Hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở sáng 16/9/2026.

Sáng 16/9/2026 tại Hà Nội, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở. Hội thảo do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng Tổ soạn thảo dự thảo Nghị định, chủ trì.

Tham gia điều hành Hội thảo có bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý. Tham dự Hội thảo là thành viên Tổ soạn thảo Nghị định và một số chuyên gia, nhà khoa học, như: PGS.TS Trương Hồ Hải, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, TS. Nguyễn Quỳnh Liên, Ủy viên là đại biểu Quốc hội, hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đồng chí Phạm Thúy Hạnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ, đồng chí Bùi Công Quang - Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức hành chính nhà nước và công vụ, Văn phòng Chính phủ…; đại diện các cơ quan trong hệ thống Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân, Công an và đại diện của một số UBND phường trên địa bàn Hà Nội.

Phạm vi hòa giải cần rõ để thuận lợi khi áp dụng

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc Hội thảo.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 ngày 24 tháng 8 năm 2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2027. Đây là văn bản pháp lý quan trọng góp phần hoàn thiện thể chế về hòa giải ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới và thể hiện định hướng chiến lược về nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở. Luật Hòa giải ở cơ sở giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung về tổ chức và hoạt động hòa giải, phạm vi hòa giải ở cơ sở, quy trình bầu hòa giải viên, thủ tục thanh toán kinh phí phục vụ hoạt động hòa giải, ứng dụng công nghệ thông tin, trách nhiệm quản lý nhà nước và các điều kiện bảo đảm khác. Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, các văn bản hướng dẫn thi hành Luật phải có hiệu lực cùng thời điểm có hiệu lực của Luật để bảo đảm tính khả thi, đáp ứng yêu cầu của việc tổ chức thi hành pháp luật. Do đó, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết. Trong quá trình xây dựng Nghị định, cần quán triệt nguyên tắc phải bám sát Luật, quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở, đồng thời tránh hành chính hóa hoạt động hòa giải ở cơ sở - vốn là hình thức tự quản, tự nguyện của cộng đồng dân cư góp phần xây dựng một thiết chế hòa giải ở cơ sở vững mạnh – nơi mọi mâu thuẫn, tranh chấp đều được giải quyết sớm bằng sự chân thành và đồng thuận.

Bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp trình bày tóm tắt nội dung dự thảo Nghị định.

Báo cáo tóm tắt nội dung dự thảo Nghị định, bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp cho biết, Luật Hòa giải ở cơ sở giao Chính phủ quy định chi tiết 13 nội dung, trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã xây dựng dự thảo Nghị định gồm 06 chương, 35 điều, tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP. Dự thảo quy định chi tiết về phạm vi hòa giải, bầu hòa giải viên trực tuyến, việc kết hợp các hình thức bầu hòa giải viên; chỉ định hòa giải viên; hình thức tiến hành hòa giải trực tuyến; trách nhiệm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở...Đồng chí Ngô Quỳnh Hoa đề nghị các đại biểu tập trung góp ý về phạm vi hòa giải ở cơ sở, về kỹ thuật trình bày (chỉ hướng dẫn khoản 1 Điều 3 của Luật là quy định các trường hợp không được hòa giải hay quy định cả những trường hợp được hòa giải như dự thảo; nên quy định  theo hướng mở là đề ra các tiêu chí nhận diện hay quy định theo hướng liệt kê các trường hợp cụ thể; làm rõ vi phạm pháp luật được hòa giải ở cơ sở; thế nào là chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, xử lý vi phạm hành chính... bảo đảm quy định đơn giản, rõ ràng, dễ hiểu và thuận lợi cho hòa giải viên áp dụng trong hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Tránh để hòa giải viên lúng túng trước các vụ việc vi phạm pháp luật

PGS.TS Trương Hồ Hải - Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo.

Tại Hội thảo, PGS.TS Trương Hồ Hải cho rằng trong bối cảnh một số luật liên quan như Bộ luật Hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính đang được hoàn thiện,  dự kiến sẽ trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ hai (tháng 11/2026), các quy định về phạm vi hòa giải ở cơ sở cần được cập nhật để bảo đảm tính khả thi, thống nhất. Việc xác định phạm vi hòa giải ở cơ sở cần được làm rõ trong Nghị định. Về kỹ thuật, ông đề xuất thiết kế theo hướng chỉ quy định những trường hợp không được hòa giải ở cơ sở, kết hợp với liệt kê mở và viện dẫn pháp luật chuyên ngành, không liệt kê các trường hợp không được hòa giải ở cơ sở.

Ngoài ra, một số đại biểu có ý kiến nhất trí với dự thảo Nghị định khi liệt kê rõ các trường hợp được hòa giải ở cơ sở và không được hòa giải ở cơ sở để phù hợp với năng lực của hòa giải viên ở cơ sở. Theo đó, Nghị định cần làm rõ ranh giới giữa các trường hợp được tiến hành hòa giải và các trường hợp không được hòa giải, nhưng không mở rộng hoặc thu hẹp một cách không cần thiết phạm vi hòa giải ở cơ sở đã được Luật xác định. Cách quy định này sẽ góp phần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời hạn chế tình trạng hòa giải viên lúng túng hoặc thực hiện hòa giải không đúng phạm vi pháp luật cho phép.

Bà Nguyễn Quỳnh Liên - Ủy viên là đại biểu Quốc hội, hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo.

Một trong những nội dung được trao đổi nhiều là cách xử lý những vụ việc có liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật. Các đại biểu cho rằng quy định cần đủ rõ để cả hòa giải viên và người dân nhận biết khi nào có thể giải quyết tại cơ sở, khi nào vụ việc cần được chuyển tới cơ quan có thẩm quyền.

Từ thực tiễn địa bàn, đại diện Công an phường Ba Đình đưa ra ví dụ về mâu thuẫn giữa hàng xóm do mở loa, đài quá to. Nếu được hòa giải kịp thời, mâu thuẫn có thể được giải quyết trước khi phát triển thành vụ việc phải xử lý hành chính. Đại diện này đồng thời đề nghị quán triệt nguyên tắc: “mâu thuẫn ở cấp độ nào thì áp dụng luật tương ứng cấp độ đó”.

Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cũng lưu ý cần phân định rõ vụ việc còn có thể hòa giải với những trường hợp đã chuyển sang cơ quan nhà nước có thẩm quyền do xuất hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Trong khi đó, đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng trên thực tế, không phải hòa giải viên nào cũng đủ khả năng xác định một hành vi vi phạm pháp luật có thuộc trường hợp được hòa giải hay không.

Các đại biểu phát biểu tại Hội thảo.

Cần có cơ chế hỗ trợ hòa giải viên

Từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, một yêu cầu khác được đặt ra là phải có cơ chế hỗ trợ hòa giải viên khi gặp những vụ việc phức tạp hoặc chưa thể tự xác định phạm vi hòa giải.

Một số ý kiến cho rằng người hỗ trợ hòa giải viên trong trường hợp này cần có kiến thức chuyên môn, chẳng hạn luật sư hoặc chuyên gia. Việc chỉ dựa vào người có uy tín trong cộng đồng có thể chưa đáp ứng yêu cầu xác định phạm vi pháp lý của vụ việc.

Đại diện Sở Tư pháp Hà Nội đề nghị nghiên cứu cơ chế tư vấn, hướng dẫn đối với những trường hợp hòa giải viên chưa xác định được phạm vi vụ việc, đồng thời tránh đặt ra những yêu cầu quá lớn đối với cấp xã.

Bên cạnh phạm vi hòa giải, thủ tục thanh toán thù lao cho hòa giải viên và người được mời tham gia hòa giải cũng được đề cập.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu phương thức chi trả trực tiếp cho hòa giải viên và người được mời tham gia hòa giải, thay vì thực hiện qua Tổ trưởng tổ hòa giải như dự thảo. Cách này được cho là có thể giảm bớt khâu trung gian cũng như trách nhiệm thủ tục của Tổ trưởng tổ hòa giải.

Các đại biểu phát biểu tại hội thảo

Hướng tới hòa giải trên nền tảng số

Chuyển đổi số là một nội dung mới được đặt ra trong dự thảo Nghị định. Các đại biểu bày tỏ sự đồng tình với quy định về biểu quyết trực tuyến nhằm cụ thể hóa nội dung được Luật giao, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân.

Đối với hòa giải trực tuyến, các ý kiến cho rằng có thể triển khai trên nhiều nền tảng khác nhau nhưng cần giải quyết các vấn đề liên quan đến lưu trữ thông tin, xác thực danh tính người tham gia và quy trình, thủ tục về chữ ký số.

Một đề xuất khác là xây dựng lộ trình chuyển từ sổ theo dõi hoạt động hòa giải ở cơ sở bằng giấy sang sổ điện tử, qua đó từng bước giảm việc sử dụng hồ sơ giấy trong hoạt động hòa giải.

Các đại biểu phát biểu tại hội thảo.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận các ý kiến đóng góp của chuyên gia và đại biểu, đồng thời đề nghị bộ phận thường trực Tổ soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định pháp luật liên quan cũng như những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ là cơ sở để cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Nghị định, bảo đảm tiến độ xây dựng và trình Chính phủ ban hành.