Hội thảo có sự tham gia của đại diện nhiều địa phương, cơ quan tư pháp, công chức cấp xã và đội ngũ hòa giải viên cơ sở nhằm thảo luận, đóng góp ý kiến cho dự án luật dự kiến trình Quốc hội xem xét trong chương trình xây dựng pháp luật năm 2026.

Theo Ban soạn thảo, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua. Nội dung sửa đổi tập trung xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý mới trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền hiện nay.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Đức Dương

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến bên cạnh phương thức hòa giải trực tiếp truyền thống. Theo định hướng của cơ quan soạn thảo, đây không phải hình thức bắt buộc mà được áp dụng linh hoạt tùy điều kiện thực tế của từng địa phương. Việc đưa công nghệ số vào hoạt động hòa giải được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn trong cộng đồng nhanh chóng và thuận tiện hơn.

Từ góc độ thực tiễn, hòa giải trực tuyến được đánh giá là phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước cũng như nhu cầu giao tiếp ngày càng linh hoạt của người dân. Đối với các vụ việc đơn giản hoặc các trường hợp các bên khó sắp xếp gặp mặt trực tiếp, hình thức này có thể giúp rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí phát sinh. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng hiệu quả triển khai sẽ phụ thuộc đáng kể vào điều kiện hạ tầng công nghệ, kỹ năng sử dụng thiết bị số của người dân và khả năng bảo đảm tính khách quan, bảo mật trong quá trình hòa giải.

Bà Ngô Quỳnh hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Đức Dương

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới. Theo Thứ trưởng, đây là một trong những dự án luật quan trọng thuộc chương trình xây dựng pháp luật năm 2026 và tiến độ xây dựng hiện đang được đẩy nhanh. Vì vậy, Ban soạn thảo đang khẩn trương tiếp thu ý kiến từ thực tiễn để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu tập trung góp ý đối với các nội dung mới của dự thảo, đặc biệt là quy định liên quan đến tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở, tiêu chuẩn hòa giải viên, cơ chế hỗ trợ hoạt động hòa giải và tính khả thi khi triển khai trên thực tế. Các ý kiến được ghi nhận không chỉ đến từ cơ quan quản lý mà còn từ chính những người trực tiếp tham gia công tác hòa giải tại cộng đồng.

Theo nhiều đại biểu, thực tiễn hiện nay cho thấy một số quy định của luật hiện hành chưa xác định rõ quyền, nghĩa vụ cũng như vai trò của những người được mời tham gia hòa giải. Điều này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp trong xử lý các vụ việc có tính chất phức tạp hoặc liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên môn. Vì vậy, nhiều ý kiến đề xuất cần quy định cụ thể hơn để khắc phục bất cập hiện nay, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cá nhân tham gia hỗ trợ hòa giải.

Các đại biểu đóng góp ý kiến

Một nội dung đáng chú ý khác là việc điều chỉnh mô hình tổ chức hòa giải ở cơ sở nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, việc tổ chức lại hoạt động hòa giải được xem là cần thiết để bảo đảm tính linh hoạt và hiệu quả quản lý tại cơ sở.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp đặc biệt khi việc bầu hòa giải viên gặp khó khăn do yếu tố khách quan. Quy định này được đánh giá là giải pháp nhằm bảo đảm đủ số lượng tổ hòa giải, tránh tình trạng gián đoạn hoạt động hòa giải tại cộng đồng, nhất là ở những địa bàn gặp khó khăn về nhân sự hoặc điều kiện tổ chức.

Ngoài ra, dự thảo mở rộng đối tượng được mời tham gia hòa giải, trong đó chú trọng những người có chuyên môn sâu về kinh tế, xã hội hoặc pháp luật. Theo đánh giá của nhiều đại biểu, đây là hướng sửa đổi cần thiết bởi nhiều tranh chấp hiện nay không chỉ dừng ở mâu thuẫn dân sự đơn giản mà có thể liên quan đến kiến thức chuyên ngành hoặc các vấn đề pháp lý phức tạp. Việc có thêm sự hỗ trợ của người có chuyên môn được kỳ vọng sẽ nâng cao chất lượng hòa giải và tăng khả năng đạt được sự đồng thuận giữa các bên.

Một điểm mới quan trọng khác được đưa ra thảo luận là đề xuất đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, thủ tục này cần được thiết kế theo hướng thuận tiện, dễ thực hiện và không mang tính phức tạp như quy trình giải quyết một vụ án thông thường. Việc đơn giản hóa thủ tục không chỉ giúp người dân dễ tiếp cận hơn mà còn góp phần nâng cao giá trị pháp lý và uy tín của hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Từ góc độ quản trị xã hội, nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi luật lần này không chỉ nhằm xử lý các bất cập kỹ thuật trong quy định pháp luật mà còn phản ánh định hướng tăng cường giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ cơ sở. Khi các tranh chấp nhỏ được xử lý hiệu quả ngay trong cộng đồng, áp lực đối với hệ thống tư pháp, đặc biệt là Tòa án, sẽ giảm đáng kể.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm và sát với thực tiễn của các đại biểu. Thứ trưởng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các góp ý nhằm hoàn thiện dự thảo luật theo hướng bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và thực tiễn hoạt động hòa giải ở cơ sở trong giai đoạn mới.

Theo đánh giá của lãnh đạo Bộ Tư pháp, sau hơn 12 năm triển khai Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, công tác hòa giải đã phát huy vai trò tích cực trong đời sống xã hội. Nhiều mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong cộng đồng được giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, góp phần giữ vững an ninh trật tự, củng cố tình làng nghĩa xóm, hạn chế khiếu kiện kéo dài và giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp.

Hoạt động hòa giải đồng thời còn góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong nhân dân. Lãnh đạo Bộ Tư pháp cũng bày tỏ sự ghi nhận đối với đội ngũ hòa giải viên cơ sở – những người đã dành nhiều tâm huyết và trách nhiệm cho công việc dù điều kiện hoạt động cũng như chế độ hỗ trợ còn nhiều khó khăn.

Việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý đồng bộ và hiện đại hơn cho hoạt động hòa giải trong cộng đồng. Không chỉ góp phần giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ xa, luật sửa đổi còn hướng tới mục tiêu củng cố sự đoàn kết xã hội, nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở và xây dựng môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.