Mái tôn có tuổi thọ khá dài nếu vật liệu phù hợp, thi công đúng kỹ thuật và được bảo dưỡng tốt. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm chịu nắng, mưa, gió, sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm ngoài trời, các tấm tôn, vít liên kết, gioăng làm kín hay khung đỡ đều có thể xuất hiện dấu hiệu lão hóa ở những mức độ khác nhau. Vì vậy, với những gia đình đã sử dụng mái tôn hơn 10 năm, điều cần làm không phải mặc định rằng mái đã quá cũ và phải thay mới. Hợp lý hơn là bắt đầu kiểm tra kỹ tình trạng thực tế, sau đó mới quyết định tiếp tục sử dụng, sửa từng vị trí hay thay một phần mái.

1. Đừng đợi mái dột mới kiểm tra

Đây là lưu ý quan trọng nhất với một mái tôn đã sử dụng lâu năm. Nhiều gia đình chỉ để ý đến mái khi nước đã nhỏ xuống nhà, trong khi trước đó mái có thể đã xuất hiện những dấu hiệu xuống cấp có thể quan sát được. Mọi người nên chú ý đến các mảng rỉ sét, vị trí tôn bị biến dạng, thủng nhỏ, mép tôn cong vênh hoặc những khu vực có lớp phủ bề mặt đã xuống cấp rõ rệt. Đặc biệt, các điểm tiếp giáp, mép mái và khu vực thường xuyên đọng nước càng cần được kiểm tra kỹ. Việc kiểm tra nên được thực hiện khi thời tiết khô ráo và trong điều kiện an toàn. Nếu phải trèo lên mái mới quan sát được, gia đình không nên tự làm khi thiếu thiết bị và kinh nghiệm làm việc trên cao.

2. Kiểm tra cả vít và các điểm liên kết, không chỉ nhìn tấm tôn

Một mái tôn không chỉ gồm những tấm tôn. Để mái giữ được vị trí và hạn chế nước xâm nhập, hệ vít, gioăng làm kín, mối nối và các chi tiết liên kết cũng rất quan trọng. Sau nhiều năm ngoài trời, vít có thể bị rỉ, lỏng hoặc không còn giữ chắc như ban đầu; gioăng cao su dưới đầu vít cũng có thể lão hóa, chai hoặc nứt. Đây là một trong những khu vực có thể phát sinh rò nước dù bản thân tấm tôn chưa bị thủng. Bởi vậy, nếu mái đã hơn 10 năm, gia đình nên yêu cầu kiểm tra đồng thời các điểm bắt vít, mối nối giữa các tấm, vị trí tiếp giáp mái với tường, diềm mái và những chỗ từng được sửa chữa trước đây. Nếu chỉ nhìn bề mặt tôn rồi kết luận mái vẫn tốt thì rất dễ bỏ sót các điểm yếu này.

3. Có rỉ sét không có nghĩa phải thay ngay, nhưng cũng không nên bỏ mặc

Một vài đốm rỉ bề mặt và một tấm tôn đã bị ăn mòn đến mức mỏng, giòn hoặc thủng là hai tình trạng rất khác nhau. Nếu rỉ mới xuất hiện cục bộ và vật liệu nền vẫn còn chắc, thợ có thể đánh giá khả năng làm sạch bề mặt và xử lý chống ăn mòn, sơn phủ hoặc sửa chữa phù hợp. Tuy nhiên, nếu rỉ đã lan rộng, tôn có nhiều lỗ nhỏ, bề mặt mất độ cứng hoặc liên tục phát sinh điểm thủng mới thì việc vá từng chỗ thường chỉ giải quyết ngắn hạn. Gia đình cũng không nên đơn giản sơn phủ lên lớp rỉ rồi coi như đã xử lý xong. Bề mặt cần được đánh giá và chuẩn bị đúng trước khi sử dụng hệ sơn phù hợp; nếu phần kim loại bên dưới đã hư hỏng nặng, sơn không thể phục hồi khả năng chịu lực của tấm tôn.

4. Nên kiểm tra tình trạng khung và xà gồ bên dưới

Đây lại là phần khá dễ bị bỏ quên vì gia đình thường chỉ nhìn thấy mặt mái phía trên. Trong khi đó, với mái đã sử dụng lâu năm, khung thép hoặc xà gồ bên dưới cũng cần được quan sát, đặc biệt ở những nơi từng bị dột hoặc thường xuyên ẩm. Nếu thấy xà gồ thép rỉ nhiều, mối nối bất thường, cấu kiện cong võng hoặc vị trí liên kết có dấu hiệu xuống cấp, gia đình nên nhờ người có chuyên môn kiểm tra trực tiếp. Không nên tự kết luận mức độ an toàn chỉ dựa vào màu rỉ nhìn thấy bằng mắt. Đặc biệt, nếu mái có biểu hiện võng, rung bất thường khi có gió hoặc một số vị trí liên kết đã lỏng, việc đánh giá hệ khung càng cần được ưu tiên.

5. Kiểm tra lại đường thoát nước và những vị trí dễ giữ rác

Lá cây, đất cát và rác có thể tích tụ ở máng xối, khe tiếp giáp hoặc những góc mái khó vệ sinh. Khi nước thoát không tốt, một số khu vực có thể thường xuyên bị ẩm hoặc đọng nước, từ đó làm tình trạng ăn mòn diễn ra nhanh hơn. Với mái đã dùng lâu năm, mọi người nên kiểm tra và vệ sinh máng xối, ống thoát cũng như loại bỏ lá cây, cành cây và rác trên mái nếu có thể thực hiện an toàn. Nếu sau mưa thường xuyên thấy nước tràn khỏi máng xối, chảy sát tường hoặc đọng tại một vị trí trên mái, không nên chỉ xử lý phần nước phía dưới mà cần tìm nguyên nhân ở hệ thống thoát nước phía trên.

6. Không có mốc hơn 10 năm là phải thay mái

Tuổi sử dụng chỉ là một yếu tố tham khảo. Một mái tôn hơn 10 năm nhưng vật liệu còn tốt, liên kết chắc chắn, ít ăn mòn và được bảo dưỡng phù hợp có thể chưa cần thay. Ngược lại, một mái trẻ hơn vẫn có thể xuống cấp sớm nếu thường xuyên ở môi trường ăn mòn, thi công không phù hợp hoặc từng chịu tác động mạnh. Do đó, gia đình không nên thay toàn bộ mái chỉ vì đã vượt qua một mốc số năm nhất định. Nếu chỉ một vài tấm hoặc chi tiết bị hư hỏng, thợ có thể đánh giá khả năng sửa hoặc thay cục bộ. Khi tình trạng ăn mòn, thủng, biến dạng hay hư hỏng liên kết đã xuất hiện trên phạm vi rộng, lúc đó phương án thay nhiều tấm hoặc làm lại mái mới đáng được cân nhắc.

Kết luận: Với mái tôn đã sử dụng hơn 10 năm, lời khuyên quan trọng nhất là chuyển từ tâm lý “chưa dột thì chưa cần quan tâm” sang kiểm tra tình trạng mái chủ động. Hãy chú ý đồng thời tấm tôn, vít và gioăng, mối nối, hệ khung cũng như đường thoát nước. Còn mái có cần thay hay không nên dựa vào mức độ xuống cấp thực tế; nếu mái khó tiếp cận hoặc đã có dấu hiệu rỉ, võng, lỏng liên kết trên diện rộng, gia đình nên để thợ có kinh nghiệm kiểm tra trực tiếp trước khi quyết định.

*Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo