Học sinh trường phổ thông liên cấp Olympia (HN) trong một buổi thực hành

Tìm cơ hội để “chạm”

Trên thực tế, hướng nghiệp chỉ được quan tâm ở lứa tuổi cuối cấp THPT, nhưng theo thầy Lưu Văn Thông, cần hạ thấp độ tuổi của đối tượng được hướng nghiệp. Ví dụ từ lớp 6.

“Cần những “điểm chạm”, ví dụ các hình thức đối thoại, trải nghiệm, tiếp cận với các môi trường công việc thông qua việc thăm quan, trò chuyện với các chuyên gia, người làm việc ở các lĩnh vực nghề nghiệp có khả năng truyền cảm hứng để học sinh có những hình dung căn bản về mạng lưới nghề nghiệp, môi trường nghề nghiệp khác nhau và mạnh dạn nói lên suy nghĩ, mong muốn của mình.

“Chúng tôi tổ chức nhiều hoạt động đa dạng, không phải các hoạt động đều tập trung vào “hướng nghiệp” đâu mà tùy theo mỗi khối lớp các hoạt động được thiết kế phù hợp. Học sinh có thể tham gia các hoạt động về nghệ thuật, thể thao, nghiên cứu khoa học, các câu lạc bộ STEM, Robotics, hùng biện. Tới đây, chúng tôi còn tổ chức “sân chơi” cho nhà lãnh đạo trẻ để học sinh được trải nghiệm ở vai trò thủ lĩnh. Mỗi hoạt động là một “điểm chạm” để học sinh tích lũy các kỹ năng mềm, cũng là quá trình cọ xát để hiểu mình có thể làm tốt gì, yêu thích cái gì”- Thầy Thông chia sẻ.

Cũng với quan điểm này, nhiều trường phổ thông hiện nay cũng tăng cường các hoạt động khác nhau, áp dụng hình thức dạy học theo dự án, theo chủ đề gắn kiến thức với thực tiễn ngay trong môn học, hoặc các chương trình ngoại khóa, câu lạc bộ, thậm chí là hoạt động thiện nguyện. Từ những hoạt động này, nhiều học sinh từ cấp THCS được tiếp cận nhiều lĩnh vực như kinh doanh, truyền thông, công tác xã hội, môi trường. Thậm chí có những hình dung ban đầu ở những công việc cụ thể như báo chí, tổ chức sự kiện, biên kịch, hội họa, dịch thuật…

“Từ yêu thích, các em mới chủ động tìm hiểu sâu hơn và có định hướng tập trung vào các môn học phù hợp với định hướng và các kỹ năng mềm cần thiết”, Cô Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng trường THCS Trưng Vương (Hà Nội) cho biết.

Khi cha mẹ cũng trở thành “chuyên gia về hướng nghiệp”

Học sinh trường THPT Phan Huy Chú-Đống Đa (HN) trong một cuộc thi "Rung chuông vàng" nhằm giúp học sinh có cơ hội mở rộng hiểu biết - Ảnh: VĨNH HÀ

 Thầy Lưu Văn Thông đề cao vai trò “đồng hành” của cả thầy cô và cha mẹ với học sinh. Sự đồng hành khác nhau với mỗi đối tượng học sinh, để cùng con lớn lên, hiểu về mình, hiểu về các lĩnh vực nghề nghiệp và cuối cùng đứng sau học sinh trong việc lựa chọn môn học, lựa chọn ngành học, nghề nghiệp sau này. Đặc biệt, những ước mơ ban đầu có thể ngây ngô nhưng cũng cần sự khích lệ, mở cho trẻ cơ hội để tiếp tục được trải nghiệm với điều các em mơ ước. Nó có thể sẽ thay đổi theo thời gian, nhưng cũng có thể được kiên định và lớn dần.

“Mỗi phụ huynh có thể có những câu chuyện nghề khác nhau trong lĩnh vực mình làm việc. Vì thế bên cạnh việc mời các chuyên gia, nhà giáo dục, nhà khoa học, người nổi tiếng, chúng tôi mời cả phụ huynh tham gia chia sẻ, giao lưu với học sinh. Câu chuyện nghề của chính các bậc cha mẹ với những khó khăn, thách thức, cả vấp váp, hay niềm vui, sự hứng thú sẽ có ý nghĩa với học sinh ở giai đoạn “khám phá bản thân” và nuôi dưỡng ước mơ”-thầy Thông cho biết.

Việc “tận dụng” chính các “chuyên gia phụ huynh” để giúp học sinh hiểu về những nghề nghiệp trong xã hội cũng được nhiều thầy cô ở trường THPT Phan Huy Chú- Đống Đa (Hà Nội) thực hiện. Cô Nguyễn Kim Anh- giáo viên trường này chia sẻ: Nhiều khi thầy cô hay các chuyên gia không có được những thông tin đa dạng, cụ thể về nghề nghiệp bằng cha mẹ học sinh kể về chính công việc của họ cho các con. Những buổi trò chuyện, đối thoại như vậy, phụ huynh cũng hiểu hơn về con mình và nhiệt tình. Không dừng ở các cuộc trò chuyện, phụ huynh là những người kết nối cho học sinh thăm quan nơi làm việc, có các trải nghiệm, thực hành các nội dung học tập cùng cha mẹ.

Theo thầy Hải Đăng, Phòng Tư vấn du học đại học và hướng nghiệp của trường phổ thông liên cấp Olympia (Hà Nội) thì cộng đồng cựu học sinh và phụ huynh của trường này đã hỗ trợ rất nhiều cho các hoạt động hướng nghiệp. Trong ngày hội hướng nghiệp tổ chức thường niên, các “chuyên gia” là phụ huynh làm ở nhiều ngành nghề khác nhau được mời tham gia tư vấn. Các “chuyên gia” cung cấp thông tin căn bản về nghề để các bạn trẻ có hình dung đầu tiên về công việc ở các lĩnh vực khác nhau, hướng dẫn các em truy cập vào các kênh thông tin nếu muốn tiếp tục tìm hiểu sâu hơn. Đôi khi các “chuyên gia” này chỉ tận dụng điểm mạnh của mình là kể chuyện. Những câu chuyện thực tế trong hành trình làm nghề, gồm cả các kỷ niệm vui buồn, sự bỡ ngỡ của ngày đầu đi làm, những khó khăn, thậm chí thất bại phải vượt qua. Từ đó mang đến cho các bạn trẻ một ấn tượng. Các bạn nhỏ có thể soi vào các câu chuyện thực tế để thấy mình có tố chất phù hợp với nghề nghiệp đó không, điều gì ở các nghề nghiệp đó khiến mình thấy yêu thích, hấp dẫn. Điều quan trọng nhất từ những “điểm chạm” chưa phải quyết định lựa chọn sẽ theo đuổi nghề nghiệp nào mà là cơ hội để các bạn nhỏ hiểu về bản thân mình

“Không chỉ tiếp nhận thông tin, các câu chuyện nghề chính là nguồn cảm hứng cho các em học sinh bắt đầu nhen nhóm một ước mơ hay ít nhất là một sự quan tâm về nghề nghiệp”,  thầy Đăng chia sẻ.

Kỳ tiếp: “Nhúng” vào môi trường nghề nghiệp