Bao nhiêu người xem bộ phim hoạt hình mà để ý đến 2 dấu chấm trên chiếc bảng hiệu trong khung hình vài giây? Thường là không ai cả. Đó là thứ quá nhỏ bé trong khung hình, không có thoại, không có tác dụng đẩy plot - chỉ là phông nền cho nhân vật chính đứng trước. Nhưng lần này, chính 2 dấu chấm cùng chiếc bảng hiệu đó lại khiến người ta phải zoom vào, rồi share đi với cảm giác vừa tìm thấy cảm giác tự hào đặc biệt, không dành cho tất cả mọi người - chỉ dành cho người Việt.

Đó là câu chuyện về 2 dấu chấm nhỏ bên cạnh chữ S trong Doraemon tập đặc biệt mang tên Món quà là chuyến du lịch ở Việt Nam. Chỉ 2 dấu chấm nhưng bất kỳ người Việt Nam nào nhìn vào cũng tự động xuất hiện âm thanh trong đầu: Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam. 

2 dấu chấm được vẽ vào bên cạnh chữ S biểu tượng cho Hoàng Sa - Trường Sa

Người đứng sau chi tiết đó là Cao Thanh Liêm - họa sĩ có hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đồ họa bối cảnh. Trước tập Doraemon đặc biệt về Việt Nam, Cao Liêm từng có may mắn hợp tác với công ty sản xuất phim qua nhiều dự án lớn như Doraemon: Nobita thám hiểm vùng đất mới (2014) và rất nhiều tập phim Doraemon truyền hình ra định kỳ. 

Tại Doraemon tập đặc biệt: Món quà là chuyến du lịch ở Việt Nam, Cao Liêm là leader team 6 người, có nhiệm vụ thiết kế, hoàn thiện toàn bộ mảng bối cảnh tại các địa danh mang tính biểu tượng như Hội An, cầu Rồng (Đà Nẵng) và hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội). 

Họa sĩ Cao Thanh Liêm

Cao Thanh Liêm (KaoTL)

- Sinh sống tại TP.HCM

- Tốt nghiệp trường ĐH Mỹ thuật TP.HCM 

- 15 năm kinh nghiệm ở lĩnh vực đồ họa bối cảnh

- Từng tham gia nhiều dự án bom tấn, nổi bật là Attack on Titan (mùa 1, 2, 3), Doraemon: Nobita và cuộc thám hiểm vùng đất mới (2014), nhiều tập phim Doraemon truyền hình,...

Gửi gắm tinh tế của đội ngũ tác giả Việt trong 1 dự án quốc tế

Dù đã có cơ hội hợp tác từ trước đó nhưng khi nhận được lời mời tham gia dự án, cảm xúc của Cao Liêm vẫn khá đặc biệt, vừa vinh hạnh nhưng cũng vừa áp lực. 

"Doraemon không chỉ là một bộ phim hoạt hình thông thường, mà là cả một bầu trời tuổi thơ của hàng triệu người Việt, bản thân mình cũng không ngoại lệ. Ngày nhỏ, mình từng say mê lật giở từng trang truyện, nuôi dưỡng những ước mơ bay bổng từ chiếc túi thần kỳ. 

Trong các nhân vật của bộ truyện, mình thích Doraemon nhất - không phải vì chú mèo máy đáng yêu hay là nhân vật chính, mà vì sự bao dung, luôn sẵn sàng đồng hành và giúp đỡ bạn bè trong mọi hoàn cảnh. Vì vậy được tự tay vẽ nên bối cảnh quê hương mình cho chính nhân vật tuổi thơ bước đến thực sự là một trải nghiệm vô giá” - Cao Liêm chia sẻ.

Quá trình làm việc trong một dự án anime quốc tế cũng có nhiều khác biệt so với dự án trong nước, cụ thể là quy chuẩn khắt khe và tính đồng bộ toàn cầu. Cao Liêm cho biết mọi nét vẽ, mọi mảng màu đều phải tuân thủ phong cách tối giản đặc trưng của thế giới Doraemon - thứ hàng chục năm qua khán giả đã nằm lòng. 

Nhưng cái khó thật sự không chỉ nằm ở kỹ thuật: "Nếu để chọn điều khó nhất, mình nghĩ đó là việc dung hòa cả 3 yếu tố: tính chính xác văn hóa, thẩm mỹ và tinh thần đời sống vào một khuôn mẫu có sẵn. 

