Đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng). Ảnh: QH

Phát biểu tại nghị trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) sáng 6/11, đại biểu Quốc hội  Phạm Thu Xanh ghi nhận những điểm tiến bộ của dự thảo Luật Đấu thầu, đặc biệt là định hướng tăng quyền chủ động, cắt giảm khâu trung gian, gắn quyền hạn với trách nhiệm và hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Tuy nhiên, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả khi triển khai, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu hoàn thiện 4 nhóm vấn đề.

Thứ nhất, cần phân định rõ sai sót khách quan với hành vi vi phạm, tạo cơ sở bảo vệ những người thực hiện đúng quy định. Theo đại biểu, trong hoạt động đấu thầu, có những quyết định được đưa ra đúng thẩm quyền, dựa trên căn cứ chuyên môn và phù hợp với thông tin, điều kiện thực tế tại thời điểm đó. Tuy nhiên, biến động thị trường hoặc các yếu tố khách quan phát sinh sau này có thể khiến kết quả không đạt như mong muốn.

Nếu không phân biệt rõ sai sót khách quan, sai sót nghiệp vụ không cố ý, hành vi thiếu trách nhiệm với hành vi cố ý làm trái, thông đồng, vụ lợi, sẽ dễ hình thành tâm lý né tránh trách nhiệm, không dám quyết định.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 41 nguyên tắc bảo vệ tổ chức, cá nhân thực hiện đúng thẩm quyền, có căn cứ hợp lý và vì lợi ích chung. Đồng thời, tại Điều 46 và Điều 53, việc xem xét trách nhiệm cần căn cứ vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, điều kiện thực tiễn tại thời điểm quyết định, khả năng dự báo, biện pháp kiểm soát rủi ro cũng như việc thực hiện trách nhiệm giải trình và khắc phục hậu quả. Không nên chỉ căn cứ vào thiệt hại xảy ra để quy kết trách nhiệm.

Phiên thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Ảnh: QH

Thứ hai, cần thiết kế cơ chế kiểm soát quyền tự chủ phù hợp với mức độ rủi ro và đặc thù của từng loại hình mua sắm. Đại biểu cho rằng việc mua vật tư tiêu hao thông thường khác căn bản với mua thuốc hiếm, thuốc cấp cứu, thiết bị chẩn đoán công nghệ cao hoặc vật tư xét nghiệm chuyên biệt.

Mỗi nhóm hàng hóa, dịch vụ y tế có mức độ cấp thiết, khả năng thay thế, số lượng nhà cung cấp và tác động đến an toàn người bệnh khác nhau. Vì vậy, không nên áp dụng một quy trình kiểm soát đồng nhất cho tất cả trường hợp.

Đại biểu đề nghị tại Điều 20, Điều 34 và Điều 35 cần cụ thể hóa cơ chế mua sắm theo từng nhóm hàng hóa, dịch vụ y tế; phân tầng kiểm soát dựa trên giá trị, mức độ rủi ro, tính cấp thiết, khả năng thay thế và tác động đến chuyên môn. Những gói thầu có rủi ro cao cần được kiểm soát chặt chẽ, trong khi nhu cầu thông thường, rủi ro thấp nên được đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian để cơ sở y tế chủ động, kịp thời phục vụ người bệnh.

Thứ ba, cần bảo đảm cạnh tranh thực chất và kiểm soát giá trong trường hợp thị trường chỉ có một hoặc hai nhà cung cấp đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Đối với thiết bị y tế, việc lựa chọn không thể chỉ dựa trên so sánh giá mua ban đầu. Các yếu tố như cấu hình, công nghệ, độ chính xác, khả năng tương thích và chi phí vận hành đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng khám, chữa bệnh và điều trị.

Đại biểu đề nghị Điều 20 quy định rõ cơ chế đàm phán giá có kiểm soát đối với trường hợp chỉ có 1-2 chủng loại thiết bị đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Việc đàm phán cần dựa trên đánh giá chuyên môn độc lập, đối chiếu dữ liệu giá trong nước và quốc tế trong điều kiện tương đồng.

Bên cạnh đó, cần bổ sung yêu cầu đánh giá tổng chi phí sở hữu trong suốt vòng đời thiết bị, bao gồm vật tư tiêu hao, bảo trì, sửa chữa, đào tạo và vận hành; đồng thời kiểm soát việc xây dựng cấu hình kỹ thuật nhằm tránh định hướng vào một nhà cung cấp. Tại Điều 35, tiêu chí lựa chọn cần phản ánh không chỉ giá mua ban đầu mà cả chất lượng và hiệu quả thực tế trong quá trình sử dụng.

Thứ tư, cần phân định trách nhiệm cá nhân tương xứng với quyền hạn và nhiệm vụ được giao. Theo đại biểu, quy trình đấu thầu có nhiều khâu với sự tham gia của nhiều chủ thể. Người đề xuất nhu cầu chịu trách nhiệm về tính cấp thiết và yêu cầu chuyên môn; người lập hồ sơ chịu trách nhiệm về nội dung được giao; tổ chuyên gia chịu trách nhiệm đánh giá; người thẩm định chịu trách nhiệm về kết quả thẩm định; người phê duyệt chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền của mình.

Do đó, không thể quy trách nhiệm chung cho tất cả thành viên tập thể, cũng không thể để trách nhiệm bị đẩy từ khâu này sang khâu khác.

Đại biểu đề nghị hoàn thiện Điều 46 và Điều 48 theo hướng quy định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể, ghi nhận đầy đủ ý kiến chuyên môn, ý kiến bảo lưu và trách nhiệm của từng cá nhân trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, những người đã có ý kiến phản đối, bảo lưu bằng văn bản và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo cần được xem xét trách nhiệm tương xứng với vai trò thực tế.

Đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh, 4 nhóm vấn đề trên cần được thiết kế đồng bộ trong dự thảo luật. Việc hoàn thiện các quy định sẽ góp phần thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, kiểm soát quyền lực và củng cố niềm tin trong hoạt động đấu thầu.