể mang đến cảm giác ấm áp. Nhưng để người mẹ thực sự yên tâm, sự hỗ trợ cần xuất hiện trong sinh hoạt hằng ngày: Một người bố chủ động chăm con, người thân biết san sẻ, công việc có điều kiện để bố mẹ thu xếp trách nhiệm gia đình.

Làm truyền thông về sinh con hay khuyến sinh, cần nghe cả những điều khó nói

Tôi không cho rằng sinh viên hay người chưa có con thì không được làm dự án về chủ đề này. Người trẻ có quyền tìm hiểu các vấn đề xã hội, thử sức với ý tưởng và học hỏi qua phản hồi.

Nhưng trước một chủ đề tác động trực tiếp đến cuộc sống của người khác, sự tìm hiểu cần đủ sâu.

Hãy nghe người mẹ kể về ngày đầu trở lại công sở sau kỳ nghỉ sinh. Nghe một cặp vợ chồng tính tiền thuê nhà và tiền gửi trẻ. Nghe người bố phải lựa chọn giữa tăng ca để có thêm thu nhập và về nhà đỡ đần vợ.

Cũng cần nghe cả những người muốn có con nhưng chưa có điều kiện, người đang điều trị để có em bé và người chưa muốn trở thành cha mẹ.

Mỗi hoàn cảnh có một câu chuyện riêng. Khi chưa hiểu hết, lời hỏi “còn chờ gì nữa” rất dễ khiến người nghe cảm thấy mình bị thúc ép phải giải thích một quyết định cá nhân.

Một câu hỏi khác có thể mở ra cuộc trò chuyện có ích hơn: “Điều gì đang khiến bạn chưa thể yên tâm sinh con?”

Tôi hiểu vì sao một tên gọi có thể khiến những người đã trải qua sinh nở thấy khó chịu. Nhưng góp ý nên tập trung vào nội dung, cách diễn đạt và mức độ thấu hiểu đối tượng mà dự án hướng tới.

Việc chế giễu cá nhân hay lấy danh tiếng trường học để công kích không giúp những người làm dự án hiểu vấn đề rõ hơn. Ngược lại, nhóm thực hiện cũng cần có cơ hội lắng nghe, giải thích và điều chỉnh nếu thông điệp gây ra cách hiểu khác với mong muốn ban đầu.

Điều đáng giữ lại sau cuộc tranh luận là tiếng nói của những người trực tiếp mang thai, sinh và nuôi con.

Là mẹ của hai đứa trẻ, tôi có thể kể rất nhiều về hạnh phúc làm mẹ. Tôi cũng sẽ kể thật về những đêm thức trắng, những khoản tiền phải tính và những lần vợ chồng học cách chia sẻ trách nhiệm.

Người đang cân nhắc sinh con xứng đáng được nghe đầy đủ trước khi tự quyết định.

Bởi sau một câu “đẻ đi” là cuộc đời của một đứa trẻ. Đứa trẻ ấy cần được chăm sóc cả khi sự hào hứng ban đầu đã qua, còn người làm cha mẹ cần nhiều hơn một lời rủ rê để có thể đồng hành cùng con.