Khi được chẩn đoán mắc tiểu đường, không ít người lập tức cắt bỏ bánh kẹo, nước ngọt và hạn chế thịt mỡ với hy vọng kiểm soát đường huyết tốt hơn. Thế nhưng trên thực tế, nhiều bệnh nhân vẫn có chỉ số đường huyết cao dù gần như không ăn đồ ngọt. Điều này khiến không ít người băn khoăn: Rốt cuộc đâu mới là nguyên nhân?

Các chuyên gia cho biết, kiểm soát đường huyết không chỉ phụ thuộc vào lượng đường trong thực phẩm mà còn liên quan đến tốc độ hấp thu carbohydrate, cách chế biến món ăn, sự kết hợp giữa các nhóm thực phẩm và tổng lượng calo nạp vào mỗi ngày. Vì vậy, có những món ăn nhìn rất "healthy" nhưng lại khiến đường huyết tăng nhanh hơn nhiều người tưởng.

Thịt mỡ không phải "kẻ thù" lớn nhất

Một trong những quan niệm phổ biến là người mắc tiểu đường phải tránh tuyệt đối thịt mỡ. Tuy nhiên, chất béo bão hòa trong thịt mỡ không trực tiếp làm đường huyết tăng ngay sau bữa ăn.

Điều đáng lo hơn là chế độ ăn quá nhiều chất béo bão hòa trong thời gian dài có thể làm tăng mỡ nội tạng, thúc đẩy tình trạng kháng insulin và khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn. Nói cách khác, thịt mỡ không phải nguyên nhân trực tiếp làm tăng đường huyết, nhưng ăn quá nhiều vẫn gây bất lợi cho sức khỏe chuyển hóa.

Trong khi đó, nhiều thực phẩm được quảng cáo là "không đường", "nguyên cám", "ít béo" hoặc "ăn kiêng" lại chứa lượng tinh bột tinh chế rất cao. Sau khi vào cơ thể, các loại tinh bột này nhanh chóng chuyển thành glucose và khiến đường huyết tăng mạnh.

6 nhóm thực phẩm người tiểu đường nên hạn chế

1. Các món làm từ tinh bột tinh chế

Bánh gạo, bánh nếp, bánh phồng hay nhiều loại bánh chế biến từ gạo trắng đều có chỉ số đường huyết khá cao. Sau quá trình chế biến, tinh bột trở nên dễ tiêu hóa hơn, khiến glucose hấp thu rất nhanh vào máu. Dù không có vị ngọt rõ rệt, chúng vẫn có thể khiến đường huyết tăng mạnh sau ăn.

2. Đồ chiên nhiều tinh bột

Khoai tây chiên, bánh quẩy, bánh gạo chiên hay các món chiên ngập dầu vừa chứa nhiều tinh bột vừa nhiều chất béo.

Quá trình chiên ở nhiệt độ cao còn tạo ra các hợp chất không có lợi cho sức khỏe, đồng thời làm tăng năng lượng của món ăn. Đây là nhóm thực phẩm người mắc tiểu đường nên hạn chế nếu muốn kiểm soát cân nặng và đường huyết.

3. Nước ép trái cây và trái cây sấy

Không ít người nghĩ nước ép trái cây là lựa chọn tốt hơn nước ngọt. Tuy nhiên, khi ép lấy nước, phần lớn chất xơ bị loại bỏ trong khi lượng đường tự nhiên vẫn còn nguyên.

Điều này khiến đường được hấp thu nhanh hơn rất nhiều so với ăn trái cây nguyên quả. Tương tự, trái cây sấy khô có lượng đường cô đặc cao hơn do mất nước trong quá trình chế biến. Nếu muốn bổ sung vitamin, người bệnh nên ưu tiên trái cây tươi nguyên quả với khẩu phần phù hợp thay vì uống nước ép.

4. Các loại nước sốt

Tương cà, sốt barbecue, sốt teriyaki, tương đậu ngọt hay nhiều loại nước chấm đóng chai thường chứa khá nhiều đường bổ sung.

Do chỉ sử dụng từng ít một nên nhiều người không để ý lượng đường tích lũy mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu thường xuyên sử dụng, đây có thể là nguồn đường "ẩn" đáng kể trong khẩu phần ăn.

5. Thanh dinh dưỡng và bột thay thế bữa ăn

Nhiều sản phẩm được quảng cáo "không đường", "ăn kiêng", "healthy" nhưng lại bổ sung maltodextrin, siro glucose hoặc các loại carbohydrate dễ hấp thu để cải thiện hương vị.

Vì vậy, người mắc tiểu đường không nên chỉ nhìn dòng chữ "không đường" trên bao bì mà cần đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng trước khi sử dụng.

6. Bánh ngọt kết hợp nhiều chất béo và tinh bột

Bánh kem, bánh quy bơ, bánh phô mai hay các loại bánh ngọt nhiều lớp chứa cả carbohydrate lẫn chất béo.

Sự kết hợp này khiến đường huyết có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn sau bữa ăn, đồng thời làm tăng lượng calo nạp vào cơ thể.

Đừng chỉ nhìn vào chỉ số đường

TS.BS Nguyễn Trọng Hưng - chuyên gia dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Ông nhiều lần nhấn mạnh trên báo Sức khỏe & Đời sống, Dân trí, VietnamNet rằng người đái tháo đường không cần kiêng tuyệt đối một loại thực phẩm, nhưng phải kiểm soát khẩu phần, hạn chế nước ép trái cây, bánh kẹo, thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt.

Một vài thói quen giúp ổn định đường huyết

Ngoài việc lựa chọn thực phẩm phù hợp, thứ tự ăn trong bữa cũng có thể tạo ra khác biệt. Nhiều nghiên cứu cho thấy ăn rau trước, tiếp theo là thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng, đậu phụ rồi mới đến cơm hoặc tinh bột có thể giúp làm chậm tốc độ hấp thu glucose.

Bên cạnh đó, người bệnh nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, các loại đậu, trái cây tươi ít ngọt, đồng thời duy trì vận động đều đặn để cải thiện độ nhạy insulin.

Đặc biệt, không nên quá tin vào các nhãn mác như "không đường", "ít béo" hay "thực phẩm dành cho người ăn kiêng". Điều quan trọng là đọc kỹ bảng thành phần, lượng carbohydrate, hàm lượng chất xơ và khẩu phần khuyến nghị.

Kiểm soát tiểu đường là thay đổi lối sống, không phải kiêng khem cực đoan

Thực tế, không có loại thực phẩm nào hoàn toàn bị cấm với tất cả người mắc tiểu đường. Điều quan trọng là ăn đúng lượng, đúng cách và phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người.

Việc chỉ tập trung tránh thịt mỡ hay cắt bỏ hoàn toàn đường nhưng lại thường xuyên ăn bánh "healthy", nước ép trái cây hay các sản phẩm chế biến sẵn có thể khiến đường huyết vẫn tăng cao mà người bệnh không nhận ra.

Các chuyên gia khuyến cáo, người mắc tiểu đường nên tái khám định kỳ, theo dõi đường huyết thường xuyên và xây dựng chế độ ăn dưới sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Một chế độ ăn cân bằng kết hợp vận động hợp lý vẫn là "chìa khóa vàng" giúp kiểm soát bệnh lâu dài, giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và thần kinh.