Chúng ta không thể bê nguyên xi một bức ảnh chụp thực tế vào phim vì nó sẽ bị 'chọi' với nét vẽ của Doraemon. Mình và team phải chắt lọc, vừa giữ được sự chính xác của bối cảnh Việt Nam, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ gọn gàng của anime Nhật, nhưng vẫn phải thổi được cái 'hồn', cái không khí nhộn nhịp, bình yên của tinh thần đời sống Việt Nam vào từng khung hình”. 

Về chi tiết 2 dấu chấm Hoàng Sa - Trường Sa, Cao Liêm cho biết nó không nằm trong bất kỳ brief nào, nó xuất phát từ trực giác và tình cảm tự nhiên.

"Khi vẽ đến phân đoạn xuất hiện biểu tượng chữ S thân thương, mình nghĩ ngay đến việc làm sao để biểu tượng ấy được hiện lên một cách trọn vẹn và đúng nghĩa nhất trong tâm thức của mỗi chúng ta. Khoảnh khắc đặt bút vẽ 2 chấm nhỏ diễn ra rất nhanh và tự nhiên. Đó là một chút gửi gắm tinh tế, một sự chỉn chu cần có khi mình có cơ hội đại diện cho họa sĩ Việt Nam tham gia vào một dự án quốc tế lớn” - họa sĩ kể lại. 

Vì sự ngẫu hứng và chi tiết này mà bản thân Cao Liêm đã vô cùng bất ngờ và xúc động trước phản ứng của khán giả. Anh không nghĩ rằng một chi tiết nhỏ, mang tính ẩn dụ như vậy lại được mọi người tinh ý nhận ra, chia sẻ và đón nhận nồng nhiệt. 

Chi tiết Hoàng Sa - Trường Sa cũng là một trong rất nhiều thông tin về Việt Nam mà Cao Liêm và team cố gắng giữ lại trong từng khung hình. Bởi ranh giới giữa một bối cảnh "trông thật sự là Việt Nam" và một bối cảnh chỉ đơn thuần minh họa về Việt Nam mỏng hơn người ta nghĩ.

Theo Cao Liêm, nó thể hiện ở các chi tiết và không khí đời thường: “Đó là cách ánh nắng đổ xuống mái ngói rêu phong ở Hội An, là cái bảng hiệu viết bằng tiếng Việt treo néo bên hiên nhà hay hình ảnh những gánh hàng rong, những chiếc xe máy quen thuộc trên đường phố. Chính những lát cắt dung dị đó mới tạo nên cái 'hồn' của cuộc sống.

Ngoài những nét chấm phá mang tính biểu tượng ngầm hiểu kể trên, mình nghĩ điều khiến bạn bè quốc tế dễ thích thú nhất chính là văn hóa ẩm thực đường phố và sự hiếu khách. Sự phong phú của các món ăn Việt Nam được thể hiện qua lăng kính hoạt hình, cộng với không gian sống động, tràn đầy năng lượng tích cực của người Việt chắc chắn sẽ là thứ chạm đến trái tim của khán giả toàn cầu một cách dễ dàng nhất”.

Về phía đối tác và ekip quốc tế, Cao Liêm cho biết họ làm việc rất chuyên nghiệp và tôn trọng văn hóa bản địa. Vì vậy khi anh đề xuất các chi tiết mang đậm màu sắc Việt Nam - từ kiến trúc Hội An, món ăn đường phố đến chi tiết 2 dấu chấm mô phỏng bản đồ - đều được lắng nghe kỹ càng. 

“Họ luôn đặt câu hỏi để hiểu rõ ý nghĩa đằng sau. Và một khi thấy những chi tiết đó giúp câu chuyện của tập phim trở nên giàu cảm xúc và chân thực hơn, họ hoàn toàn ủng hộ và tạo điều kiện để team thể hiện tốt nhất” - Cao Liêm cho biết.

Vẽ không chỉ là thể hiện bản thân, mà là kể một câu chuyện nhiều người thấy mình trong đó

Làm các công việc liên quan đến sáng tạo thời nay không chỉ là chuyện hiện thực hóa các ý tưởng như ngồi vẽ. Áp lực đến từ khắp nơi - từ deadline, từ khách hàng, từ chính màn hình máy tính trống trơn những lúc bí ý tưởng. 

Đó cũng chính là phần cô độc nhất của nghề sáng tạo với Cao Liêm. "Lúc đó không ai giúp được mình cả, chỉ có bản thân tự đấu tranh, tự tìm cách vượt qua cái cảm giác bế tắc đó thôi” - nam hoạ sĩ thừa nhận. 

