Anh Minh, 38 tuổi, kể rằng kể từ khi con gái chào đời, anh bỏ hẳn thói quen nhậu cuối tuần, ngủ sớm hơn và lần đầu tiên trong đời chủ động đi khám sức khỏe định kỳ. "Tôi không muốn con lớn lên mà không có bố" - anh nói, giản dị như vậy thôi.

Câu chuyện của anh Minh không phải ngoại lệ. Đó là một trong hàng nghìn trường hợp mà các con nghiên cứu đã ghi nhận khi theo dõi sự thay đổi của đàn ông sau khi trở thành người bố tích cực. Và dữ liệu nói lên điều rất rõ ràng: đàn ông làm bố tốt - tức là người bố thực sự gắn kết, hiện diện và tham gia vào cuộc sống của con - có sức khỏe tốt hơn và sống thọ hơn những người đàn ông còn lại.

Làm bố gần gũi con - và cơ thể đàn ông bắt đầu thay đổi

Nghiên cứu dài hạn từ The Fatherhood Project, một trong những tổ chức nghiên cứu hàng đầu về vai trò người cha tại Mỹ, chỉ ra rằng những người bố gắn kết tích cực với con có xu hướng giảm đáng kể các hành vi nguy cơ (risky behaviors - lối sống có hại cho sức khỏe) như hút thuốc, uống rượu, thức khuya, ăn uống bừa bãi hay lái xe liều lĩnh.

Cơ chế ở đây không phức tạp: khi người đàn ông bắt đầu coi bản thân là chỗ dựa của một đứa trẻ, anh ấy có động lực cụ thể để sống lành mạnh hơn. Không phải vì ai ép, mà vì anh ấy không muốn biến mất sớm.

Nhưng sự thay đổi không chỉ dừng ở hành vi. Nó xảy ra ngay bên trong cơ thể. Các con khoa học ghi nhận rằng nồng độ testosterone (nội tiết tố nam) của người bố mới giảm khoảng một phần ba trong vài tuần đầu sau khi con chào đời. Nghe có vẻ đáng lo - nhưng thực ra đây là tín hiệu tích cực. Sự điều chỉnh hormone này giúp đàn ông bớt phản ứng bốc đồng, hung hăng, và trở nên kiên nhẫn, dịu dàng hơn - không chỉ với con, mà với cả chính bản thân mình.

Không phải "có con là được" - mà phải thực sự ở đó

Tuy nhiên, các con nghiên cứu nhấn mạnh một điểm quan trọng: không phải cứ có con là đàn ông tự nhiên khỏe hơn. Điều tạo ra sự khác biệt là chất lượng của sự hiện diện, không phải sự tồn tại về mặt địa lý.

Dữ liệu từ nghiên cứu quốc gia tại Mỹ với hơn 2.494 người bố phân biệt rõ hai nhóm: "người bố cư trú" (residential father - bố sống cùng con nhưng ít gắn kết) và "người bố tham gia" (involved father - bố chủ động hiện diện trong cuộc sống của con). Lợi ích về sức khỏe và tuổi thọ gần như chỉ xuất hiện ở nhóm thứ hai.

Nói cụ thể hơn: người bố biết tên cô giáo của con, người bố đọc sách cùng con trước khi ngủ, người bố chủ động hỏi "hôm nay con thế nào" và thực sự lắng nghe câu trả lời - đó mới là nhóm mà khoa học ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về sức khỏe thể chất lẫn tâm thần.

Sức khỏe tâm thần: Mảng ít được nói đến nhất

Nếu lợi ích về thể chất đã đáng chú ý, lợi ích về sức khỏe tâm thần (mental health - sức khỏe tinh thần và cảm xúc) của người bố tích cực còn đáng chú ý hơn.

Theo Viện Nghiên cứu Gia đình (Institute for Family Studies), người cha gắn kết với con có mức độ trầm cảm và rối loạn lo âu thấp hơn đáng kể so với những người đàn ông xa cách gia đình. Họ cũng có cảm giác tự tin cao hơn, ít cảm thấy cuộc sống vô nghĩa hơn và có xu hướng xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở đàn ông đang gia tăng toàn cầu. Đàn ông ít nói về cảm xúc, ít tìm kiếm sự trợ giúp và thường "tự xử" bằng những cách gây hại cho bản thân. Nhưng khi họ có một đứa con cần mình - thực sự cần mình - đó lại trở thành lý do đủ mạnh để họ giữ vững bản thân.

Châu Á: Khi định nghĩa "bố tốt" đang được viết lại

Ở nhiều quốc gia châu Á, mô hình người bố truyền thống - kiếm tiền, ít nói, hiếm khi ôm con - đang dần nhường chỗ cho một thế hệ người cha khác.

Tại Hàn Quốc, khảo sát quốc gia từ 2013 đến 2023 ghi nhận tỷ lệ đàn ông ưu tiên gia đình hơn công việc tăng gần gấp đôi. Nhóm dẫn đầu xu hướng này là các ông bố ở độ tuổi 30. Tại Nhật Bản, phong trào "Ikumen" - vận động người bố chủ động tham gia chăm con - đã tồn tại hơn một thập kỷ, dù vẫn vấp phải rào cản văn hóa công sở.

Điều đáng chú ý là sự thay đổi này không chỉ tốt cho con trẻ hay cho hôn nhân - nó tốt cho chính sức khỏe của những người đàn ông đó. Khi người bố châu Á bắt đầu bước ra khỏi vai "cây trụ thu nhập" để thực sự hiện diện bên con, họ đang - dù có thể không biết - đầu tư vào tuổi thọ của chính mình.

Vậy người vợ có thể làm gì?

Hiểu được mối liên hệ này, các chuyên gia đưa ra một gợi ý thực tế: thay vì chỉ nhắc chồng đi khám sức khỏe hay ăn rau nhiều hơn, hãy tạo không gian để anh ấy thực sự làm bố.

Không phải giao việc. Không phải phân công lịch trông con. Mà là để anh ấy tự tìm thấy nhịp của mình với con - dù cách anh ấy chơi cùng con khác bạn, dù anh ấy làm sai đôi chỗ, dù mọi thứ không theo đúng tiêu chuẩn của bạn.

Các con nghiên cứu cũng lưu ý thêm: những người bố lớn lên thiếu hình mẫu - tức là bản thân họ có người cha xa cách, ít giao tiếp - cần nhiều thời gian hơn để tìm ra cách gần gũi con. Sự kiên nhẫn từ người vợ trong giai đoạn này không chỉ giúp hôn nhân, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe lâu dài của người chồng.

Đọc sách cùng con - và sống thêm vài năm

Dữ liệu đã nói. Người bố tích cực sống thọ hơn, ít bệnh hơn, khỏe mạnh hơn về cả thể chất lẫn tâm thần.

Và "tích cực" ở đây không có nghĩa là hoàn hảo. Không phải người bố dẫn con đi học bơi mỗi cuối tuần hay nấu cơm mỗi tối. Đơn giản hơn nhiều - là người bố thực sự có mặt: ngồi xuống, nhìn vào mắt con, hỏi và lắng nghe.

Trong thế giới tràn ngập lời khuyên về sức khỏe nam giới - từ chế độ ăn keto, bổ sung kẽm đến liệu pháp testosterone - đôi khi câu trả lời đơn giản nhất lại đang chờ ngay ở phòng ngủ của đứa con: một quyển sách chưa đọc, một câu hỏi chưa được hỏi, và một người bố chưa biết rằng việc có mặt ở đó - chính là thứ đang kéo dài cuộc sống của anh ấy.