Cụm từ “male loneliness epidemic” - tạm dịch là “khủng hoảng cô đơn ở nam giới” - xuất hiện ngày càng dày trên truyền thông vài năm gần đây. Chỉ cần lướt mạng xã hội một lúc, bạn sẽ thấy rất nhiều bài viết nói về đàn ông trẻ thiếu bạn bè, khó yêu đương, sống cô lập và ngày càng xa cách cảm xúc.

Nhưng một cuộc phỏng vấn trên Contagious với Richie Jones, Giám đốc khách hàng của Ipsos, đưa ra một điểm rất đáng suy nghĩ: ý tưởng về một “khủng hoảng cô đơn nam giới” là có thật, nhưng nó không chỉ giới hạn ở nam giới trẻ. Nghĩa là vấn đề tồn tại thật, chỉ có điều nếu nhìn quá hẹp, ta dễ hiểu sai bản chất và đi sai cách hỗ trợ.

Đây là một khác biệt quan trọng. Vì khi một khái niệm xã hội trở nên “hot”, truyền thông rất dễ đóng gói nó thành một câu chuyện đơn giản: một nhóm người, một nguyên nhân, một kết luận. Trong khi thực tế, cô đơn là hiện tượng vừa mang tính cá nhân, vừa gắn với tuổi tác, môi trường sống, cách kết nối và văn hóa bộc lộ cảm xúc.

Trong cuộc trao đổi, Richie Jones lưu ý rằng nhiều cuộc tranh luận về nam giới trẻ thời gian qua bị dẫn dắt bởi cảm giác và bình luận xã hội nhiều hơn là dữ liệu. Ông cảnh báo khi cả xã hội cùng nói về một hiện tượng mà không dựa đủ vào số liệu, câu chuyện rất dễ bị thổi lên theo hướng cực đoan - cái hiếm gặp có thể bị cảm nhận như chuyện xảy ra ở khắp nơi.

Điểm đáng giá của cách tiếp cận này là đặt dữ liệu lên trước định kiến. Theo chia sẻ được Contagious dẫn lại, Ipsos khảo sát rộng hơn thay vì chỉ nhìn mỗi nhóm nam trẻ, và thấy rằng 1 trong 10 người trẻ cảm thấy cô đơn mỗi ngày, với mức độ giữa nam và nữ trẻ không chênh lệch quá lớn. Ở một số chỉ số liên quan tới kết bạn và duy trì bạn bè, nữ trẻ thậm chí còn báo cáo khó khăn cao hơn.

Dữ liệu công khai của Ipsos tại Anh cũng cho thấy bức tranh rộng hơn của người trẻ nói chung: 36% người 16-34 tuổi cho biết họ cảm thấy cô đơn ít nhất một lần mỗi tuần, dù 75% nói rằng họ có “nhiều bạn”. Đây là một nghịch lý rất hiện đại: có bạn, có mạng xã hội, có tương tác thường xuyên nhưng vẫn cô đơn. Sự hiện diện không đồng nghĩa với cảm giác được kết nối thật.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa câu chuyện “nam giới và cô đơn” là sai. Phần rất quan trọng của bài phỏng vấn nằm ở chỗ khác: Richie Jones chỉ ra rằng khi nói đến khả năng mở lời và chia sẻ cảm xúc, nam giới lớn tuổi thường gặp khó khăn rõ hơn. Dữ liệu Ipsos trên trang “Modern Masculinities” cũng nêu rằng nam giới 55-75 tuổi là nhóm ít có khả năng nói cởi mở về vấn đề cá nhân với bạn bè nhất, và khoảng một phần ba thấy khó mở lòng về cảm xúc với bất kỳ ai.

Đây là điều nhiều phụ nữ nhận ra rất rõ trong đời sống gia đình. Có những người đàn ông không hẳn “không có nhu cầu kết nối”, mà là không có ngôn ngữ để nói về những gì mình đang trải qua. Họ vẫn đi làm, vẫn lo việc nhà, vẫn đóng vai người gánh trách nhiệm, nhưng khi buồn, mệt, áp lực hoặc cô đơn, họ dễ chọn im lặng hơn là mở lời.

Chính vì vậy, nếu chỉ đọc các headline kiểu “đàn ông trẻ đang khủng hoảng” rồi áp vào mọi trường hợp, ta sẽ bỏ sót rất nhiều người đàn ông lớn tuổi hơn - những người có thể không thuộc nhóm “cô đơn theo chỉ số hàng ngày” nổi bật nhất, nhưng lại thuộc nhóm khó tìm được kênh chia sẻ cảm xúc nhất.

Một điểm khác bài phỏng vấn chạm tới cũng rất đáng để người làm nội dung lưu ý: cách truyền thông và quảng cáo thường đóng khung đàn ông bằng vài hình mẫu cũ - lạnh lùng, ít nói, kiểm soát tốt, “ổn hết”. Khi hình ảnh lặp lại quá nhiều, xã hội dễ quên rằng đàn ông cũng có nhiều kiểu cô đơn, nhiều kiểu tổn thương và nhiều cách tìm kết nối khác nhau. Nhìn đàn ông qua khuôn mẫu cũ không chỉ làm hiểu sai họ, mà còn làm nội dung trở nên kém hiệu quả vì nói trật nhu cầu thật.

Nếu viết cho độc giả phổ thông, bài học đơn giản nhất từ câu chuyện này là: đừng biến nỗi cô đơn thành một chiếc nhãn để dán lên một nhóm người cho dễ nói. Cô đơn là có thật. Nam giới gặp khó trong bộc lộ cảm xúc là có thật. Người trẻ đang gặp khủng hoảng kết nối cũng là có thật. Nhưng mỗi phần của câu chuyện cần được nhìn đúng dữ liệu và đúng bối cảnh.

Với phụ nữ quan tâm đến nửa kia của mình, điều này đặc biệt hữu ích. Thay vì vội kết luận “anh ấy lạnh” hay “anh ấy không cần ai”, đôi khi nên đọc sự im lặng của đàn ông như một kiểu lúng túng trong kết nối. Không phải lúc nào họ cũng biết mở lời, ngay cả khi rất cần được hiểu.

Và đó có lẽ là giá trị lớn nhất của cách nhìn dựa trên dữ liệu: nó không phủ nhận nỗi đau, nhưng giúp ta bớt phán xét và hỗ trợ đúng hơn.