Còn có một thứ áp lực mà càng làm nghề lâu, người ta càng dè chừng hơn, đó là nỗi sợ lặp lại chính mình. Dù không xem đó là nỗi sợ nhưng Cao Liêm vẫn xác định đó là tín hiệu cho thấy có vấn đề, cho thấy bản thân cần “sạc” lại năng lượng. 

“Mỗi lần cảm thấy tư duy bị lối mòn, mình chọn cách tạm buông bút vẽ, bước ra ngoài thay đổi không khí, tìm kiếm những nguồn cảm hứng mới từ cuộc sống xung quanh, từ phim ảnh hoặc đơn giản là đi ngắm nhìn những thứ xưa cũ, những mảng màu văn hóa khác để làm mới lại góc nhìn của mình”. 

Trong thời đại mạng xã hội, áp lực còn đến từ một hướng khác nữa: một artist có thể bị đánh giá chỉ bằng một khoảnh khắc viral. Được chú ý nhanh, nhưng cũng bị quên nhanh không kém. Cao Liêm không phủ nhận sức hút của việc được chú ý, nhưng anh cũng nhìn thấy rõ cái bẫy:

“Viral thì ai cũng thích nhưng nếu chỉ chạy theo lượt tương tác, theo trend để được chú ý thì mình rất dễ đánh mất bản sắc riêng. Mình chọn cách tập trung làm thật tốt chất nghệ thuật của mình trước đã. Khi sản phẩm của mình đủ chỉn chu, đủ chạm và có giá trị thật sự, tự khắc nó sẽ tìm được chỗ đứng và có được sự chú ý xứng đáng, bền vững hơn là những cái gì quá chớp nhoáng hay hào nhoáng”.

Và nếu mạng xã hội là áp lực thì sức ép do AI tạo ra với các artist còn đến theo cách nhanh hơn. Bằng chứng dễ thấy nhất là cứ dăm bữa nửa tháng, netizen lại bàn tán rôm rả về trend tạo tranh, tạo ảnh mới. Chia sẻ về vấn đề này, nam họa sĩ có góc nhìn khá bình tĩnh:

“Nói không lo chút nào thì không đúng vì AI bây giờ phát triển quá nhanh. Nhưng thay vì ngồi sợ hãi, mình chọn xem nó là một công cụ hỗ trợ đắc lực. Công nghệ sinh ra là để phục vụ con người, nếu mình biết cách học hỏi, làm chủ và biến nó thành trợ lý giúp mình tối ưu hóa những công đoạn lặp đi lặp lại, mình sẽ có nhiều thời gian hơn để tập trung vào phần tư duy sáng tạo cốt lõi”.

Thứ mà Cao Liêm tin AI không thể chạm tới không phải kỹ thuật, mà là thứ sâu sắc hơn: “AI có thể học hàng triệu bức tranh để vẽ ra một bối cảnh hoàn hảo, nhưng nó không thể có những ký ức tuổi thơ, không biết rung động trước một góc phố rêu phong và không thể hiểu được cái ‘tình’ của người vẽ đặt vào đó. Cái hồn, cái trải nghiệm thực tế và sự thấu hiểu văn hóa của con người chính là thứ mà máy móc không bao giờ sao chép được”. 

Hai chấm nhỏ biểu tượng cho Hoàng Sa - Trường Sa trên bảng hiệu cửa hàng áo dài - thứ không AI nào được lập trình để vẽ ra có lẽ là minh chứng rõ nhất.

Hơn 15 năm trong nghề, cách Cao Liêm nhìn về việc vẽ đã thay đổi hoàn toàn so với ngày đầu. Hồi mới vào nghề, anh nghĩ artist phải thể hiện cái tôi trên hết - cá tính, bay bổng, khác biệt. Nhưng thời gian và những dự án lớn dần dần mài mòn đi quan niệm đó theo đúng nghĩa tốt nhất của từ "mài mòn": "Giá trị lớn nhất của người làm sáng tạo là sự dung hòa và phụng sự. Mình vẽ không phải chỉ để cho mình ngắm, mà là để chạm đến cảm xúc của khán giả, để kể một câu chuyện chung và mang lại giá trị cho cộng đồng. Sự chín chắn đó giúp mình làm nghề nhẹ nhàng và bền bỉ hơn rất nhiều”.